Θυμάμαι ότι πριν από αρκετά χρόνια είχα διαβάσει ένα άρθρο το οποίο έλεγε πως τα όποια αντιπλημμυρικά μέτρα λαμβάνονται στη Βενετία, έχουν ως στόχο απλώς να καθυστερήσουν το αναπόφευκτο. Μια πόλη, λοιπόν, βυθίζεται σε ζωντανή μετάδοση και ο κόσμος, ανήμπορος να παρέμβει στο πεπρωμένο της, σπεύδει για μια δραματική σέλφι μπροστά στο πλημμυρισμένο αξιοθέατο.
Επιμέλεια: Μαρία Παυλίδου
Η πρώτη φορά που κάποιος έκανε λόγο για κατασκευή ενός προστατευτικού τείχους στις τρεις εισόδους του λιμανιού της Βενετίας «με πόρτες οι οποίες θα ανεβαίνουν και θα κατεβαίνουν ώστε να ρυθμίζεται η ροή των υδάτων σε περίπτωση ανάγκης», ήταν το 1672. Δηλαδή, πριν από 347 χρόνια! Όμως, η υπερφιλόδοξη για την εποχή εισήγηση του βενετσιάνου Αουγκουστίνο Μαρτινέλο προς τον τότε Δόγη της Βενετίας έμελλε να παραμείνει στα χαρτιά για τρεις σχεδόν αιώνες, μέχρι και τη μεγάλη πλημμυρίδα του 1966, την πιο καταστροφική που είχε ζήσει μέχρι τότε η «Γαληνοτάτη». Οι Βενετσιάνοι αλλά και οι υπόλοιποι Ιταλοί άρχισαν από τότε να μελετούν ξανά και να επανεξετάζουν το ενδεχόμενο κατασκευής ενός πτυσσόμενου τείχους, ώστε να προστατεύσουν την πόλη. Είκοσι χρόνια μετά, το 1985, το έργο με βάση το οποίο η άφιξη της πλημμυρίδας θα προβλεπόταν τουλάχιστον πέντε ώρες νωρίτερα, ενώ οι ύψους πέντε μέτρων υδατοφράκτες που είχαν την συμβολική ονομασία «Mosè» («Μωυσής» στα ελληνικά), θα υψώνονταν μέσα σε λιγότερο από μια ώρα, παρουσιάστηκε στους αρμόδιους προς έγκριση. Την επόμενη κιόλας χρονιά ο πρωθυπουργός Μπετίνο Κράξι άναβε το πράσινο φως, ανακοινώνοντας ότι «οι εργασίες για την άμυνα της Βενετίας» θα ολοκληρώνονταν σε λιγότερο από μια δεκαετία.
Πέρασαν έκτοτε άλλα 33 χρόνια, «σχεδόν τόσα όσα πέρασε ο Μωυσής και ο λαός του κατά την ατέρμονη πορεία τους στην έρημο», αναφέρει σε πρόσφατο ρεπορτάζ της η ιταλική εφημερίδα Corriera della Sera, η οποία σημειώνει ότι το έργο -ένα σύστημα από δεκάδες πτυσσόμενους υδατοφράκτες τοποθετημένων στις τρεις υδάτινες εισόδους της Βενετίας- θα παραδοθεί (εκτός απροόπτου πάντα), την 31η Δεκεμβρίου του 2021. Μέχρι τώρα, έχουν δαπανηθεί περισσότερα από επτά δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η κατασκευή του έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό 94%. Για το υπόλοιπο 6% απαιτούνται 200 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία αναμένεται να εγκριθούν άμεσα. Πλέον, ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι ειδικοί αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα του έργου. Αμφιβάλλουν αν ο «Μωυσής» θα είναι σε θέση να σώσει την πόλη από τα νερά που την απειλούν. Οι πολιτικοί μηχανικοί προειδοποιούν ότι υπό συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες οι υδατοφράκτες θα είναι ιδιαίτερα ασταθείς και, κατ’ επέκταση, περιορισμένης χρησιμότητας, ενώ οι περιβαλλοντολόγοι υπογραμμίζουν τον κίνδυνο, λόγω της λειτουργίας του «Μωυσή», να μετατραπεί η λιμνοθάλασσα της Βενετίας σε βάλτο. «Το 2003, όταν επανεξετάστηκε το έργο, υπολόγισαν πως η στάθμη της θάλασσας θα αυξανόταν, λόγω της κλιματικής αλλαγής, κατά μόλις 22 εκατοστά μέσα σε έναν αιώνα. Υπέθεταν πως θα έθεταν το τείχος σε λειτουργία έξι φορές τον χρόνο. Υποτίμησαν τα πάντα: Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις η στάθμη της θάλασσας θα αυξηθεί κατά 90 εκατοστά και εάν λειτουργούσε ήδη το τείχος, το 2018 θα έπρεπε να τεθεί σε λειτουργία είκοσι φορές. Έτσι, δίχως να ανακυκλώνονται και να οξυγονώνονται τα ύδατα, η λιμνοθάλασσα θα γίνει τέλμα», εξήγησε ο Αρμάντο Ντανέλα, μέλος της περιβαλλοντικής οργάνωσης AmbienteVenezia. «Πλέον, οι εργασίες έχουν σχεδόν τελειώσει», εξακολουθούν, όμως, να δηλώνουν οι πολιτικοί.
Προ ημερών, μετά τη δεύτερη χειρότερη πλημμυρίδα στην ιστορία της Βενετίας, ο δημοσιογράφος Τζαμπάολο Βιζέτι της La Repubblica, έγραψε στο κεντρικό άρθρο της εφημερίδας: «Οι 52.472 Βενετσιάνοι που απέμειναν να ζουν στο ιστορικό κέντρο δεν γνωρίζουν πια εάν μπορούν να συνεχίσουν να είναι άνθρωποι ή εάν πρέπει να μεταμορφωθούν σε ψάρια». Και σίγουρα, ούτε αστειευόταν, ούτε υπερέβαλλε αφού η κατάσταση είναι τραγική και η Βενετία τείνει να καταλήξει μια βυθισμένη πολιτεία. Ο τίτλος του “Manifesto” ίσως ο πιο ενδεικτικός: «Πόσο στενόχωρη είναι η Βενετία;»… Ο δημοσιογράφος της La Repubblica, ακόμα πιο παραστατικός στην περιγραφή του. «Η πόλη μοιάζει με τον Τιτανικό που βυθίζεται και καταπίνεται σιγά-σιγά. Ο κόσμος συνεχίζει να θέλει να φωτογραφηθεί μπροστά της, συνεχίζει να χορεύει και κανένας δεν κάνει κάτι για να αποτρέψει το ναυάγιο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Βιζέτι. Οι κατεστραμμένες γόνδολες και τα ξεβρασμένα πλοιάρια, τα πλημμυρισμένα ξενοδοχεία, καφέ και εστιατόρια της πόλης, τα γεμάτα λάσπη κοσμηματοπωλεία, οι πολυτελείς μπουτίκ με τις σπασμένες βιτρίνες, οι περίφημες βενετσιάνικες μάσκες που παρασύρθηκαν από τα ορμητικά νερά και εξακολουθούν να επιπλέουν διάσπαρτες στην πόλη, επιβεβαιώνουν την ανείπωτη καταστροφή. Και το ότι η Βασιλική του Αγίου Μάρκου στέκει ακόμα επιβλητική στη θέση της δεν σημαίνει ότι αποκλείεται να καταρρεύσει στο μέλλον, δεδομένου ότι η εκκλησία «εκείνη τη βραδιά έφτασε ένα βήμα πριν την Αποκάλυψη. Τα κύματα έσπασαν τα παράθυρα και στην κρύπτη χύθηκαν 165 εκατοστά νερό. Οι ζημιές που έπληξαν τις κολόνες που στηρίζουν την εκκλησία είναι ανεπανόρθωτες», προειδοποίησε εκπρόσωπος της εταιρίας συντήρησης του εμβληματικού ναού. Ο Ιταλός δημοσιογράφος ολοκληρώνει τον τραγικό απολογισμό του κάνοντας λόγο για «την τελευταία παράσταση της Βενετίας-Disney που είναι καταδικασμένη σε θάνατο». Και υποστηρίζει πως «η απευθείας μετάδοση της κηδείας της Βενετίας, αποτελεί ένα προφητικό θέαμα που μας προσφέρει μια εικόνα του κόσμου μετά το τέλος του κόσμου».
«Οι 52.472 Βενετσιάνοι που απέμειναν να ζουν στο ιστορικό κέντρο δεν γνωρίζουν πια εάν μπορούν να συνεχίσουν να είναι άνθρωποι ή εάν πρέπει να μεταμορφωθούν σε ψάρια», γράφει η La Repubblica.
