Αυτή είναι εικαστικός, performance artist και ιδρύτρια του Cyprus International Performance Art Festival. Κι αυτός, μετά από 20 χρόνια επιτυχημένης καριέρας ως ηχολήπτης, παραγωγός και ιδιοκτήτης στούντιο ηχογραφήσεων, αποφάσισε να κάνει την αγάπη του για το περιβάλλον επάγγελμα, μέσα από την περμακουλτούρα. Η σύνδεση που ένιωθαν ανέκαθεν για τη φύση και το περιβάλλον, τους οδήγησε στη χορτοφαγία, με την ηθική να παίζει τον πρώτο και τελευταίο ρόλο στη διατροφή τους.
Της Νταϊάνας Αζά
Όλα για τη Χριστίνα άρχισαν μια μέρα που πήγε στους γονείς της για φαγητό και βλέποντας το μαγειρεμένο κρέας στο τραπέζι, συνειδητοποίησε πως δεν ήταν τίποτα άλλο από ένα πτώμα. «Από εκείνη τη μέρα άντεχα ούτε την εικόνα αλλά ούτε και τη μυρωδιά. Σταμάτησα το ψάρι, τα γαλακτοκομικά αλλά και άλλα προϊόντα που περιέχουν σάρκα ζώου ή συστατικά τα οποία καταστρέφουν το περιβάλλον, όπως το palm oil. Ενώ αφαιρούσα ζωικές τροφές από τη διατροφή μου πρόσθετα σιγά σιγά άλλες και για μένα αυτό ήταν και είναι ένα όμορφο ταξίδι. Και συνειδητοποίησα ότι πέραν από τα προϊόντα ζωικής προέλευσης έχουμε στη διάθεση μας τεράστια ποικιλία από τροφές οι οποίες υπερκαλύπτουν τις διατροφικές μας ανάγκες».
Οι προσπάθειες του Gabriel για να γίνει χορτοφάγος κατέληγαν συνήθως σε αποτυχία, μέχρι που μπήκε στη ζωή του η σύντροφός του. «Δεν γνώριζα το σωστό τρόπο που μπορεί αυτό να επιτευχθεί, χωρίς να δημιουργεί θέματα με την υγεία. Η Χριστίνα, με την κατάρτιση και τις γνώσεις που μου μετέφερε, με βοήθησε να τρέφομαι χορτοφαγικά, χωρίς να αντιμετωπίζω κανένα πρόβλημα!».
Πλήρως αφοσιωμένοι και οι δυο σε αυτό το σκοπό, καλλιεργούν τα δικά τους προϊόντα στο Ierokipio, ένα κτήμα στο Μιτσερό, με εφαρμοσμένη τη μέθοδο της περμακουλτούρας, που έχει ως πυλώνες τρεις ηθικές αρχές: τη φροντίδα της γης, του ανθρώπου και τον ίσο Καταμερισμό Αγαθών, το οποίο λειτουργεί ως εκπαιδευτικό κέντρο με σκοπό να ενημερώσει, να εκπαιδεύσει και να ενθαρρύνει το κοινό να ακολουθήσει ένα πιο εναρμονισμένο με τη φύση τρόπο ζωής.
Χριστίνα, σε ποια ηλικία αποφάσισες να γίνεις αυστηρά χορτοφάγος, αποκλείοντας κάθε ζωικής προέλευσης προϊόν από τη διατροφή σου;
Από τα 25 μου χρόνια ξεκίνησε μία μεγάλη αλλαγή όσον αφορά τις διατροφικές μου συνήθειες. Αυτή η αλλαγή συνέβηκε σταδιακά μέχρι το σημείο που δεν ήθελα πια να λαμβάνω σχεδόν καμία τροφή ζωικής προέλευσης. Στο σημείο αυτό, χωρίς να ονομάσω τον εαυτό μου αυστηρά χορτοφάγο/ βίγκαν, ο τρόπος ζωής μου πλέον αλλά και η διατροφή μου το έκφραζε με κάθε τρόπο.
Ήταν κάτι που έγινε άμεσα ή χρειάστηκε χρόνος; Πέρασες από κάποια στάδια;
Αρχικά σταμάτησα να τρώω κρέας. Μετά σταμάτησα το ψάρι, τα γαλακτοκομικά αλλά και άλλα προϊόντα που περιέχουν σάρκα ζώου ή συστατικά τα οποία παίρνοντάς τα, στερείται ακόμα και η βασική επιβίωση του ζώου, και αναφέρομαι για το palm oil και τους ουρακοτάνγκους. Η όλη διαδικασία αλλαγής διήρκησε μερικά χρόνια γιατί μιλάμε για μία μεγάλη αλλαγή στη ζωή κάποιου. Από την άλλη ήταν σημαντικό να μην καταπιέσω τον εαυτό μου και να βιώσω αυτή την αλλαγή με ένα ομαλό τρόπο. Ενώ αφαιρούσα ζωικές τροφές από τη διατροφή μου πρόσθετα σιγά σιγά άλλες και για μένα αυτό ήταν και είναι ένα όμορφο ταξίδι γιατί γίνεσαι συνειδητός αλλά και ενσυνείδητος για τα πάντα μέσα από αυτή τη βασική ανάγκη της τροφής. Και συνειδητοποίησα ότι πέραν από τα προϊόντα ζωικής προέλευσης έχουμε στη διάθεση μας τεράστια ποικιλία από τροφές οι οποίες υπερκαλύπτουν τις διατροφικές μας ανάγκες.
Ποιοι ήταν οι λόγοι που σε οδήγησαν σε αυτή την απόφαση;
Καταρχήν είναι καλό να γνωρίζουμε ότι όλα τα όντα στον πλανήτη, όπως και εμείς, έχουν συναισθήματα και βιώνουν τον πόνο. Μπορούν να αισθανθούν τι συμβαίνει και επομένως να νοιώσουν το φόβο και τον πανικό λίγο πριν το θάνατό τους. Επίσης είναι σημαντικό να ξέρουμε ότι όσο αγοράζουμε ζωικά προϊόντα, συμβάλλουμε στο βασανισμό των ζώων εφόσον οι βιομηχανίες τρέχουν να καλύψουν τις ανάγκες μας και κατ’ επέκταση σκοτώνουν τα ζώα ή αναγκάζουν τις αγελάδες και τα κατσίκια να παράξουν περισσότερο γάλα με επίπονο και αφύσικο τρόπο, γιατί απλά δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να γίνει αυτό. Επιπλέον, αυτά που κάνουμε στα ζώα για να πάρουμε εμείς την τροφή αυτή δε νομίζω κανένας από εμάς να ήθελε να τα κάνει ο ίδιος, άμεσα, στα ζώα. Όμως, επειδή δεν το κάνουμε εμείς, δεν σημαίνει ότι δεν είμαστε υπεύθυνοι για τον πόνο τους. Κατά δεύτερον για να παραχθεί ένα χάμπεργκερ χρειάζονται εκατοντάδες λίτρα νερό και ενέργεια από τον πλανήτη που σημαίνει αυτό ότι οι εκατομμύρια άνθρωποι που κατοικούν στον πλανήτη μας, αν τρώνε κάθε μέρα ή τακτικά κρέας υπερφορτώνουν τον πλανήτη και ενεργοποιούν με αυτή τους την “ανάγκη” επιβλαβή μέσα τα οποία εξασκούνται από την συμβατική γεωργία και κτηνοτροφία προς τον πλανήτη και κατ’ επέκταση προς εμάς. Και τρίτο, εάν μιλάμε για τις θρεπτικές αξίες των ζωικών προϊόντων θα πρέπει να το ψάξουμε λίγο περισσότερο και να μην ακούμε απλά αυτά που θέλουν να μας πουλήσουν κάποιοι. Εάν γνωρίζουμε την ιστορία των ομάδων αίματος και πώς δημιουργήθηκαν, αναφέρεται ότι ο άνθρωπος έτρωγε λαχανικά, φρούτα και ξηρούς καρπούς για εκατοντάδες χρόνια και αναγκάστηκε να ξεκινήσει να κυνηγά και να τρώει κρέας στη φάση που ξεκίνησε μία περίοδος ανομβρίας πάνω στη γη και επομένως δε μπορούσε να βλαστήσει κανένα φυτό για να φάει από τον καρπό του. Επομένως, εδώ καταλαβαίνουμε ότι το έκανε αυτό μόνο και μόνο για να επιβιώσει. Από τη στιγμή που σήμερα, έχουμε στη διάθεσή μας εκατοντάδες επιλογές, πώς μπορούμε να συνεχίζουμε να τρώμε κρέας βάση αυτής της λογικής; Ειδικά με τις συνθήκες που ζουν τα ζώα και με τα αντιβιωτικά και τις ορμόνες αλλά και τις μεταλλάξεις που γίνονται σε αυτά πριν το κρέας τους καταλήξει στο πιάτο μας.
Ποιες ήταν οι κύριες δυσκολίες που χρειάστηκε να αντιμετωπίσεις;
Δεν αντιμετώπισα καμία δυσκολία ως προς τη διατροφή μου ή την υγεία μου. Ούτε αισθάνθηκα ότι μου λείπει κάτι σε συστατικά ή σε γεύση εφόσον η αλλαγή έγινε σταδιακά. Η μόνη δυσκολία που μπορεί να αντιμετώπισα ήταν οι αντιδράσεις των ανθρώπων γύρω μου και πολλές φορές ο τρόπος που δεχόμουν διάφορες ερωτήσεις γύρω από την επιλογή μου.
Χρειάστηκε, δηλαδή, να έρθεις σε αντιπαράθεση με φίλους, γονείς, συγγενείς;
Όχι γιατί ο κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να κάνει τις επιλογές του. Άμα με ρωτήσει κάτι κάποιος ή εάν ανοιχτεί κάποια συζήτηση θα πω την άποψή μου και θα την τεκμηριώσω, αλλά θεωρώ λάθος να ερχόμαστε σε αντιπαράθεση ή ακόμα και σύγκρουση με άλλους ανθρώπους για το θέμα αυτό γιατί αυτό δε θα βοηθήσει κανένα και εφόσον μιλάμε για βιγκανισμό ο οποίος έχει ως ρίζα την μη-βία, τότε δεν πρέπει να ασκούμε βία ούτε να απορρίπτουμε συνανθρώπους μας οι οποίοι τρώνε κρέας γιατί τότε σημαίνει ότι ασκούμε βία προς τους ανθρώπους. Καλύτερα να είμαστε υπομονετικοί για να τους βοηθήσουμε με το παράδειγμά μας όταν και εάν είναι έτοιμοι να το ακολουθήσουν.
Πόσο εύκολο ήταν να τους εξηγήσεις τη φιλοσοφία σου;
Για μένα προσωπικά δεν είναι απλά φιλοσοφία αλλά τρόπος ζωής – «vegan life». Εάν δεν υπάρχουν αντιστάσεις από τα άτομα, μου είναι πολύ εύκολο να μιλήσω για αυτό. Δεν προσπαθώ να πείσω κανέναν να αλλάξει τις συνήθειές του αλλά αν μου ζητηθεί ή με ρωτήσει κάποιος για αυτό τότε αναφέρω όλους τους παράγοντες γύρω από το θέμα για να βοηθήσω τους άλλους να έχουν μία πιο σφαιρική εικόνα και να τους ανοίξει αυτό ένα παράθυρο και την πιθανότητα αυτή για αλλαγή, εάν το επιθυμούν βέβαια. Πάντα χαίρομαι να μιλώ για αυτό και ειδικά όταν με ρωτά κάποιος γιατί μου δίνεται η ευκαιρία να συμβάλω σε μία πιθανή θετική αλλαγή στη ζωή του άλλου ανθρώπου.
Ποια ήταν και είναι συνήθως τα επιχειρήματα των γύρω σου;
Τα επιχειρήματα ή καλύτερα οι δικαιολογίες πoυ εκφράζουν κάποιοι είναι το θέμα της πρωτείνης, του σίδηρου, του ασβεστίου αλλά και ότι δε μπορούν να το αλλάξουν αυτό, ίσως λόγω αδυναμίας – που για μένα αυτό είναι το πιο ειλικρινές από όλα και το εκτιμώ όταν το παραδέχεται κάποιος. Έχω πολλούς φίλους που τρώνε κρέας ή/και ζωικά προιόντα και σέβομαι την επιλογή τους, και σέβονται και αυτοί τη δική μου. Κάποιος φοιτητής ιατρικής κάποτε μου είπε ως επιχείρημα ότι αν δεν ήταν φτιαγμένος ο άνθρωπος να τρώει κρέας δε θα είχε κοφτερά δόντια και του απάντησα ότι ο άνθρωπος έχει την ευλογία να είναι φτιαγμένος με τρόπο που αν χρειαστεί να φάει ακόμα και πέτρες για να επιβιώσει, να μπορεί να το κάνει!
Υπήρξαν στιγμές που μπήκες στον πειρασμό να εγκαταλείψεις την προσπάθεια;
Ούτε στιγμή!
Νιώθεις κάποτε την επιθυμία να φας ένα μπέργκερ ή ένα παγωτό βανίλια; Πώς το αντιμετωπίζεις κάθε φορά;
Το μπέργκερ ποτέ, γιατί δεν εγκαταλείπεις μία συνήθεια απλά, αλλάζεις πολλά πράγματα μέσα σου για να κάνεις αυτή την αλλαγή. Όσο για το παγωτό, μπορείς να απολαύσεις ένα βίγκαν παγωτό βανίλια με γάλα αμυγδάλου και οτιδήποτε άλλο που περιέχει γάλα αντικαθιστώντας το με φυτικό γάλα. Είμαι λάτρης του παγωτού και προσωπικά μου αρέσει πολύ περισσότερο η γεύση του βίγκαν παγωτού και είναι πανεύκολο να το κάνεις σε μόλις 4-5 λεπτά. Με τη μαμά μου έχουμε αλλάξει ολόκληρες κυπριακές συνταγές στη βίγκαν εκτέλεσή τους, μία από αυτές τα κυπριακά μακαρόνια του φούρνου όπου αφαιρέσαμε το κρέας και προσθέσαμε μανιτάρια και αντικαταστήσαμε τα ζωικά με γάλα αμυγδάλου που φτιάχνουμε στο σπίτι μέσα σε 5 λεπτά. Επίσης έχω φτιάξει βίγκαν κέικ σοκολάτας και βασιλόπιτα αντικαθιστώντας ζωικά και επεξεργασμένα υλικά με μη ζωικά και πιο αγνά συστατικά και οι υπόλοιποι δεν κατάλαβαν τίποτα, απλά έγλειφαν τα δάχτυλά τους!
Πόσο εύκολη ή δύσκολη είναι η ζωή ενός vegan στην Κύπρο; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει στην καθημερινότητά του;
Για μένα είναι αρκετά εύκολο γιατί καλλιεργώ την τροφή μου. Πολύ λίγα τρόφιμα αγοράζω και δεν γίνεται αυτό σε εβδομαδιαία και μπορεί και ούτε σε μηνιαία βάση. Εξαρτάται πάντα από το τι τρώει ο καθένας, τις ανάγκες του κλπ., Προσωπικά αποφεύγω τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τρώω κυρίως φρέσκες, ζωντανές τροφές που έχουν παραχθεί τοπικά, δηλαδή στη χώρα μου την συγκεκριμένη εποχή που διανύω.
Ποιες είναι οι σημαντικότερες συνήθειες που χρειάστηκε να αλλάξεις; Διαμόρφωσες τον τρόπο ζωής σου με βάση το διατροφολόγιό σου;
Άλλαξαν πολλά πράγματα στην πορεία και κυρίως οι διατροφικές συνήθειες που έμαθα από μικρό παιδί. Αφαίρεσα πράγματα, πρόσθεσα πράγματα, άλλαξα και διαμόρφωσα συνταγές που έφτιαχνα αλλά και συνδυασμούς τροφών που είχα συνηθίσει να τρώω. Η διαδικασία της μετάβασης η οποία με ανάγκασε κιόλας να τρέφομαι και πιο σωστά, άλλαξε ολόκληρη την υγεία μου και τη νοητική αλλά και συναισθηματική μου κατάσταση. Όσον αφορά τα μέρη που συχνάζω για φαγητό είναι λίγα όχι από θέμα βίγκαν επιλογών αλλά από θέμα ποιότητας τροφής, αλλά μαθαίνοντας να συνδυάζω συγκεκριμένα υλικά μαζί τα οποία θα παράξουν την πρωτεΐνη στο σώμα μου, είναι η λύση για να μπορώ να φάω σχεδόν οπουδήποτε αν χρειαστεί, επειδή ταξιδεύω και πάρα πολύ, αλλά και σε τραπέζια φίλων ή συγγενών. Δεν νιώθω διαφορετική ούτε αποκλεισμένη από τον κόσμο, αντίθετα είμαι χαρούμενη που βρήκα τον τρόπο να νιώθω καλά στην καθημερινότητα και τη ζωή μου, να είμαι ο εαυτός μου και να χαίρομαι το φαγητό μαζί με τους φίλους και τους ανθρώπους που αγαπώ.
Υπήρξαν κάποιοι άνθρωποι που σε στήριξαν σε αυτή την προσπάθεια;
Μπορώ να πω ότι όταν ξεκίνησα αυτό το ταξίδι της αλλαγής δεν είχα κάποιον φίλο ή συγγενή ο οποίος ήταν βίγκαν ή έστω χορτοφάγος αλλά στην πορεία πολλοί άνθρωποι γύρω μου, φίλοι, συγγενείς, οικογένεια άρχισαν να αλλάζουν συνήθειες, να επηρεάζονται θετικά και να ακολουθούν το παράδειγμά μου.
Τα κύρια επιχειρήματα όσων αντιτίθενται στην αυστηρή χορτοφαγία έχει να κάνει με την έλλειψη σιδήρου και της βιταμίνης B12. Εσύ παίρνεις συμπληρώματα διατροφής; Χρειάζεται να κάνεις συχνά αναλύσεις αίματος;
Στη δική μου περίπτωση δε χρειάστηκε να σκεφτώ ποτέ το θέμα του σιδήρου και της βιταμίνης Β12, δεν έχω πάρει ποτέ συμπληρώματα διατροφής μετά που μπήκα στη χορτοφαγία και αργότερα στον βιγκανισμό και ούτε είχα κάποιο πρόβλημα υγείας για να κάνω οποιαδήποτε ανάλυση ή εξέταση. Αντίθετα αντιμετώπιζα προβλήματα και είχα πολύ χαμηλό σίδηρο όταν ακόμα κατανάλωνα κρέας – ξέρω ότι σε κάποιους θα φανεί πολύ παράξενο αυτό αλλά ισχύει. Γνωστός ιατρός προσπάθησε να με μεταπείσει για την επιλογή μου λέγοντάς μου ότι εφόσον η ομάδα αίματος μου είναι Ο -που είναι η ομάδα που έχει δημιουργηθεί όταν οι πρωτόγονοι άνθρωποι ξεκίνησαν να τρώνε κρέας-και έτσι συνίσταται να τρώω κρέας εφόσον, καθώς έχουμε χαρακτηριστεί ως «σαρκοφάγοι» χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη του ανθρώπου, η αλλαγή στο DNA του, στο φυσικό/οργανικό επίπεδο αλλά και στο επίπεδο συνειδητότητας, εφόσον μιλάμε για χιλίαδες χρόνια μετά… Τότε που το σίδηρό μου ήταν πολύ χαμηλό, ακολουθούσα τις ενδείξεις των γιατρών που ήταν να τρώω καθημερινά κρέας αλλά ένιωθα ότι αυτό δεν καλυτέρευσε την υγεία μου αλλά και ούτε τη διάθεσή μου. Οι αλλαγές που έκανα στη διατροφή μου δεν ήταν απλά να αφαιρέσω το κρέας και τα γαλακτοκομικά, αυτό θα ήταν λάθος, αλλά να προσθέσω άλλα συστατικά, παρακολουθώντας σεμινάρια, διαβάζοντας, ψάχνοντας και μαθαίνοντας να κάνω συνδυασμούς που μπορούν να μου δώσουν την πρωτεΐνη που χρειάζομαι καθώς και άλλα συστατικά που όταν έτρωγα κρέας δεν τα λάμβανα. Είμαι πιο υγιής από ποτέ και η συμβουλή μου θα ήταν αν κάποιος θέλει να κάνει αυτή την αλλαγή να την κάνει σταδιακά και να ενημερωθεί κατάλληλα πριν ξεκινήσει. Γιατί αν δεν το κάνει, υπάρχει πιθανότητα να αποτύχει και να νομίζει ότι φταίει για αυτό ο βιγκανισμός, στερώντας έτσι στον εαυτό του ένα σημαντικό δώρο! Επίσης είναι καλό να δοκιμάζουμε πράγματα και να βλέπουμε αν κάνουν ή όχι για εμάς προσωπικά και να κάνουμε τις ανάλογες διαφοροποιήσεις στη διατροφή μας μέχρι να βρούμε τις ιδανικές ισορροπίες για την υγεία μας. Αυτό διδάσκω και στη σειρά σεμιναρίων και εργαστηρίων «Από τη Φύση στο Πιάτο μου – From Nature In My Plate” όπου έχω δημιουργήσει ως ένα σύστημα ολιστικής προσέγγισης γύρω από το φαγητό.
Με ποιο τρόπο αντικαθιστάς τις περισσότερες φορές το κρέας; Ποια προϊόντα, λαχανικά, υλικά χρησιμοποιείς πιο συχνά στις συνταγές σου;
Δεν το βλέπω ότι αντικαθιστώ το κρέας γιατί δεν το σκέφτομαι καν. Προτιμώ τις οργανικές τροφές και αγαπώ τα εποχιακά ολόφρεσκα λαχανικά και φρούτα, τους ξηρούς καρπούς, το γάλα που φτιάχνω από αμύγδαλα και καρύδια, το μη επεξεργασμένο οργανικό κακάο και το λάδι καρύδας, το δικό μας ντόπιο ελαιόλαδο, διάφορους σπόρους και μπαχαρικά, αρωματικά βότανα και άλλα πολλά. Τα τελευταία 2-3 χρόνια μαγειρεύω σχεδόν καθημερινά και έχω δημιουργήσει με πολλή φροντίδα συνταγές, εύκολες και γρήγορες αλλά και πολύ θρεπτικές τις οποίες μοιράζομαι με τον κόσμο μέσα από τη σελίδα μου «From Nature In My Plate» στο facebook και instagram. Εκεί υπάρχουν πολλά μυστικά για τη διατροφή μας, για τους συνδυασμούς που μας δίνουν τα αμινοξέα που χρειαζόμαστε για να παράξει το σώμα μας πρωτεΐνη, καθώς και τρόπους που μπορούμε να έχουμε υγεία χωρίς να στερούμαστε τη γεύση. Είναι σαν να μαθαίνεις μία άλλη γλώσσα που είναι από μόνη της πλούσια και ολοκληρωμένη.
Υπάρχουν κάποιες συμβουλές που θα έδινες στα άτομα που θέλουν να γίνουν αυστηρά χορτοφάγοι ή που έχουν αρχίσει τώρα την προσπάθεια; Κάτι που ανακάλυψες εσύ και έκανε πιο εύκολη τη ζωή σου;
Καταλαβαίνω ότι για πολλούς ανθρώπους μπορεί να φαίνεται δύσκολο αυτό αλλά δεν είναι. Αυτό που το κάνει να φαίνεται δύσκολο είναι η ανασφάλεια που αντιμετωπίζουν πολλοί άνθρωποι στο να αφήσουν συνήθειες ως προς το φαγητό τους που έχουν συνηθίσει για πολλά χρόνια. Αν έχουν όμως την πρόθεση για αλλαγή και η επιθυμία τους να οδεύσουν προς αυτό το δρόμο είναι μεγαλύτερη, τότε αυτό είναι αρκετό. Από εκεί και πέρα οι συμβουλές μου είναι:
Η διαδικασία της αλλαγής πρέπει να γίνει σταδιακά, πρώτον για να προετοιμαστεί το σώμα για την αλλαγή αυτή αλλά και ο άνθρωπος ψυχολογικά. Σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να καταπιέσει κάποιος τον εαυτό του ή να βιαστεί γιατί το αποτέλεσμα δε θα είναι ευεργετικό πρωτίστως για την υγεία του.
- Να συμβουλευτούν κάποιο άτομο το οποίο είναι βίγκαν αλλά δεν αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας, δηλαδή έχει ένα υγειές σώμα ως αποτέλεσμα της διατροφής του και μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα για αυτούς.
- Αν θέλουν μπορούν να παρακολουθήσουν κάποιο σεμινάριο βίγκαν διατροφής και να δοκιμάσουν διάφορους τρόπους μέχρι να βρουν αυτόν που τους εξυπηρετεί ως προς το πώς θα λαμβάνουν τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται. Εγώ προσωπικά λαμβάνω τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται το σώμα μου όπως πρωτείνη για παράδειγμα μέσω συνδιασμών τροφών αλλά και μέσω της αναλογίας του κάθε είδους τροφής που συνδιάζω στο πιάτο μου. Δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος επομένως κάποιος μπορεί να διαλέξει τον τρόπο που του ταιριάζει.
- Να μαζέψουν νέες συνταγές και τρόπους προετοιμασίας του φαγητού τους, και να ενισχύσουν την κουζίνα τους με καινούργια υλικά έτσι ώστε να μην νιώσουν την έλλειψη συστατικών ή άλλων γεύσεων που έχουν συνηθίσει. Ίσως για κάποιον που πεθυμά το κρέας υπάρχουν αντικατάστατα προϊόντα που δίνουν την αίσθηση ότι τρως κρέας, όπως κεϊμάς σόγιας κλπ. Προσωπικά δεν τα καταναλώνω ούτε νιώθω προσωπικά ότι τα χρειάζομαι αλλά μιλώντας με άτομα που δυσκολεύονται κατάλαβα ότι χρειάζονται για κάποιο χρονικό διάστημα κάτι το οποίο δίνει την αίσθηση του κρέατος μέχρι να συνηθίσουν.
- Να ξέρουν ότι δε λειτουργεί και δε δουλεύει το ίδιο πράγμα για όλους επομένως δοκιμάζοντας και απορρίπτοντας πράγματα μέχρι να βρει κάποιος τον καλύτερο για αυτόν τρόπο που τον εξυπηρετεί είναι η καλύτερη λύση και σημαντικό είναι να δώσει στον εαυτό του επίσης τον χρόνο που χρειάζεται χωρίς πίεση και βιασύνη. Βέβαια να μη γίνει αυτό όμως δικαιολογία να να καθυστερούμε κάτι για πάντα!
Θα ήθελα επίσης να πώ, αν κάποιος έχει σταματήσει το κρέας και δεν είναι έτοιμος ακόμα να αφήσει τα προϊόντα ζωικής προέλευσης αλλά θέλει σιγά σιγά να το αλλάξει αυτό, τότε θα τον συμβούλευα και θα του ζητούσα τουλάχιστον να τα μειώσει και ταυτόχρονα να προσπαθήσει και να αφιερώσει τον χρόνο να ψάξει να βρει φάρμες που παρασκευάζονται ζωικά προιόντα τα οποία γίνονται με μία λιγότερο επίπονη διαδικασία για τα ζώα, που οι ζωοτρόφοι ζουν μαζί με τα ζώα αυτά και υπάρχει μια πολύ διαφορετική σχέση μεταξύ τους, μέχρι να κάνουν την μετάβαση αυτή.
Παντελή, πώς αποφάσισες να ασχοληθείς με την περμακουλτούρα;
Η πραγματικότητα είναι ότι από μικρό παιδί είχα αυτή τη σύνδεση με τη φύση και τον πλανήτη. Αν κάποιος μου έλεγε ότι, «ξέρεις, πέθανε ο τάδε», έλεγα ότι είναι κομμάτι της ζωής και αυτό και προχωράμε. Αν όμως μου έλεγαν ότι θα κόψουν δέντρα ή το έβλεπα να γίνεται, τότε έριχνα μαύρο δάκρυ! Στην πορεία, επέλεξα μια καριέρα στον καλλιτεχνικό χώρο σαν ηχολήπτης, παραγωγός, καλλιτέχνης και ιδιοκτήτης στούντιο ηχογραφήσεων για περισσότερο από 20 χρόνια. Όμως, όσο περνούσαν τα χρόνια, ένιωθα ότι ήθελα να κάνω κάτι πιο ουσιαστικό και εκεί άρχισα να διακρίνω τα σημάδια που με οδηγούσαν προς την μεγάλη μου αγάπη, το περιβάλλον. Κάπως έτσι μπήκε στη ζωή μου η Περμακουλτούρα (Permaculture), και για πρώτη φορά ένιωσα ότι ήμουν στον σωστό τόπο, τη σωστή στιγμή. Εδώ και 4 χρόνια, έχω αφιερωθεί σε αυτό, ως δάσκαλος και σχεδιαστής, για τη διάδοση και εφαρμογή της Περμακουλτούρας σαν επιστήμη, φιλοσοφία και τρόπο σκέψης.
Ποιες είναι οι βασικές αρχές της;
Η Περμακουλτούρα έχει σαν πυλώνες 3 ηθικές αρχές. Τη Φροντίδα της Γης, (Earth Care), τη Φροντίδα του Ανθρώπου (People Care) και τον Ίσο Καταμερισμό Αγαθών (Fair Share).
Πώς προέκυψε η δημιουργία του Ιεροκήπιου;
Το ΙΕΡΟΚΗΠΙΟ αποτελεί το προσωπικό μου όραμα, που χρονολογείται από πολύ πριν έρθω σε επαφή με την Περμακουλτούρα. Πάντα ονειρευόμουν να ζήσω έξω από την πόλη, στη φύση, σε ένα χώρο που θα ήμουν σε άμεση επαφή με τα δέντρα και τα ζώα μου και φυσικά με μια σύντροφο που θα μοιραζόμουν μαζί της όλα αυτά. Ακόμη και κατά τη διάρκεια που ζούσα στους έντονους ρυθμούς της πόλης, το μυαλό μου πάντα έτρεχε στη στιγμή που θα κατάφερνα να ξεφύγω από όλα αυτά και να κάνω το όνειρο πραγματικότητα. Τελικά μετά από μια αλληλουχία γεγονότων που με οδήγησαν να πάρω την απόφαση, μια απόφαση εύκολη αλλά και δύσκολη συνάμα, ξεκίνησα δειλά δειλά το 2009 να δημιουργώ το ΙΕΡΟΚΗΠΙΟ στο χωριό του πατέρα μου στο Μιτσερό, σε ένα κτήμα που βρισκόταν στην οικογένεια για εκατοντάδες χρόνια και που είχε περάσει πλέον σε εμένα.
Ποιες δυσκολίες χρειάστηκε να αντιμετωπίσεις στο νέο σου εγχείρημα;
Οι δυσκολίες ήταν πολλές και σύνθετες, γιατί παρόλο που είχα αρκετή γνώση από δική μου μελέτη και έρευνα, ήταν ελλιπείς χωρίς να μου δίνουν επαρκείς λύσεις, πράγμα που τελικά έγινε αφότου ασχολήθηκα με την Περμακουλτούρα. Τα εμπόδια που μπορεί να συναντήσει κάποιος είναι πολλά. με το μεγαλύτερο να είναι ο φόβος. Αφήνοντας μια πόλη με όλες τις ανέσεις και υποδομές, μεταφράζεται σαν εγκατάλειψη της ασφάλειας και άνεσης, και ειδικά για ανθρώπους με οικογένειες και δουλειές, φαντάζει πολλές φορές ανυπέρβλητο εμπόδιο. Παρόλο όμως που η ζωή στην ύπαιθρο μπορεί να είναι ή να φαίνεται πιο δύσκολη, στην πραγματικότητα, με σωστό προγραμματισμό και οργάνωση, είναι εφικτή. Το κέρδος όμως του να είσαι σε επαφή με τη φύση, κάτι που ο σημερινός άνθρωπος έχει χάσει, οδηγεί σε μια πιο φυσική, αληθινή και χωρίς άγχος ζωή που αξίζει κάποιος να επιδιώξει. Αυτό έχω καταφέρει στο ΙΕΡΟΚΗΠΙΟ. Με εφαρμοσμένη την μέθοδο της περμακουλτούρας, αλλά και την εξέλιξη του σαν ένα εξοπλισμένο εκπαιδευτικό κέντρο, έχει σκοπό να ενημερώσει, να εκπαιδεύσει και να ενθαρρύνει και άλλους ανθρώπους να ακολουθήσουν ένα πιο φυσικό και εναρμονισμένο με τη φύση τρόπο ζωής.
Είναι κατάλληλο το κλίμα του νησιού μας για αυτό το εγχείρημα;
Αν και το κλίμα ενός τόπου είναι πολλές φορές ο καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας, το όμορφο και συναρπαστικό με την επιστήμη της Περμακουλτούρας είναι ότι δεν αποτελεί περιοριστικό ή ανασταλτικό παράγοντα. Έχουμε σωρεία παραδειγμάτων ανά το παγκόσμιο όπου η Περμακουλτούρα έχει πρασινίσει ερήμους και έχει επιδιορθώσει κατεστραμμένα οικοσυστήματα, που με τις συμβατικές μεθόδους έχουν αποτύχει. Μόνο στην περιοχή της Μέσης και Άπω Ανατολής, της ανατολικής Μεσογείου και Αφρικανικής Ηπείρου, έχουν επιτελεστεί θαύματα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και με πολύ χαμηλό κόστος, σε περιοχές που η βροχόπτωση είναι ελάχιστη ή και μηδαμινή κατά την διάρκεια του έτους. Η Κύπρος βρίσκεται αυτή τη στιγμή στα πρόθυρα του να καταστεί μια χώρα με κλίμα παρόμοιο της Μέσης Ανατολής με θερμοκρασίες που μπορεί να φτάνουν και τους 52 βαθμούς Κελσίου, και με συνέπεια την ερημοποίηση. Το θετικό είναι ότι έχουμε τα όπλα για να το ανατρέψουμε, φτάνει να βιαστούμε να εφαρμόσουμε κάποιες πολιτικές. Είναι στο χέρι μας, φτάνει να θέλουμε και φτάνει ο καθένας μας να λάβει το μερίδιο της ευθύνης που του αναλογεί, με τις επιλογές που κάνει αλλά και εξασκώντας πίεση προς τα κυβερνώντα όργανα. Το μέλλον των παιδιών μας εξαρτάται άμεσα από τις επιλογές που κάνουμε σήμερα και δυστυχώς αυτές είναι πολύ φτωχές με αποτέλεσμα να τους κλέβουμε το μέλλον τους.
Πώς περνάς συνήθως την ημέρα σου εκεί;
Μια μέρα στο ΙΕΡΟΚΗΠΙΟ ή οποιοδήποτε άλλο κτήμα, δεν είναι ποτέ η ίδια. Η ρουτίνα δεν υπάρχει σε αυτή την περίπτωση. Πέρα από τα καθημερινά που είναι πολλά και έχουν να κάνουν με την φροντίδα των ζώων και τις διάφορες κηπουρικές εργασίες που ποικίλουν ανάλογα από την εποχή, υπάρχουν όλων των ειδών εργασίες και πρότζεκτ. Μπορεί να κάνω κατασκευές και έργα που περιμένουν στην σειρά προγραμματισμένες, με βάση τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό του χώρου, και περιλαμβάνουν από υποδομές για διδασκαλία, φιλοξενία και σίτιση, μέχρι επιδιορθώσεις και συντήρηση εργαλείων, επισκέψεις σχολείων και οργανωμένων συνόλων, μετάβαση στην πόλη για εξωτερικές δουλειές και προμήθειες, ακόμα και τον σχεδιασμό ή συμβουλευτική πελατών για τα κτήματα ή τους κήπους τους, μια υπηρεσία που προσφέρουμε με την συνεργάτιδα και αγαπητή φίλη Σοφία Μάτση, που είναι επίσης Σχεδιάστρια, Δασκάλα αλλά και δημιουργός του Κτήματος Περμακουλτούρας ΠΕΤΡΕΡΑ, που βρίσκεται πολύ κοντά στο ΙΕΡΟΚΗΠΙΟ.
Ως δάσκαλος περμακουλτούρας, πόσο μακριά θεωρείς ότι είναι οι Κύπριοι από αυτή τη φιλοσοφία και τρόπο σκέψης;
Δυστυχώς πολύ μακριά στην πλειοψηφία τους, αλλά ευτυχώς υπάρχουν νεαροί άνθρωποι που άρχισαν να αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα της αλλαγής και που καταβάλλουν φιλότιμες προσπάθειες στο να βάλουν σε εφαρμογή όλα αυτά που χρειάζονται αλλά και να εμπνεύσουν και να επιμορφώσουν με το παράδειγμα τους τον υπόλοιπο πληθυσμό. Τεράστιο έργο επιτελείται από το Σύνδεσμο Περμακουλτούρας Κύπρου, τους Σποροφύλακες Κύπρου, το οικολογικό χωριό ΤΡΕΙΣ ΕΛΙΕΣ, αλλά και πολλά άλλα οργανωμένα σύνολα και πολίτες. Το θέμα είναι ότι ο περισσότερος κόσμος κάνει αυτά που κάνει λόγω άγνοιας και δεν ξέρει πόσο κακό μπορεί να προκαλεί στο περιβάλλον αλλά και στον ίδιο. Εδώ δεν υπάρχει χώρος για κατηγορητήρια και επίρριψη ευθυνών, αλλά η ανάγκη για επιμόρφωση και στήριξη ώστε να βοηθηθεί όλος ο πληθυσμός για να κάνει τις αναγκαίες αλλαγές. Και φυσικά αυτό ξεκινά από την παιδεία.
Σε πια ηλικία αποφάσισες να γίνεις vegetarian;
Οι προσπάθειες μου να γίνω χορτοφάγος άρχισαν από το 1993, και έκτοτε διετέλεσα χορτοφάγος για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα, χωρίς να τα καταφέρω να μείνω στην χορτοφαγία συνέχεια λόγω διαφόρων θεμάτων, αλλά το κυριότερο γιατί δεν γνώριζα το σωστό τρόπο που αυτό μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να δημιουργεί θέματα με την υγεία μου. Τελικά αυτό άλλαξε με το που μπήκε στη ζωή μου η σύντροφός μου Χριστίνα, η οποία με την κατάρτιση της και με τις σωστές επεξηγήσεις για το πως πρέπει μια χορτοφαγική ή βίγκαν διατροφή να είναι, με οδήγησαν τον τελευταίο χρόνο να είμαι χορτοφάγος και να χαίρω άκρας υγείας. Το να είναι κάποιος χορτοφάγος ή βίγκαν πέρα από το ηθικό κομμάτι, που για μένα είναι και ο βασικός λόγος, πρέπει να γνωρίζει καλά τι χρειάζεται το σώμα μας για να λειτουργεί σωστά.
Ποιοι είναι οι κανόνες που εφαρμόζεις στη διατροφή σου;
Οι κύριοι κανόνες που θέτω στον εαυτό μου όσο αφορά την διατροφή μου είναι η προέλευση, να ξέρω δηλαδή από που προέρχεται και πως έχει παραχθεί κάτι, αν είναι τοπικό, αν έχει παραχθεί με ηθικό τρόπο και αν αυτό που θα φάω ταιριάζει στο σώμα μου και αν του κάνει καλό.
Πόσο εύκολο είναι τελικά να καλλιεργεί κάποιος το φαγητό του;
Το να καλλιεργείς το φαγητό σου δεν είναι μόνο εύκολο, είναι και διασκεδαστικό και μια επιβράβευση. Αποτελεί την υπέρτατη μορφή ελευθερίας, ενάντια στα ζοφερά συμφέροντα των πολυεθνικών που έχουν σκοπό να υποδουλώσουν τον παγκόσμιο πληθυσμό, ελέγχοντας την ελευθερία των σπόρων και ως εκ τούτου το φαγητό μας. Το να παράγεις σήμερα το δικό σου φαγητό γίνεσαι ένα κομμάτι της επανάστασης προς το κατεστημένο. Τώρα όσον αφορά τη δυσκολία, σίγουρα μέχρι να φτάσει κάποιος να το κάνει αρκετά καλά και χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες που όλοι συναντούμε όταν ξεκινούμε να κάνουμε κάτι που δεν έχουμε κάνει προηγουμένως θα πάρει κάποιο χρόνο, αλλά η χαρά και το κέρδος του να μπορείς να θρέψεις την οικογένεια σου έστω σε ένα βαθμό, αυτό δεν μετριέται με τίποτα. Το να ξέρεις τι βάζεις στο πιάτο σου μακριά από χημικά είναι το μεγαλύτερο κέρδος όσο αφορά την υγειά σου.
Ποιες αρχές πρέπει να εφαρμόζει ο καθένας μας, προς αυτή την κατεύθυνση;
Μακριά από κάθε είδους χημικά που σκοτώνουν την ζωή στο έδαφος, μολύνουν τα νερά μας και που καταλήγουν τελικά στο πιάτο μας και μας αρρωστούν. Στην περμακουλτούρα δουλεύουμε μαζί με την φύση και όχι εναντίον της. Και η φύση έχει όλους τους μηχανισμούς να φέρνει σε ισορροπία τα πάντα χωρίς χημικά, αλλά με απόλυτα φυσικά μέσα. Αυτό κάνουμε και εμείς, αντιγράφουμε την φύση και με σεβασμό εφαρμόζουμε ότι μας διδάσκει, μέσω προσεκτικής παρατήρησης των φυσικών οικοσυστημάτων και με προσεκτικό και αποτελεσματικό σχεδιασμό και εφαρμογή σε κάθε μας βήμα. Αν κάποιος έχει πάντα σαν γνώμονα τις τρεις βασικές αρχές της περμακουλτούρας, τότε δεν μπορεί να πάει λάθος.
