Η γνωστή ψυχολόγος μάς μιλά για το ευαίσθητο θέμα της ψυχικής υγείας, τις κοινωνικές προκαταλήψεις και την αγάπη της για τα ταξίδια και τη μόδα.
Από τη Νατάσσα Γεωργίου
Ήθελες από μικρή να ασχοληθείς με τον τομέα της ψυχολογίας;
Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον με κατεξοχήν ιατρικές επιρροές, αφού ως παιδί περνούσα πολύ χρόνο στην κλινική του πατέρα μου και έτσι δεν μπορούσα πάρα να εμποτιστώ με το μικρόβιο της υγείας. Σύντομα, συνειδητοποίησα ότι τα δυο κομμάτια της υγείας, η σωματική και η ψυχική, είναι αλληλένδετα και πως η καλή ψυχική υγεία παίζει καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της σωματικής θεραπείας. Ωριμάζοντας, άρχισα να αντιλαμβάνομαι πως η ψυχική ισορροπία επηρεάζει όλες τις πτυχές της ζωής μας και έτσι το κομμάτι της ψυχικής υγείας ήταν τελικά αυτό που κέρδισε το ενδιαφέρον μου και με το οποίο ήθελα να ασχοληθώ επαγγελματικά.
Πώς ήταν οι πρώτες σου εμπειρίες στον χώρο; Αντιμετώπισες δυσκολίες;
Έχοντας σπουδάσει στην Αγγλία, όπου έκανα και την πρακτική μου άσκηση, η μεγαλύτερη δυσκολία που είχα να αντιμετωπίσω ερχόμενη στην Κύπρο, ήταν η προσαρμογή στα κυπριακά δεδομένα γύρω από το θέμα της ψυχικής υγείας. Το στοίχημα ήταν να καταφέρω να λειτουργήσω επαγγελματικά υπεύθυνα, λαμβάνοντας υπόψη την κυπριακή ιδιοσυγκρασία και κουλτούρα, χωρίς να κάνω εκπτώσεις στην τήρηση των ορίων και του κώδικα δεοντολογίας.
Επικρατούν δύο παρεξηγημένες απόψεις σε σχέση με το επάγγελμά σας: είτε ότι μια επίσκεψη στον ψυχολογο θα σε γιατρέψει από ό,τι έχεις ή ότι η επίσκεψη θα είναι χάσιμο χρόνου. Ποια είναι η θέση σου;
Ο ρόλος του ψυχολόγου δεν είναι να σε κάνει καλά, όπως ένας γιατρός που έχει ως στόχο να θεραπεύσει συγκεκριμένα νοσήματα. Η σχέση του θεραπευόμενου με τον ψυχολόγο δεν είναι μονόδρομη, αλλά αμφίδρομη, και η σωστή προσέγγιση δεν είναι η από καθέδρας επίλυση του προβλήματος από έναν ειδήμονα, αλλά η δημιουργία μιας καλής θεραπευτικής σχέσης. Μέσα από την καθοδήγηση του ψυχολόγου και τα σωστά ερεθίσματα, ο θεραπευόμενος καθίσταται σταδιακά ο ψυχολόγος του εαυτού του, αναπτύσσοντας πιο λειτουργικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς, με απώτερο στόχο την αυτονόμησή του.
Αποτελεί ταμπού στην Κύπρο του σήμερα το θέμα της ψυχικής υγείας και η συζήτησή του, τόσο από τους ασθενείς, όσο και από την κοινωνία γενικότερα;
Έστω και αν έχουμε κάνει βήματα προόδου, εντούτοις παραμένουμε μια μικρή κλειστή κοινωνία, με τις προκαταλήψεις της γύρω από τα θέματα ψυχικής υγείας. Με αυτά τα δεδομένα, ο Κύπριος συνήθως καταφεύγει στον ειδικό σαν ύστατη βοήθεια, σε αντίθεση με άλλες κοινωνίες, όπου πολύ ορθά, ο ρόλος του ψυχολόγου δεν είναι μόνο θεραπευτικός, μα και προληπτικός.
Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας υπάρχουν περισσότερα άτομα που αντιμετωπίζουν θέματα ψυχικής υγείας. Γιατί παρατηρείται το φαινόμενο αυτό;
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, οι γρήγοροι ρυθμοί ανάπτυξης, το άγχος – όχι απλά της επιβίωσης, αλλά της επιτυχίας – και τα σημερινά πρότυπα, διαμορφώνουν ένα δήθεν, ιδεατό τρόπο ζωής, οδηγώντας πολλές φορές τον άνθρωπο σε αισθήματα ανεπάρκειας. Η σημερινή κοινωνία εξυμνεί το χρήμα ως το πιο ισχυρό σύμβολο του καιρού μας και έχει ταυτίσει την ευτυχία και την επιτυχία με την οικονομική ευμάρεια. Έτσι, καλλιεργεί τον ανταγωνισμό και τον ατομικισμό, σε αντίθεση με τη συλλογικότητα, οδηγώντας τον σύγχρονο άνθρωπο στην απομόνωση. Το φαινόμενο της οικονομικής κρίσης συνέτεινε στα συναισθήματα φόβου και ανασφάλειας που ταλανίζουν τον σημερινό άνθρωπο.
Ποιες είναι οι πιο κοινές μορφές ψυχικών διαταραχών;
Οι πιο κοινές μορφές ψυχικών διαταραχών είναι η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, όπως είναι η διαταραχή πανικού, οι φοβίες και οι εξαρτητικές συμπεριφορές.
Αν μια λέξη μπορούσε να περιγράψει τα αισθήματα ένος ανθρώπου που βιώνει την κατάθλιψη, ποια θα ήταν αυτή;
Απόγνωση.
Μπορεί, τελικά, ο κάθε ένας από εμάς να βοηθήσει τον εαυτό του να ξεπεράσει ένα θέμα που αντιμετωπίζει ή τουλάχιστο, να μάθει να ζει με αυτό, με τη σωστή καθοδήγηση και κατανόηση;
Αναμφίβολα, εάν δεν πίστευα ότι ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει με τη σωστή καθοδήγηση και κατανόηση, δεν θα γινόμουν ψυχολόγος. Βέβαια, αλλαγή δεν σημαίνει ολική μεταμόρφωση. Καταρχήν, η θεραπευτική σχέση είναι μια εντελώς διαφορετική σχέση από τις άλλες ανθρώπινες σχέσεις, αφού δεν χαρακτηρίζεται από συναισθηματικούς δεσμούς και όπου δεν έχει θέση το παιχνίδι εντυπώσεων. Έτσι, ο πελάτης μπορεί να είναι ο εαυτός του, χωρίς να κρύβει αδυναμίες, λάθη, φοβίες και πάθη. Με την καθοδήγηση του ψυχολόγου, εντοπίζονται πάγιες πεποιθήσεις οι οποίες φιλτράρονται, αμφισβητούνται και αναθεωρούνται, με στόχο ο πελάτης να υιοθετήσει ένα πιο λειτουργικό τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς. Η αλλαγή είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, η οποία επιτυγχάνεται μέσα από μικρά σταθερά βήματα και μέσα από πισωγυρίσματα, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της μάθησης και της αυτοβελτίωσης.
Είναι απαραίτητο να αποστασιοποιείσαι από τους ασθενείς σου. Πόσο εφικτό είναι να μη γίνονται οι προβληματισμοί τους και δικοί σου;
Το ζητούμενο είναι να μπορεί ο ψυχολόγος να δείχνει ενσυναίσθηση ως προς τους προβληματισμούς του πελάτη, χωρίς να τους οικειοποιείται. Επιβάλλεται ο ψυχολόγος να παραμένει συναισθηματικά ανεπηρέαστος, για να μπορεί αμερόληπτα και αντικειμενικά να παραθέτει τις απόψεις του, χωρίς αυτές να χρωματίζονται από συναισθήματα. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι ο ψυχολόγος δεν παίρνει τίποτα από αυτή τη διαδικασία. Προσωπικά, η τριβή με διαφορετικούς ανθρώπους, με έχει βοηθήσει να ωριμάσω συναισθηματικά, να αντιμετωπίζω με περισσότερη κατανόηση και επιείκεια τα ανθρώπινα λάθη και τις ανθρώπινες αδυναμίες, όπως και να βλέπω τα πράγματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες.
Σε ευχαριστεί η ενασχόλησή σου με εφήβους ως καθηγήτρια και σύμβουλος στη Μέση Εκπαίδευση; Πώς βρίσκεις τη νεολαία μας;
Με ευχαριστεί ιδιαέτερα να ασχολούμαι με νέους, γιατί οι νέοι είναι το μέλλον και αποτελεί μεγάλη πρόκληση για μένα να μπορώ να συνδράμω θετικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους. Είναι ιδιαίτερα όμορφο να εργάζεσαι με νέους, γιατί είναι γεμάτοι ερωτήματα και προβληματισμούς, ενώ ταυτόχρονα, διακατέχονται από ρομαντισμό και ιδεαλισμό. Η σημερινή νεολαία διανύει μια περίεργη εποχή, την εποχή της τεχνολογικής επανάστασης, του διαδικτύου και της παγκοσμιοποίησης, του φαίνεσθαι και όχι του γίγνεσθαι, που δεν προωθεί την καλλιέργεια του πνεύματος. Ειδικά στην Κύπρο, έχουν βιώσει το κούρεμα καταθέσεων, την οικονομική κρίση και τα επακόλουθά της, όπως είναι η ανεργία και η οικονομική και επαγγελματική αβεβαιότητα. Ολοένα και περισσότερο οι κοινωνικοί ιστοί καταρρέουν και οι σταθερές αξίες κοντεύουν να εκλείψουν. Οι νέοι, έχοντας ανάγκη για σταθερά σημεία αναφοράς, νιώθουν μετέωροι, γεμάτοι ανασφάλεια και φόβο, αφού το αύριο φαντάζει αβέβαιο. Από την άλλη, η υπερπροστατευτική διάθεση των γονιών, λόγω των εκ των πραγμάτων ανησυχιών τους, δεν βοηθά στη σταδιακή αυτονόμησή τους.
Μέσα σε μια έντονη καθημερινότητα, πού καταφεύγεις για ηρεμία;
Στο γυμναστήριο, σε ένα καλό βιβλίο, στη μουσική.
Ταξιδεύεις συχνά;
Ναι, όποτε μου το επιτρέπει το πρόγραμμά μου! (Χαμόγελο). Πιστέυω ότι τα ταξίδια εμπλουτίζουν την ψυχή. Ως ψυχολόγος, θεωρώ ότι ο άνθρωπος δεν σταματά να μαθαίνει και να εξελίσσεται και ότι η πραγματική ωριμότητα έρχεται μέσα από τις εμπειρίες. Μέσα από τα ταξίδια επεκτείνει κανείς τους ορίζοντές του, όχι μόνο κυριολεκτικά, αλλά και μεταφορικά. Όσο ταξιδεύεις, τόσα πιο πολλά μαθαίνεις, τόσες πιο πολλές εμπειρίες αποκτάς και τόσο πιο σφαιρική γίνεται η αντίληψή σου. Γνωρίζεις νέες κουλτούρες, νέους ανθρώπους με διαφορετικούς τρόπους σκέψης και μαθαίνεις να βλέπεις τα πράγματα από άλλες οπτικές γωνίες. Αυτό σε κάνει σοφότερο άνθρωπο.
Με τη μόδα έχεις μια ιδιαίτερη σχέση. Τι είναι αυτό που σου προσφέρει;
H αλήθεια ναι, είναι ότι έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τη μόδα! (Γέλια). Είναι μια ευχάριστη πινελιά και μια ξεκούραστη νότα στη ζωή μου, ένας τρόπος να στρέφω την προσοχή μου αλλού και έτσι να αδειάζω το μυαλό μου, από όλες τις σκέψεις της καθημερινότητας. Μέσα από τη μόδα, χρησιμοποιώ τη φαντασία μου και εκφράζω τη δημιουργικότητά μου.
Μπορούμε να κάνουμε τη ζωή μας όπως τη φανταζόμαστε;
Δεν θα ήμουν ειλικρινής εάν έλεγα ότι πιστεύω ότι μπορούμε να κάνουμε τη ζωή μας ακριβώς όπως τη φανταζόμαστε, απλούστατα γιατί δεν έχουμε τον απόλυτο έλεγχο όλων όσων μας συμβαίνουν. Από την άλλη όμως, έχουμε τον έλεγχο του εαυτού μας και των αντιδράσεών μας σε αυτά που μας συμβαίνουν. Η ζωή δεν είναι δρόμος στρωμένος με ροδοπέταλα, αλλλά ένας δρόμος που πολλές φορές έχει εμπόδια και απρόσμενες εκπλήξεις. Το ζητούμενο είναι να καταφέρουμε να μη λοξοδρομήσουμε και να μην παραιτηθούμε από τους στόχους μας. Αυτό που καθορίζει την επιτυχία, είναι η ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις αλλαγές και της αντιξοότητες της ζωής.
Είναι η ευτυχία επιλογή;
Η ευτυχία δεν είναι κάτι προκαθορισμένο και συγκεκριμένο, αφού για τον καθένα μπορεί να είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Δεν είναι μία μόνιμη κατάσταση, μόνο κάποιες στιγμές. Ας μην ξεχνάμε ότι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής, είναι και ο θάνατος, η απώλεια. Στην τελική, αυτό που θα μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην ευτυχία, είναι ο τρόπος που την προσεγγίζουμε. Μπορούμε να υιοθετήσουμε ένα πιο θετικό τρόπο σκέψης και να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας να βλέπει το ποτήρι μισογεμάτο, όχι μισοάδειο.
Επιμέλεια: Άντρεα Χατζηνικόλα
Μακιγιάζ: Amalia Zannetou (Florentia Makeup Artist Workshop)
