Την παρατηρώ καθώς με πλησιάζει στους διαδρόμους του Ογκολογικού της Τράπεζας Κύπρου. Χαμογελά, έστω κι αν το ρολόι δείχνει λίγο μετά τις οκτώ το πρωί, κι ο ένας ασθενής διαδέχεται τον άλλον. Γι’ αυτό και με ενημερώνει πως ο χρόνος που έχει στη διάθεσή της, είναι περιορισμένος. Θεωρεί, όμως, υποχρέωση της να δώσει αυτή τη συνέντευξη για περαιτέρω ευαισθητοποίηση του κοινού για τον καρκίνο του μαστού -στον οποίο ειδικεύεται ως παθολόγος/ογκολόγος- μεταδίδοντάς μου αμέσως τη θετική της ενέργεια. Κάτι που κάνει καθημερινά και με τις ασθενείς της.
Της Κωνσταντίνας Γεωργίου
Κάθε μέρα, βρίσκεσαι στο γραφείο από τόσο νωρίς;
Στις επτά αφήνω τα παιδιά μου στο σχολείο κι ένα τέταρτο αργότερα είμαι στο Ογκολογικό. Νομίζω πως εμείς οι μαμάδες, ζοριζόμαστε λίγο.
Τι ώρα επιστρέφεις στο σπίτι σου;
Οι ώρες λειτουργίας του Ογκολογικού είναι οκτώ το πρωί με τέσσερις το απόγευμα. Επειδή αντιμετωπίζουμε πολλά περιστατικά, συχνά αργούμε να σχολάσουμε. Εγώ συνήθως φεύγω στις πέντε το απόγευμα. Υπάρχουν όμως συνάδελφοι, όπως η γιατρός Ελένη Κακουρή, που σχολάει στις επτά ή στις οκτώ. Είμαστε μια δεμένη ομάδα. Και οι δυο μας ασχολούμαστε αποκλειστικά με τον καρκίνο του μαστού, όπως και η γιατρός Μαρία Δανιήλ. Οι γιατροί Φλώρα Κυριάκου και Πανίκος Παπαδόπουλος ασχολούνται κατά 50% με τον καρκίνο του μαστού.
Απ’ το τηλέφωνο μού φάνηκες άνθρωπος έξω καρδιά. Αυτό είναι ένα είδους «μηχανισμού» για να μην πέφτεις ψυχολογικά, λόγω της ειδικότητάς σου;
Δεν το σκέφτηκα ποτέ, αλλά πολύ πιθανόν. Πάντοτε, προσπαθώ να βλέπω τη θετική πλευρά. Θεωρώ πως αυτό βοηθάει στη δουλειά μας, καθώς συνδέεσαι με τους ασθενείς. Κάποιες ασθενείς μου, που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο καρκίνου του μαστού, τις βλέπω πιο συχνά και από τις αδελφές μου.
Πάντως, έχω ακούσει πολλά για τη φιλική αγκαλιά τού Ογκολογικού Κέντρου της Τράπεζας Κύπρου προς τους ασθενείς. Πρέπει να ‘σαι περήφανη γι’ αυτό.
Το Ογκολογικό ήταν ένα προσωπικό στοίχημα για πολλούς από εμάς, όταν πρωτοήρθαμε ως νεαροί ογκολόγοι. Μέλημά μας είναι να φερόμαστε στους ασθενείς σαν να είναι μέλη μιας μεγάλης οικογένειας. Αυτό ισχύει από το ιατρικό και γραμματειακό προσωπικό μέχρι το τμήμα υποδοχής. Πραγματικά, θαυμάζω όλους τους εργαζόμενους του Ογκολογικού. Άλλωστε, καθημερινά οι ασθενείς μας, μας δίνουν μαθήματα ζωής. Όταν εκείνοι ακολουθούν μια δύσκολη θεραπεία, χωρίς να χάνουν το χαμόγελο τους, εμείς με ποιο δικαίωμα να τους μιλήσουμε άσχημα;
Σε χαροποίησε η δημιουργία του πρώτου εξειδικευμένου Κέντρου Μαστού στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας;
Εννοείται. Απλώς, να εξηγήσουμε τι ακριβώς σημαίνει Κέντρο Μαστού. Είναι ο συντονισμός και η καλύτερη οργάνωση των υφιστάμενων υπηρεσιών που παρέχει το υπουργείο Υγείας, ώστε ο ασθενής να δέχεται σωστά και ολοκληρωμένα την απαιτούμενη θεραπεία.
Έχω την αίσθηση πως στις μέρες μας, δεν υπάρχει σπίτι στην Κύπρο χωρίς έναν δικό του με καρκίνο. Είναι πράγματι τόσο αυξημένα τα ποσοστά;
Στην Κύπρο έχουμε περίπου 3,5 χιλιάδες νέα περιστατικά τον χρόνο, βάσει των στοιχείων του Αρχείου Καρκίνου, όπως είναι καταγεγραμμένα μέχρι το 2013. Αυτά τα ποσοστά είναι λίγο πιο κάτω από τις πλείστες ευρωπαϊκές χώρες. Ένα από τα μηνύματα που οφείλουμε να δώσουμε είναι πως θα παρατηρούμε περισσότερους ασθενείς με καρκίνο, καθώς έχει ανέβει ο μέσος όρος ζωής. Οπότε, δεν χρειάζεται να τρομάζει ο κόσμος. Ο άλλος λόγος, είναι επειδή στις μέρες μας υπάρχουν καλύτεροι μέθοδοι πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης. Χρειάζεται, όμως, να διαχωρίσουμε τι εννοούμε έγκαιρη διάγνωση και τι πρόληψη. Έγκαιρη διάγνωση σημαίνει πως μετά την ηλικία των 20 κάνουμε αυτοεξέταση και από την ηλικία των 40 ετών ξεκινάμε τεστ μαστογραφίας. Η πρόληψη αφορά το τι μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε τον κίνδυνο να νοσήσουμε. Το ένα είναι να διατηρούμε το βάρος μας σε φυσιολογικά επίπεδα, καθώς η παχυσαρκία έχει συνδεθεί με τον καρκίνο του μαστού. Το δεύτερο είναι η άσκηση, μιας και όσες γυναίκες γυμνάζονται 3-4 ώρες την εβδομάδα, έχουν λιγότερες πιθανότητες να νοσήσουν με καρκίνο του μαστού.
Είναι λογικό και μόνο στο άκουσμα της λέξης καρκίνος, ο κόσμος να φοβάται. Μια γιατρός που έχει να κάνει καθημερινά μαζί του, τι θα μας έλεγε;
Κι εγώ φοβάμαι. Δεν φοβόμαστε τον καρκίνο για την ταλαιπωρία των χημειοθεραπειών ή επειδή πέφτουν τα μαλλιά μας, αλλά γιατί είναι ένα νόσημα που σκοτώνει. Ό,τι και αν λέμε, κάποιοι ασθενείς θα χάσουν τη μάχη. Ο καρκίνος είναι η δεύτερη αιτία θανάτου. Ωστόσο, εκείνο που πάντοτε αναφέρω στις ασθενείς μου, είναι πως από τη στιγμή που νόσησαν, θα δώσουμε την πιο δυνατή μας μάχη. Προχωράμε, έχοντας σαν όπλα μας καλύτερες θεραπείες. Ευτυχώς, σήμερα τα δεδομένα αλλάζουν υπέρ των ασθενών με καρκίνο του μαστού.
Εισπράττεις κι εσύ ότι πλέον υπάρχει μεγάλη ευαισθητοποίηση και στήριξη των ατόμων με καρκίνο;
Αυτό ισχύει. Όταν επέστρεψα από το Λονδίνο, το 2003, πολύ λίγες γυναίκες με καρκίνο του μαστού τολμούσαν να το πουν. Είχαμε ακόμη και πολλά περιστατικά που δεν ήθελα να έρθουν στο Ογκολογικό, για να μην τους δει κάποιος γνωστός. Σήμερα, οι γυναίκες λένε ανοικτά πως έχουν καρκίνο του μαστού και ακολουθούν θεραπεία. Κι αυτό γιατί υπάρχει μεγαλύτερη κατανόηση. Τόσο το Ογκολογικό, όσο και η Europa Donna Κύπρου, ο Αντικαρκινικός Σύνδεσμος και ο ΠΑΣΥΚΑΦ, μέσω των εκστρατειών ενημέρωσης, κάνουν τον κόσμο να μη φοβάται τόσο πολύ αυτή την ασθένεια. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι έχουμε «σπάσει» όλες τις προκαταλήψεις.
Σε θύμωσε το πρόσφατο περιστατικό απόλυσης μιας εργαζόμενης μόλις επέστρεψε στην εργασία σας, μετά από τη χημειοθεραπεία που ακολούθησε;
Φυσικά και με θύμωσε. Γιατί εμείς οι γιατροί ζούμε από κοντά το άγχος και την ταλαιπωρία που περνά ένας ασθενής κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας. Σκέψου να βιώσεις τόσο εσύ, όσο και η οικογένεια σου, 4-6 δύσκολους μήνες και όταν επιστρέψεις στην εργασία σου -και αισθάνεσαι ξανά ένας φυσιολογικός άνθρωπος- να σε απολύουν. Ήταν έκπληξη να βλέπουμε μια τέτοια αντιμετώπιση στην Κύπρο, όπου θεωρούμε ότι υπάρχουν ισχυροί κοινωνικοί θεσμοί. Δεν υπήρχε το νομοθετικό πλαίσιο, επειδή προ κρίσης, όλοι έδειχναν ένα καλό πρόσωπο. Με την κρίση, όμως, άλλαξαν τα εργασιακά δεδομένα σε πολλές εταιρίες. Μπράβο στην ασθενή που αντιμετώπισε γενναία αυτό που της συνέβη. Το υπουργείο Εργασίας φρόντισε κι άλλαξε το νομοθετικό πλαίσιο. Υπάρχει, όμως, ένα κενό σε σχέση με τους ασθενείς που υποβάλλονται σε μακροχρόνιες θεραπείες. Είναι πολύ σημαντικό να γίνει και αυτή η ρύθμιση -κι αυτό αφορά γενικότερα την Ευρώπη- ώστε οι ασθενείς να μη φορτώνονται και το άγχος ότι θα χάσουν την εργασία τους.
Πώς και επέλεξες τη συγκεκριμένη ειδικότητα;
Όταν ξεκίνησα την ειδικότητα της παθολογίας στο Λονδίνο -η παθολογική ογκολογία είναι υπο-ειδικότητά της- ήρθα σε επαφή με πολλούς ασθενείς με λευχαιμία. Τους έβλεπα συνεχώς και δέθηκα μαζί τους. Πρόκειται για μια ειδικότητα που έχεις διαρκή επικοινωνία με τον ασθενή. Όλα αυτά τα χρόνια, είχα την τύχη να γνωρίσω εκπληκτικούς ανθρώπους.
Πόσα χρόνια έμεινες στο Λονδίνο;
Περίπου εννιά.
Γιατί αποφάσισες να επιστρέψεις στην Κύπρο;
Η αλήθεια είναι πως είχα σκεφτεί το ενδεχόμενο να μείνω μόνιμα στο Λονδίνο, καθώς είχα γίνει consultant σ’ ένα μεγάλο πανεπιστημιακό νοσοκομείο. Ο σύζυγός μου, όμως, ήθελε να επιστρέψουμε. Εδώ βρίσκονται οι οικογένειες μας. Δεν το μετανιώνω. Στην Κύπρο έχουμε τον ήλιο και τη θάλασσα.
Τα παιδιά σου, είναι σε θέση να δείξουν κατανόηση με τα απαιτητικά ωράρια της δουλειάς σου;
Πολλές φορές, διαμαρτύρονται, ειδικά αν πρέπει να συμμετάσχω σε κάποιο ιατρικό συνέδριο στο εξωτερικό, παρόλο που πλέον δεν πηγαίνω τόσο συχνά.
Ποιες είναι οι ηλικίες τους;
Ο γιος μου Χρήστος είναι 11 ετών και η κόρη μου Μαρία-Χριστίνα 8.
Είσαι κλασική μαμά; Θα τους διαβάσεις; Θα τους μαγειρέψεις;
Φυσικά. Έχω, όμως, έναν πολύ υποστηρικτικό σύζυγο, με τον οποίο μοιραζόμαστε τις οικογενειακές υποχρεώσεις.
Έχει καμία σχέση με το αντικείμενο σου;
Είναι, επίσης, γιατρός. Καρδιολόγος. Επειδή, όμως, εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, μπορεί να ρυθμίζει καλύτερα τα ωράριά του.
Όταν τα παιδιά σου ήταν σε μικρότερη ηλικία, ήταν πιο δύσκολο να τα συνδυάσεις;
Ναι. Γι’ αυτό λέω πως δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές οι συνθήκες για τις εργαζόμενες γυναίκες στην Κύπρο. Δεν υπάρχει δυνατότητα για ευέλικτα ωράρια. Ευτυχώς, εγώ είχα δίπλα μου μια οικογένεια που με στήριζε. Παρόλο που οι δικοί μου μένουν στο Παραλίμνι, πολλές φορές ήρθαν στη Λευκωσία για να φροντίσουν τα παιδιά. Και η πεθερά μου, που βρίσκεται στη Λευκωσία, μ’ έχει βοηθήσει αφάνταστα. Νομίζω, όμως, πως τα πράγματα δυσκολεύουν για τις νεαρές μητέρες. Θα έπρεπε όλες οι γυναίκες να διεκδικήσουμε έναν πιο δίκαιο τρόπο εργασίας. Πιστεύω πως είναι πιο εύκολο να είσαι άντρας στην Κύπρο.
Υπήρχαν φορές που ένιωθες ότι έχανες στιγμές από το μεγάλωμά τους;
Πάντοτε μια μαμά έχει τύψεις. Για μένα, εξαρτάται από το πόσο πιεσμένη αισθάνομαι στη δουλειά. Μερικές φορές, σκέφτομαι πως αν είχα την επιλογή να μείνω μερικούς μήνες στο σπίτι, θα το έκανα. Όταν, όμως, είμαι καλύτερα, αλλάζω γνώμη, γιατί η δουλειά μου είναι ένα κομμάτι του εαυτού μου. Αυτό που με κάνει να παραμένω σε μια τόσο απαιτητική εργασία, είναι οι ίδιες οι γυναίκες. Το ότι η Κύπρος είναι από τις πρώτες χώρες σε θέματα επιβίωσης στην παγκόσμια σκηνή, σημαίνει πως οι ασθενείς μας, μας ακούνε, μας εμπιστεύονται και ακολουθούν τις θεραπείες τους. Τους αξίζει, λοιπόν, ένα μεγάλο μπράβο!
Φωτογραφίες: Δημήτρης Βαττής
Μακιγιάζ: Βαλεντίνο Νικολάου
Μαλλιά: Hair Now
