Ο Νικόλας Παπαχρυσοστόμου είναι απ’ τους άνθρωπος που σπάνια συναντάς και αξίζει να θαυμάζεις. Κι αυτό γιατί, εγκατέλειψε τον χρηματοπιστωτικό τομέα στον οποίο εργαζόταν, για να βρεθεί στις πιο απομακρυσμένες περιοχές του κόσμου -ως μέλος της οργάνωσης «Γιατροί Χωρίς Σύνορα»- προκειμένου να αλλάξει, έστω και λίγο, προς το καλύτερο τη ζωή κάποιων ανθρώπων ή να σώσει τη ζωή κάποιων άλλων.
Του Παντελή Παναγιώτου
Μια από τις πιο πρόσφατες και επιτυχημένες αποστολές του ήταν αυτή στις 29 Αυγούστου στην κεντρική Μεσόγειο, όταν κατάφερε με τη διασωστική ομάδα των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα» να σώσει τρεις χιλιάδες ανθρώπους που επέβαιναν σε είκοσι λέμβους. Ο Νικόλας μπορεί να διηγείται δεκάδες ανθρώπινες ιστορίες που συγκλονίζουν καθημερινά τη ζωή του, διατηρώντας την ψυχραιμία του και ελπίζοντας σ’ ένα καλύτερο μέλλον…
Η συμμετοχή σου στις οργανωμένες αποστολές διάσωσης, αλλά και η δράση σου με τους «Γιατρούς Χωρίς Σύνορα», πότε ξεκίνησε;
Ξεκίνησα να δουλεύω γύρω στα τέλη του 2012. Η πρώτη επαφή έγινε με το γραφείο των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα» της Αθήνας, όπου με είχαν προσκαλέσει για να μου προτείνουν να δουλέψω μαζί τους. Έκτοτε, ταξιδεύω ανά τακτά διαστήματα. Η πρώτη μου αποστολή ήταν στην Υεμένη και αργότερα βρέθηκα στο Νότιο Σουδάν, όπου παρέμεινα για οκτώ μήνες περίπου. Ακολούθησε η Κολομβία για περισσότερο από ένα χρόνο, ενώ η τελευταία μου αποστολή ήταν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό που διήρκησε εννέα μήνες. Από τότε, είμαι συντονιστής της ομάδας επειγουσών αποστολών που στόχο έχει τις επιχειρήσεις διάσωσης μεταναστών στη Μεσόγειο. Λόγω του αυξημένου μεταναστευτικού ρεύματος στην Ευρώπη, οργανώνουμε διάφορες διασωστικές επιχειρήσεις, μιας και η μονάδα ασχολείται με τις καταστάσεις επείγουσας ανάγκης.
Τι ήταν αυτό που σε οδήγησε στα μονοπάτια του εθελοντισμού και της ανθρωπιστικής βοήθειας;
Σπούδασα οικονομικά στον Καναδά και σε αυτό τον τομέα ουσιαστικά είχα ξεκινήσει την καριέρα μου. Ακολούθως, επέστρεψα στην Ελλάδα όπου άρχισα να εργάζομαι, διατηρώντας μια σταθερή πορεία στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία. Ωστόσο, πάντα είχα την αμφιβολία κατά πόσο θα έπρεπε να παραμείνω αφοσιωμένος κάνοντας μόνο αυτό. Αυτή η αμφιβολία πήγαζε από ένα παιδικό όνειρο, μιας και ήθελα κάποια στιγμή να μπορέσω να κάνω τον γύρο του κόσμου. Έτσι, πήρα τελικά την απόφαση να αφήσω τη δουλειά μου και για να πραγματοποιήσω το όνειρο.
Τι ήταν αυτό που συνάντησες σε αυτό το ταξίδι και σε έκανε να ανατρέψεις τα σχέδια και την πορεία της ζωής σου;
Η αλήθεια είναι πως μετά από αυτό το ταξίδι, δεν ήξερα αν ήθελα πραγματικά να επιστρέψω πίσω στη παλιά μου δουλειά. Ήταν ένα ταξίδι που διήρκησε σχεδόν οκτώ χρόνια, πολύ περισσότερο δηλαδή από το κανονικό. Είχα την ευκαιρία να γνωρίσω διαφορετικές κουλτούρες και να συνεργαστώ με αρκετούς ανθρωπιστικούς οργανισμούς στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Θυμάμαι χαρακτηριστικά τις εμπειρίες με παιδάκια από διάφορες περιοχές ανά τον κόσμο, είτε διδάσκοντας είτε μένοντας μαζί τους. Ακόμα και την επίσκεψή μου σε ένα ορφανοτροφείο όπου έμεινα εκεί για να βοηθήσω. Η εντύπωση που αποκόμισα ήταν το πόσο εύκολο ήταν να χαμογελάσουν αυτά τα παιδιά, τα οποία ουσιαστικά δεν είχαν κανένα συγγενή. Οπότε, κατά κάποιο τρόπο, μέσα από αυτό το ταξίδι οδηγήθηκα στην απόφαση να αφιερώσω τη ζωή μου στον εθελοντισμό.
Η ζωή και η καθημερινότητά σου, πόσο έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια;
Πολύ! Βρίσκομαι συνέχεια σε εγρήγορση μιας και κάθε αποστολή έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Αυτό το διάστημα, λόγω των διασωστικών επιχειρήσεων που γίνονται στη Μεσόγειο, διενεργούμε διασωστικές επιχειρήσεις στην περιοχή πάνω σε ένα καράβι, έχοντας για βάση μας τη Μάλτα.
Τι περιλαμβάνει μια συνηθισμένη μέρα ενός εθελοντή;
Περιλαμβάνει περιπολίες κατά μήκος της ακτής της Λιβύης. Λόγω της δυσκολίας που έχει η περιοχή και της αυξημένης εισροής των μεταναστών, οι επιχειρήσεις ξεκινούν από νωρίς το πρωί. Το κέντρο διασωστικών επιχειρήσεων βρίσκεται σε επικοινωνία μαζί μας, λαμβάνοντας συνεχή ενημέρωση για τυχόν περιστατικά και ακυβέρνητες λέμβους στη θάλασσα.
Έχοντας τον ρόλο του συντονιστή της ομάδας, οι επιχειρήσεις διάσωσης, προϋποθέτουν μεγάλη προσπάθεια, αντοχή και ψυχολογική δύναμη;
Οι συνθήκες είναι πολύ δύσκολες, οπότε και οι στιγμές που βιώνουμε είναι ιδιαίτερα έντονες. Ακόμα κι αν τα περιστατικά είναι τόσο συχνά, δεν είναι κάτι που συνηθίζεται. Η διαδικασία της διάσωσης ανθρώπων από λέμβους δεν είναι εύκολη υπόθεση και χρειάζεται μεγάλη ψυχολογική δύναμη για να ανταπεξέλθεις. Κάθε φορά βλέπεις στη θάλασσα αυτό το βλέμμα της απόγνωσης. Το θαρραλέο της απόφασης για ένα απέλπιδο ταξίδι, η σκέψη του να σώσεις τα παιδιά σου από μια κοινωνία που ρημάζεται από τον πόλεμο και το θάνατο. Αυτό το πράγμα όταν το βλέπεις στη θάλασσα, είναι ανεπανάληπτο. Είναι στιγμές που όσες φορές κι αν τις ζήσεις, είναι πάντα συγκινητικές.
Έχεις πιάσει τον εαυτό σου να λυγίζει κάποιες στιγμές;
Συζητώντας με αυτούς τους ανθρώπους, ύστερα από μια τόσο δύσκολη περιπέτεια που έζησαν, σκέφτομαι πως αυτά τα άτομα ίσως να ήταν συγγενείς μου. Τα παιδιά μου. Οι αδελφές μου. Το να αντιληφθεί κανείς πως για διάφορους λόγους αυτοί οι άνθρωποι ρίσκαραν τη ζωή τους, ανεβαίνοντας σε μια βάρκα, για να ξεφύγουν αναζητώντας ελπίδα σε μια άλλη χώρα, είναι τρομερό. Αυτό με επηρεάζει πολύ και μου κλονίζει την πίστη προς τον άνθρωπο. Με συγκλονίζει, επίσης, το γεγονός ότι τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και οι Κύπριοι όπως και η δική μου οικογένεια το 1974, είχαμε μεταναστεύσει κάποτε. Δεν είναι κάτι άγνωστο για εμάς. Παρόλα αυτά, αναρωτιέμαι ακόμα γιατί επιτρέπουμε να χάνονται όλοι αυτοί οι άνθρωποι στη θάλασσα. Αυτό με λυγίζει πραγματικά!
Ήσουν προετοιμασμένος για όλα αυτά πριν πάρεις την απόφαση να ενταχθείς στη διασωστική ομάδα των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα»;
Γνώριζα ότι οι συνθήκες ήταν δύσκολες και είχα περίπου μια εικόνα στο μυαλό μου. Ήξερα ότι θα έπρεπε να είμαι δυνατός για να το αντιμετωπίσω και να βοηθήσω αυτούς τους ανθρώπους.
Ωστόσο, ελλοχεύει ο κίνδυνος να εισχωρήσουν και στην ιδιωτική σου ζωή οι συνταρακτικές εικόνες που βλέπεις καθημερινά ή καταφέρνεις να αποβάλλεις τις αρνητικές σκέψεις μόλις εγκαταλείψεις το σημείο της διάσωσης;
Πριν εγκαταλείψεις το σημείο, είναι απαραίτητο να αδειάσεις το μυαλό σου από άσχημες σκέψεις. Στο πλοίο, η ζωή είναι περιοριστική. Οπότε, έχω μάθει να αποσυνδέομαι προκειμένου να μπορώ να ενεργώ και να λαμβάνω άμεσα αποφάσεις. Βέβαια, δεν είναι καθόλου εύκολο. Δεν είναι διακόπτης που μπορείς να έχεις τον πλήρη έλεγχο. Έχω περάσει πολλά βράδια στο κρεβάτι, με τις σκέψεις και τις συγκλονιστικές εικόνες να στριφογυρίζουν βασανιστικά στο μυαλό μου.
Έχεις διακινδυνεύσει ακόμα και τη ζωή σου στην προσπάθειά σου να διασώσεις ανθρώπους από τη θάλασσα;
Δεν υπήρξε κάποιο περιστατικό που να φοβήθηκα για τη σωματική μου ακεραιότητα, όμως σε καμία περίπτωση δεν μπορείς να θεωρήσεις ότι αυτές οι επιχειρήσεις διεξάγονται σε ασφαλές περιβάλλον. Αυτό που θυμάμαι έντονα είναι εκείνα τα πρώτα λεπτά της διάσωσης, όταν πλησιάζει το σκάφος στις λέμβους, με τα δεκάδες μάτια να με κοιτούν, ικετεύοντας για βοήθεια. Τότε, το αίσθημα είναι απερίγραπτο.
Τα τελευταία χρόνια, λόγω του μεταναστευτικού προβλήματος, να υποθέσω ότι η δουλειά σου έχει γίνει ακόμα πιο απαιτητική και δύσκολη;
Πράγματι. Θα πρέπει, όμως, να συνεχιστούν οι προσπάθειες στη Μεσόγειο προκειμένου να διασφαλίσεις ότι όλος αυτός ο κόσμος δεν θα συνεχίσει να πνίγεται αβοήθητος στη θάλασσα. Πιστεύω πως αν δεν αποδυναμώσουμε τα κυκλώματα κι αν δεν βρούμε άλλους τρόπους για τη μεταφορά των προσφύγων σε άλλες χώρες, τότε θα συνεχίσουμε να έχουμε τα ίδια αποτελέσματα.
Η μεγαλύτερη επιβράβευση των προσπαθειών σου, ποια είναι;
Το κάθε περιστατικό μου δίνει και μια επιβράβευση. Δεν μπορώ να ξεχάσω ένα από τα πιο πρόσφατα και συγκλονιστικά επεισόδια που έγιναν στις 29 Αυγούστου, όπου καταφέραμε να σώσουμε περίπου τρεις χιλιάδες ανθρώπους, μεταξύ των οποίων και δυο νεογνά πέντε ημερών. Αυτά είναι μερικά από τα περιστατικά που με κάνουν να νιώθω κάθε φορά ευγνώμων που βρέθηκα εκεί και κατάφερα να σώσω τις ζωές τους.
Έχεις σκεφτεί μέχρι πότε θα ήθελες να κάνεις αυτή τη δουλειά;
Δεν έχω σκεφτεί κάτι τέτοιο και για να είμαι ειλικρινής, δεν ξέρω αν θα ήθελα να αποσυρθώ. Από τη στιγμή που μπορώ και έχω τη δύναμη να το κάνω, θα συνεχίσω να αφιερώνομαι σε αυτό. Από τη στιγμή που μου δόθηκε αυτή η ευκαιρία, είναι καθήκον μου και θα ήθελα να το εκμεταλλευτώ στο μέγιστο.
Στην Κύπρο, έρχεσαι συχνά;
Δυστυχώς, λόγω της μεγάλης διάρκειας που έχουν οι αποστολές, είναι κάπως δύσκολο. Στην Κύπρο βρίσκεται η οικογένειά μου και οι συγγενείς μου. Τους επισκέπτομαι για ένα μικρό διάστημα ,ύστερα από την ολοκλήρωση κάθε αποστολής.
Σκέφτεσαι καμιά φορά πως μέσα από τη δική σας δράση, μπορεί να αλλάξει ο κόσμος ή μήπως αυτές οι σκέψεις είναι για τους πολύ ρομαντικούς;
Θα ήθελα πολύ να αλλάξει ο κόσμος μας. Αυτό, βέβαια, είναι κάτι που με κρατά σε εγρήγορση. Εύχομαι κάποια στιγμή να σταματήσουν οι ενέργειες που οδηγούν μαζικά στο θάνατο αθώων ανθρώπων. Υπάρχουν τρόποι να αλλάξει όλο αυτό.
