Η Ξένια Κωνσταντίνου φωτογραφίζεται στο σπίτι της και μας μιλά για τη θέση των γυναικών στην πολιτική αλλά και τη μητρότητα.
Από τη Νατάσα Γεωργίου
Η εμπλοκή σου με την πολιτική ξεκίνησε από τα εφηβικά σου χρόνια. Γιατί επέλεξες να ασχοληθείς με αυτήν;
Όταν ξεκίνησα ως έφηβη, το έπραξα θεωρώντας ότι κάνω κάτι το οποίο με ενδιαφέρει, όχι ως πολιτική, αλλά μάλλον ως εμπλοκή με τα δρώμενα στο σχολείο μου, σε μη πολιτικές οργανώσεις νεολαίας κ.τ.λ. Δεν ήταν μια συνειδητή επιλογή από τα εφηβικά χρόνια ότι στο μέλλον θα είμαι ενεργό στέλεχος σε πολιτικό κόμμα. Μέχρι σήμερα κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι τη σχέση μου με την πολιτική, δηλαδή, ότι κυμαίνεται στη διάσταση του ενεργού πολίτη παρά του κομματικού στελέχους. Είναι ο μόνος τρόπος για να αντιλαμβάνεται κάποιος με υγιή τρόπο τη σχέση του με την πολιτική, για να μην καταντά να σκέφτεται ότι εγώ εργάζομαι για κάποιο κόμμα και θα πρέπει να μου το ανταποδώσουν με ωφελήματα, μισθό ή κάτι άλλο. Νομίζω πως είναι μια μονοδιάστατη προσφορά και δεν είναι προς το πολιτικό κόμμα, αλλά στις ιδέες σου, σε αυτό προσφέρεις τελικά.
Οι γονείς σου πώς αντέδρασαν; Είχαν ενδοιασμούς;
Οι ανησυχίες που είχαν οι γονείς μου ήταν περισσότερο πάνω στη βάση ότι όλη μέρα έκανα θέατρο και έτρεχα στους ομίλους του σχολείου και διερωτόντουσαν πώς θα περνούσα τις εισαγωγικές εξετάσεις με τα μυαλά που είχα. Μου έλεγαν: «επιτελούς γίνε κανονική μαθήτρια!». Εκ των υστέρων, είναι ευτυχείς με το γεγονός ότι δεν έγινα ποτέ μια κανονική μαθήτρια και πλέον, σήμερα, είναι περήφανοι. Αν ήταν ευτυχείς με την επιλογή μου για τις σπουδές μου, ναι ήταν, γιατί έβλεπαν ότι ήταν μια επιλογή που μπορούσα να υποστηρίξω. Ήταν η πρώτη μου επιλογή, οπότε πιστεύω ότι οποιοσδήποτε γονιός, ακόμα και αν έχει κάποιες αμφιβολίες, όταν βλέπει ότι το παιδί του έχει άποψη, το χαίρεται. Πρέπει να σου πω ότι η πιο έντονη αμφισβήτηση ήρθε τα πρόσφατα χρόνια, με το σκεπτικό ότι θα έπρεπε να αφιερώνω πιο πολύ χρόνο στην οικογένειά μου και όχι να περνώ τόσο πολύ χρόνο τρέχοντας τα πολιτικά γραφεία, τα εκτελεστικά γραφεία, την οργάνωσή μου και όλα τα άλλα! Το λένε επειδή ξέρουν ότι δεν πρόκειται να αλλάξει αυτό. Ενδεχομένως, αν πίστευαν ότι θα αλλάξω, δεν θα το έλεγαν. Έτσι είναι οι γονείς, θεωρούν ότι το καλύτερο που έχεις να κάνεις είναι να ασχολείσαι περισσότερο με τα της οικογένειας. Είναι φυσιολογικό, δεν τους αδικώ, τους αγαπώ πάρα πολύ και δεν βρήκα ποτέ αντίσταση. Στο σπίτι μας, ποτέ δεν ήταν εξουσιαστικοί οι γονείς μου, του στυλ είμαστε αυτό ή πιστεύουμε το άλλο ή αυτό είναι το σωστό η ιστορία του τόπου σου είναι αυτή. Μου έδιναν πάντα πολύ περιθώριο για να κάνω τις επιλογές μου και αυτό βοηθά τον καθένα να ψάχνεται, να ψάχνει και να μη φοβάται να μείνει περιχαρακωμένος σε εκείνα που του είπαν ή ξέρει. Από όλα αυτά, μόνο καλό μπορεί να βγει.
Θεωρείς ότι η πολιτική είναι ένας «παρεξηγημένος» χώρος;
Δεν το θεωρώ μόνο εγώ, το θεωρεί όλος ο κόσμος! Πριν μερικά χρόνια, είχε διεξαχθεί μια έρευνα, όπου ρώτησαν με επιστημονικό τρόπο για διάφορες κατηγορίες επαγγελμάτων, για τις οποίες υπάρχει συνήθως προκατάληψη, να πει ο κόσμος ποια είναι η άποψή του. Η χειρότερη άποψη ήταν για τους πολιτικούς και μετά για τους άθεους. Μάλλον, οι πολίτες θεωρούν ότι οι πολιτικοί ούτε και τον Θεό τους δεν έχουν και κάτι παραπάνω. Υπάρχει αυτή η κυρίαρχη άποψη, η οποία είναι δικαιολογημένη σε μεγάλο βαθμό, αλλά από την άλλη η απαξίωση από νέα άτομα, που έχουν μια καθαρή και υγιή σχέση με την πολιτική, να ασχοληθούν με τον χώρο, μπορεί να μας αφήσει στα ίδια και με χειρότερα αποτελέσματα. Συχνά προσπαθώ να κάνω ένα βήμα πίσω, να κάνω αυτό που ονομάζεται depositioning, για να είμαι βέβαιη ότι εκείνα που λέω, τα λέω, επειδή δεν κρίνω στη βάση του δύο μέτρα και δύο σταθμά, αλλά στο τι είναι σωστό. Αυτό θα το πω ακόμα και αν αφορά μια άλλη παράταξη ή κάποιον άλλον πολιτικό από άλλο χώρο. Αυτό ισχύει και για αυτά που θεωρώ ότι είναι λάθος, ακόμα και αν θεωρήσουν κάποιοι ότι δεν είμαι όσο πολιτικά συμμορφωμένη πρέπει να είμαι. Δεν έχω αυτή την έγνοια από τον εαυτό μου. Η έγνοια μου είναι να μη γίνω κάποτε συμμορφωμένη. Αυτό είναι το χειρότερο που μπορεί να μου συμβεί, γιατί θα επιβεβαιώνω την άποψη που έχουν οι πολίτες για τους πολιτικούς.
Είναι δύσκολο να διατηρήσεις τις αρχές σου ως μέλος ενός πολιτικού κόμματος; Είναι απαραίτητες οι υποχωρήσεις;
Κοίταξε, είναι γεγονός ότι ο καθένας, μη εξαιρουμένου του εαυτού μου, χρειάζεται να κάνει πολλούς συμβιβασμούς, όπως κάνεις και σε μια σχέση. Πόσο μάλλον αν αυτή η σχέση εμπλέκει μερικές δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι συμμετέχουν ο καθένας με τον δικό του τρόπο. Πρέπει να επιλέγεις τις μάχες που θα δώσεις. Αν κάθε μέρα ξυπνάς και σκέφτεσαι όλα όσα σε ενοχλούν και θέλεις να αλλάξεις το καθετί, ενδεχομένως στο τέλος να μην κάνεις τίποτα. Η συμμετοχή πρέπει να είναι οπωσδήποτε ενεργή, αλλά να έχει και μια στρατηγική κατεύθυνση, έτσι ώστε η συνεισφορά σου να είναι θετική και να είσαι σε θέση να ξέρεις ποια είναι εκείνα τα πέντε – δέκα πράγματα που θέλεις και επιχειρείς να αλλάξεις. Αν ο ρόλος σου είναι να είσαι ο ταραξίας, μπορεί αυτό να σου κερδίσει πόντους στην κοινωνία, αφού υπάρχει αρκετός κόσμος που ψηφίζει συναδέλφους επειδή «τα λένε», αλλά πιστεύω ότι δεν πρέπει να είσαι φωνακλάς. Πρέπει να ξέρεις πότε θα μιλήσεις, τι θα πεις και πόσο αυστηρός πρέπει να είσαι. Πρέπει να βρεις τη χρυσή τομή, για να υπάρχει μια διάδραση που θα σε δικαιώσει όταν θα έχεις κάτι να πεις. Να ξέρει ο κόσμος ότι όταν έχει κάτι να πει η Ξένια, σημαίνει ότι όντως κάτι την ενοχλεί πολύ και το λέει για να σκεφτούμε και εμείς κατά πόσο μας ενοχλεί επίσης. Είναι θέμα αξιοπιστίας και πολιτικής βαρύτητας στο τέλος της ημέρας.
Εργάζεσαι στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, στην Υπηρεσία Έρευνας και Διεθνών Σχέσεων, υπεύθυνη για ανταγωνιστικά χρηματοδοτικά προγράμματα. Πόσο απαιτητική είναι η εργασία σου;
Το Πανεπιστήμιο δεν το βλέπω ως εργασία, με την έννοια αυτή της προκατάληψης που κουβαλά αυτός ο όρος. Το Πανεπιστήμιο είναι η μισή μου ζωή. Ήμουν φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, απέκτησα το πρώτο μου πτυχίο εκεί, δούλεψα στη συνέχεια ως ερευνήτρια για κάποια χρόνια και είμαι τα τελευταία δώδεκα χρόνια Λειτουργός Έρευνας. Σπούδασα Πολιτικές Επιστήμες και ασχολούμαι με Ευρωπαϊκά Ανταγωνιστικά Προγράμματα και είναι όλα επιλογές μου. Βλέπω τη σχέση που υπάρχει μεταξύ τους. Βλέπω τη συνάφεια των πολιτικών προτεραιοτήτων που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση με το τι επιλέγει να χρηματοδοτήσει. Έχω μια ζωή όπου οι επιλογές μου ταιριάζουν η μια με την άλλη. Το Πανεπιστήμιο καθαυτό είναι ένα σπουδαίο ίδρυμα, κατά την άποψή μου. Έχει αδυναμίες, παρουσιάζει πολλές διοικητικές ελλείψεις, αλλά νομίζω ότι ο μέσος Κύπριος πολίτης, μπορεί να νιώθει περήφανος για το γεγονός ότι μέσα σε αυτό το ίδρυμα γίνεται πράξη εκείνο το οποίο ονομάζουμε καινοτομία, ανάπτυξη και έρευνα. Δίνεται μια κατεύθυνση προς το μέλλον, κάτι που λείπει σε μεγάλο βαθμό από την κοινωνία, ένα στίγμα μπροστά και χρειαζόμαστε και άλλους αντίστοιχους οργανισμούς. Διαπιστώνω ότι υπάρχουν άτομα που έχουν ολοκληρωμένες ιδέες για το πώς θέλουν να λύσουν ένα πρόβλημα που εντοπίζουν και έχουν μια συγκροτημένη ιδέα πώς να το πετύχουν. Αυτό λείπει από την πολιτική. Μου αρέσει η έρευνα, γιατί ο τρόπος που καταπιάνομαι με αυτή, μου επιτρέπει να την βλέπω ως ένα project, με αρχή, μέση, τέλος και παραδοτέα αποτελέσματα. Σε βοηθά να σκέφτεσαι πιο μηχανικά και να βλέπεις και τη μεγάλη εικόνα.
«Η ισότητα ανδρών και γυναικών δεν συνιστά ελεημοσύνη απέναντι στις γυναίκες». Πόσο εφαρμόζεται η φράση αυτή στην πολιτική ζωή της Κύπρου;
Έχω την εντύπωση ότι στην πολιτική ζωή της Κύπρου πάμε ένα βήμα μπροστά, κάνουμε επί τόπου πηδηματάκια και μετά κάνουμε το επόμενο βήμα, γενικά ως κοινωνία. Όσον αφορά τις γυναίκες πολιτικούς υπάρχει μια προσέγγιση του τύπου είναι καλά να έχουμε και γυναίκες, αισθητικά είναι καλά στην αντίληψη της πλειοψηφίας, φτάνει να μην είναι ενοχλητικές, να μην κάνουν παρατηρήσεις, να μην κάνουν τις σπουδαίες, να μην ανακατεύονται σε θέματα που δεν τις αφορούν. Να ασχολούνται με φιλανθρωπίες, εκπαίδευση, υγεία, αλλά να μην κάνουν κριτική, αφού χθες μπήκαν στην πολιτική. Να ωριμάσουν λίγο. Νομίζω αυτή είναι η προσέγγιση, κυρίως από τους άντρες συναδέλφους σε μεγάλο βαθμό, αλλά και από μια μερίδα των ίδιων των πολιτών. Αν δεν τηρούνται τα πιο πάνω αρχίζουν οι χαρακτηρισμοί που βασίζονται στο φύλο, όπως είσαι υστερική, κάποιο πρόβλημα έχεις και πήγαινε στην κουζίνα σου.
Ως πρόεδρος της ΓΟΔΗΣΥ, υπάρχει κάτι στο οποίο θα ήθελες να επικεντρωθείς;
Προτού τελειώσω τη θητεία μου, ένα από τα πράγματα που θα ήθελα να ολοκληρώσω είναι το όραμά μου για την ίδια την οργάνωση. Την οργάνωση αυτή την φαντάζομαι να λειτουργεί πλέον με ένα καθεστώς πιο αυτόνομο, μέσα σε ένα ιδεολογικό πλαίσιο, που να ταυτίζεται πολύ με τα φιλελεύθερα αιτήματα που έχουν τα γυναικεία κινήματα στο δυτικό κόσμο. Μέχρι και σήμερα, τα όρια των γυναικών είναι περιορισμένα και δεν θεωρείται ορθό να ξεφεύγουν και να έχουν απαιτήσεις σε σχέση με ζητήματα, όπως για παράδειγμα, οι αμβλώσεις. Με την παρουσία μου, το λόγο μου και τη δύναμη που διαθέτει αυτή η οργάνωση μέσω των μελών και των στελεχών της, θα ήθελα να σπάσουμε αυτή τη γυάλινη οροφή, η οποία πρωτίστως είναι μέσα στα δικά μας μυαλά. Θα ήθελα να μη σοκάρεται πλέον η κοινωνία όταν μιλά μια γυναίκα, όταν μια γυναίκα κάνει τις επιλογές της, όποιες και αν είναι αυτές. Δεν θα γίνουμε όλες ούτε σοσιαλιτέ, ούτε επιχειρηματίες, ούτε πολιτικοί και πρέπει να έχει δικαίωμα η κάθε γυναίκα να επιλέγει. Αν θέλει να κάτσει σπίτι και να κάνει πολλά παιδιά, να μπορεί να το πράξει, χωρίς να πρέπει να λογοδοτήσει γιατί δεν έκανε καριέρα, και αν θέλει μια γυναίκα να μην κάνει καριέρα ή παιδί ή γάμο, να μπορεί επίσης να το κάνει.
Ποια είναι τα επόμενά σου βήματα σε σχέση με την πολιτική;
Αρχές του Μάρτη θα έχουμε την τελική απόφαση σχετικά με την πρωτοβουλία που είχαμε πάρει για να υπάρχει συγκεκριμένη ποσόστωση στα διοικητικά συμβούλια των δημόσιων οργανισμών από γυναίκες. Ανυπομονώ να δω ποιο φινάλε θα έχει αυτή η μεγάλη προσπάθεια, που ξεκίνησε εδώ και περισσότερο από ένα χρόνο και κρίθηκε αντισυνταγματική, κάτι το οποίο θεωρώ λάθος. Θα δείξει πόσο σηκώνει τελικά το σύστημα αυτού του είδους τα μέτρα. Έχουμε επίσης μια διαδικασία εν εξελίξει, που έχει να κάνει με την υλοποίηση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης για τη βία κατά των γυναικών. Αντιμετωπίζουμε σοβαρό πρόβλημα στην Κύπρο, με πολλές και διαφορετικές μορφές βίας και πολλή σιωπή γύρω από το θέμα, ακόμα και σήμερα. Θα είναι ένα μεγάλο πολιτικό εργαλείο και μια μεγάλη πολιτική νίκη για την παρούσα κυβέρνηση, τόσο η υπογραφή όσο και η εφαρμογή της σύμβασης αυτής. Αναλώνουμε όση δύναμη μπορούμε στο να βοηθήσουμε τους θεσμούς μας να την υλοποιήσουν. Οι δικοί μου πολιτικοί στόχοι δεν πάνε πιο μακριά από το να ολοκληρώσω τη θητεία μου και θα δούμε στην πορεία. Δεν είναι απαραίτητο να είσαι πολιτικό στέλεχος για να αγαπάς και να εξασκείς την πολιτική. Δεν βλέπω τον εαυτό μου, ούτε σε δέκα, αλλά ούτε και σε είκοσι χρόνια, κατ’ ανάγκη σε πολιτική θέση. Μπορεί να μη με σηκώνει άλλο το σύστημα ή το σύστημά μου να μη σηκώνει άλλο το σύστημα!
Αν ήσουν πρόεδρος της Δημοκρατίας για μια μέρα, τι θα άλλαζες;
Θα ασχολούμουν με τη Δημόσια Εκπαίδευση, γιατί θεωρώ ότι είναι κρίμα και άδικο αυτό που συμβαίνει στον τομέα αυτό. Υπάρχουν πάρα πολλά περιθώρια βελτίωσης και λυπάμαι που η παιδεία μπήκε στη δύνη του αυτιστικού συνδικαλισμού και στα γρανάζια από τα οποία δεν μπορεί να βγει εδώ και δεκαετίες. Πραγματικά ασφυκτιώ που με εξαναγκάζουν να σκέφτομαι επιλογές για την κόρη μου, χωρίς να είναι πραγματική επιλογή η δημόσια εκπαίδευση. Είναι αδιανόητο σε μια χώρα που οι πολίτες πληρώνουν τους μεγαλύτερους φόρους για να έχουμε τη μεγαλύτερη επένδυση στην παιδεία, να υπάρχει μια παιδεία που αναγκάζει τον κάθε ένα από εμάς να σκέφτεται εναλλακτικές λύσεις όταν θα μπει το παιδί του στο σχολείο. Είναι ντροπή. Και δεν είναι κριτική απέναντι στο σήμερα, αλλά μια φωνή αγωνίας ως πολίτης και ως μάνα. Δικαιούμαστε κάτι άλλο. Αυτή η γενιά δικαιούται κάτι άλλο.
Η πολιτική ζωή με την οικογενειακή ζωή πώς συνδυάζονται; Ελεύθερος χρόνος υπάρχει;
Μπορώ να τα συνδυάζω, επειδή δεν θεωρώ ότι είναι συμπληρωματικά, αλλά παράλληλα. Με την κόρη μου περνούμε πάρα πολύ χρόνο μαζί, είμαστε μαζί σε πάρα πολλές εκδηλώσεις, παρόλο που ο χρόνος δεν είναι ποτέ αρκετός, για κανένα νομίζω. Σημασία έχει να βάζεις όρια και να μη γίνεσαι ρομπότ. Μια αλλαγή που έχει επιφέρει ο ερχομός της Ειρήνης, είναι το ότι έχω γίνει πιο σοφή στις επιλογές μου. Πριν χανόμουν λίγο, θεωρούσα ότι όλα είναι σημαντικά και πρέπει να πάω παντού και σε όλα. Όταν ήρθε η Ειρήνη και πλέον ήταν πιο σημαντική από οτιδήποτε άλλο, έμαθα να ξεχωρίζω και να είμαι πολύ πιο συγκροτημένη και ισορροπημένη. Όταν θέλεις μπορείς. Δεν τα κάνω όλα τέλεια, δεν νομίζω να υπάρχει γυναίκα που να μη νιώθει τύψεις και ενοχές κατά καιρούς για διάφορα θέματα, αλλά πιστεύω ότι στο μέτρο των δυνατοτήτων μου είμαι ισορροπημένη.
Ο σύζυγός σου είναι εκπαιδευτικός. Είναι πιο εύκολο για αυτόν να ασχολείται με το μεγάλωμα της κόρης σας λόγω του επαγγέλματός του;
Είναι ζήτημα χαρακτήρα παρά επαγγέλματος. Δουλεύει όσο και εγώ και έχει επίσης πολλά ενδιαφέροντα και ασχολίες δικές του. Το μεγάλωμα έχει να κάνει με το πόσο μαθαίνεις να μοιράζεσαι, χωρίς να μπαίνεις στους στερεοτυπικούς ρόλους. Είτε άντρας, είτε γυναίκα, αυτό είναι κάτι που κουβαλούμε μέσα μας σε μεγάλο βαθμό. Πρέπει να μπαίνουμε σιγά- σιγά σε μια άλλη εποχή και είμαι ιδιαίτερα ευτυχής, γιατί είδα χθες ότι εγκρίθηκε επιτέλους πληρωμένη άδεια πατρότητας. Τέτοιες κινήσεις αλλάζουν ουσιαστικά τα στερεότυπα, που απλά παραδείγματα ανδρών που αλλάζουν πάνες, δεν μπορούν να το κάνουν. Το στερεότυπο αλλάζει όταν αναγκάσεις τον καθένα να μπει σε αυτό το ρόλο, ώστε να μην μπορεί να διαφοροποιήσει τον εαυτό του. Αν το κράτος δώσει αυτή την ευκαιρία και εμπλακεί ο κάθε νέος πατέρας σε ένα τέτοιο ρόλο, τότε ναι, μαθαίνει να σκέφτεται διαφορετικά.
Πώς γνωριστήκατε με τον σύζυγό σου;
Με τον Μάριο γνωριστήκαμε μέσα από την εμπλοκή μας στη δημόσια ζωή, σε οργανώσεις νεολαίας, κάτι το οποίο ήταν αναμενόμενο. Έχουμε πολλά κοινά, ως δύο άνθρωποι που ενδιαφέρονται για τον τόπο τους και τα κοινά.
Πόσο άλλαξε η ζωή σας με τον ερχομό της κόρης σας;
Με τον ερχομό του μωρού, τουλάχιστο στη δική μου περίπτωση, αντιλήφθηκα τι πάει να πει φόβος και αγωνία. Ανησυχώ συνέχεια για αυτό το μικρό πλάσμα και πολλές φορές παράλογα. Επίσης, ανησυχώ πιο πολύ πλέον και για μένα, κάτι το οποίο δεν σκεφτόμουν ποτέ στη ζωή μου. Πριν, πιο σημαντικό ήταν να περνώ καλά και όχι να είμαι καλά. Τώρα νιώθω ότι πρέπει να είμαι καλά, γιατί είμαι πολύ σημαντική για την Ειρήνη.
Άρα, θα έλεγες ότι τώρα έχεις περισσότερες φοβίες;
Σίγουρα! Σκέφτομαι ότι πρέπει να είμαστε καλά στο νησί μας, σκέφτομαι το μέλλον που θα έχει, τις προοπτικές που πρέπει να δημιουργούμε. Πάντα τα σκεφτόμουν αυτά, αλλά με την ιδιότητα της μάνας, ριζώνει πιο βαθιά και πιο έντονα μέσα σου ο φόβος του μέλλοντος.
Σε ποιον μοιάζει περισσότερο ως χαρακτήρας;
Η Ειρήνη είναι ένα έξυπνο, γλυκό και καλοσυνάτο παιδί, με τη δική της ξεχωριστή και μοναδική προσωπικότητα. Νομίζω ο ρόλος μας δεν είναι να την κάνουμε σαν εμάς, αλλά να την βοηθήσουμε να γίνει καλύτερη.
Επιμέλεια: Άντρεα Χατζηνικόλα
Μαλλιά: Άννα Bozhkova
Μακιγιάζ: Άντρη Χριστοφόρου (Florentia Makeup Artist Workshop)
