Η Δυτική Μακεδονία αποτελεί έναν από τους πιο ανερχόμενους προορισμούς στην Ελλάδα, συνδυάζοντας ιδανικά το ορεινό ανάγλυφο, το ψυχρό κλίμα, τους υδάτινους όγκους των λιμνών και την πλούσια παράδοση στην παραγωγή οίνου, με κύριες εστίες το Αμύνταιο, το Βελβεντό και τη Σιάτιστα.
Την πρώτη βδομάδα του Φεβρουαρίου, είχα την τύχη να επισκεφθώ τη Δυτική Μακεδονία ως προσκεκλημένη της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας για μια περιήγηση-γνωριμία με την πανέμορφη αυτή περιφέρεια της Ελλάδας. Πέρα από τις φυσικές ομορφιές, την ιστορία, τους ζεστούς ανθρώπους, η περιοχή δίνει και γοητευτικά κρασιά ιδιαίτερα από την ποικιλία Ξινόμαυρο, αρκετά από τα οποία δοκίμασα.
Αμύνταιο: το Ξινόμαυρο στον φυσικό του χώρο
Στο Αμύνταιο, η σύνδεση του Ξινόμαυρου με το terroir είναι σχεδόν μυθική. Στην περιοχή, που χαρακτηρίστηκε ως ΠΟΠ το 1972, η ποικιλία δίνει ερυθρούς και ροζέ οίνους υψηλής ποιότητας.
Πρόκειται για την πιο ψυχρή ζώνη οινοποίησης στην Ελλάδα, σε υψόμετρο 550-750 μέτρων, με ήπιο ηπειρωτικό κλίμα, δροσερά καλοκαίρια και ψυχρούς χειμώνες και κατά την εποχή της ανάπτυξης βροχοπτώσεις χαμηλότερες των 152 χιλιοστών. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες, ειδικά τον χειμώνα, ρυθμίζονται από τους όγκους νερού των τεσσάρων λιμνών, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για την αμπελοκαλλιέργεια. Η αμπελουργική ζώνη του Αμυνταίου καλύπτει σήμερα μια έκταση περίπου 6.500 στρεμμάτων με σύγχρονους αμπελώνες, σε γραμμική διαμόρφωση και έναν αριθμό παλαιών, αυτόριζων, προφυλλοξηρικών αμπελιών σε μορφή κυπέλλου.
Κτήμα Άλφα
Τα κρασιά του Κτήματος Άλφα καθορίζονται το “terroir” τους (εδάφη χαμηλής γονιμότητας, αμμώδη-αμμοαργιλώδη), που τους χαρίζει εξαιρετική φινέτσα και ισορροπία.
Το κτήμα ιδρύθηκε το 1997 από τον έμπειρο αμπελουργό Μάκη Μαυρίδη και τον χημικό-οινολόγο Άγγελο Ιατρίδη. Το εγχείρημα συνεχίζει σήμερα δυναμικά η νεότερη γενιά, με την Αγγελική Ιατρίδου και την Εμορφίλη Μαυρίδου να δίνουν νέα πνοή στο αρχικό όραμα.
Ο ενιαίος αμπελώνας του Κτήματος, 2.200 στρεμμάτων, απλώνεται στην καρδιά της ζώνης του Αμυνταίου, στη θέση «Αμπέλια» της Βεγόρας, σε υψόμετρο 620-710 μέτρων. Εδώ καλλιεργούνται ποικιλίες όπως Ξινόμαυρο, Syrah, Merlot, Pinot Noir, Tannat, αλλά και λευκές όπως Μαλαγουζιά, Sauvignon Blanc, Chardonnay, Gewürztraminer και Ασύρτικο.
Ανάμεσα στις ετικέτες του Κτήματος που δοκίμασα, ξεχωρίζουν η κορυφαία Alpha One, που αποτελεί επιλογή του οινοποιού (best of) από τα 17 καλύτερα βαρέλια της χρονιάς. Επίσης, δύο χαρακτηριστικά ΠΟΠ Αμύνταιο: το single plot «Μπάρμπα Γιάννης» Ξινόμαυρο Reserve από παλιά κλήματα και το ροζέ «Σκαντζόχοιρος» από 100% Ξινόμαυρο.
Δοκιμάσαμε επίσης τα τρία κρασιά του νέου brand «Bostani» από τους αμπελώνες Amoenos, που αποτελούν συνεργασία μικρών αμπελουργών και οινοποιών στην περιοχή του Αμυνταίου, συνεργαζόμενων με το «Κτήμα Άλφα». Εξαιρετικό είναι και το Anda Luna Vine το νέο αφρώδες του Άλφα.
Κτήμα ΚΥΡ ΓΙΑΝΝΗ
Ο επόμενος μας σταθμός ήταν το Κτήμα Κυρ Γιάννη, του οποίου ηγείται από το 2004 ο οινοποιός πέμπτης γενιάς Στέλιος Μπουτάρης, συνεχίζοντας δημιουργικά την παρακαταθήκη του πατέρα του, Γιάννη.
Στον Άγιο Παντελεήμονα, σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων, απλώνεται η Σαμαρόπετρα, ένας αμπελώνας 150 στρεμμάτων με βορειοδυτική έκθεση και ήπια κλίση. Τα αβαθή, ασβεστολιθικά εδάφη και οι ιδιαίτερες συνθήκες δίνουν κρασιά με έντονη προσωπικότητα. Τα τελευταία χρόνια, το Κτήμα εστιάζει στα επιμέρους μικρο-terroir, παρουσιάζοντας ετικέτες όπως: Ταρσανάς, Ντρούμο, Πάλπο και Ράστο. Το Ξινόμαυρο πρωταγωνιστεί σε πολλές εκφράσεις, από αφρώδη και blanc de noirs μέχρι ροζέ και ερυθρά. Παράλληλα, καλλιεργούνται διεθνείς και ελληνικές λευκές ποικιλίες, όπως Ασύρτικο, Μαλαγουζιά και Sauvignon Blanc.
Ανάμεσα στις ετικέτες που ξεχώρισα είναι το single block «Ντρούμο» από παλαιά κλήματα Sauvignon Blanc, καθώς και τα ΠΟΠ Αμύνταιο «L’esprit du lac» (ροζέ) και «Καλή Ρίζα» (ερυθρό), αμφότερα από 100% Ξινόμαυρο.
Κτήμα Καρανίκα
Το Κτήμα Καρανίκα βρίσκεται σε μια πλαγιά στις όχθες της λίμνης Βεγορίτιδας, ανάμεσα στα χωριά Αμύνταιο, Βεγορά και Λακκιά. Ιδιοκτήτες του οι Laurens M. Hartman – Karanika και η σύζυγός του Annette van Kampen, γεννημένοι και μεγαλωμένοι στην Ολλανδία. Με προσήλωση στη βιοδυναμική και οργανική καλλιέργεια, παράγουν με την «παραδοσιακή μέθοδο» αρίστης ποιότητας αφρώδη.
Εξηγώντας τη φιλοσοφία τους, ο Λ. Καρανίκας επισημαίνει ότι η ποιότητα δεν είναι αποτέλεσμα έντονων παρεμβάσεων, αλλά προκύπτει όταν αμπέλι και οινοποίηση λειτουργούν σε αρμονία, με ελάχιστους χειρισμούς και περιορισμένες έως μηδενικές χημικές προσθήκες. Αντί, λοιπόν, λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, εφαρμόζονται ομοιοπαθητικοί ψεκασμοί, ενώ οι εργασίες ακολουθούν το βιοδυναμικό ημερολόγιο της Maria Thun. Οι βασικές ποικιλίες που καλλιεργούνται είναι το Ξινόμαυρο, η Λημνιώνα και το Ασύρτικο.
Από τις ετικέτες του κτήματος, δοκιμάσαμε και ξεχωρίσαμε τα υπέροχα αφρώδη Brut Cuvée Spéciale, Brut Rosé, το Blanc de Blanc από 100% Ασύρτικο που παράγονται με τη μέθοδο της Καμπανίας, καθώς και τα ερυθρό Xinomavro old vines, και Λημνιώνα.
Σιάτιστα: Δυναμικά κρασιά από υπεραιωνόβια κλήματα σε ακραία υψόμετρα.
Ανεβαίνοντας προς Σιάτιστα, το τοπίο αλλάζει: μεγαλύτερα υψόμετρα, πιο αυστηρό περιβάλλον και το κλίμα αποκτά έντονα ηπειρωτικά χαρακτηριστικά. Αν και με λίγα οινοποιεία, η Σιάτιστα εξελίσσεται δυναμικά σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες οινικές περιοχές της Ελλάδας. Εδώ διατηρούνται υπεραιωνόβια κλήματα, ενώ πρωταγωνιστές είναι το Ξινόμαυρο, το Μοσχόμαυρο και το σπάνιο Νιγρικιώτικο.
Οινοποιείο Δύο Φίλοι
Το Κτήμα Δύο Φίλοι είναι καρπός της πολυετούς φιλίας του οινοποιού Γιάννη Μπουτάρη με το ζεύγος Γεωργίας Γκουτζιαμάνη – Ιωάννη Πολύζου. Με αρχιτεκτονική που παραπέμπει σε Σιατιστινό αρχοντικό, το μικρής δυναμικότητας οινοποιείο κρατάει ζωντανή μια μακρά παράδοση φτιάχνοντας εξαίρετα λιαστά κρασιά. Από τα ξηρά, ξεχωρίσαμε τα ερυθρά Μοσχόμαυρο και Ξινόμαυρο, τα λευκά Ασσύρτικο, Μαλαγουζιά, Gewürztraminer και Riesling.
Οινοποιείο Μαγκούτες
Το υπερσύγχρονο Οινοποιείο Μαγκούτες, μετεξέλιξη του οινοποιείου του Δημήτρη Διαμαντή, αναβιώνει την τοπική παράδοση με έμφαση στις γηγενείς ποικιλίες Ξινόμαυρο, Μοσχόμαυρο και Νιγρικιώτικο. Παράγει premium κρασιά, σε υψόμετρο 750-890μ, αναδεικνύοντας τόσο το δυναμικό των ροζέ της περιοχής όσο και πιο ιδιαίτερες εκφράσεις, όπως το μονοποικιλιακό Μοσχόμαυρο. Ξεχωρίσαμε το ροζέ Ξινόμαυρο/Μοσχόμαυρο, που ισορροπεί όγκο και οξύτητα σε εντυπωσιακή αρμονία. Τα ερυθρά Ξινόμαυρα δείχνουν διαφορετικές πτυχές της ποικιλίας — από πιο άμεσες, φρουτώδεις εκφράσεις έως πιο δομημένες με προοπτική παλαίωσης.
Καστοριά: Κρασιά ΠΓΕ με ψυχή του βουνού και της λίμνης
Η Καστοριά έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια μια αξιόλογη οινική ταυτότητα, καθώς καθιερώθηκε ως ΠΓΕ Καστοριά από το 2006. Με ημι-ηπειρωτικό κλίμα, με χιονοπτώσεις αλλά και ζέστη, ξηρό καλοκαίρι με δροσερές νύχτες. Η επίδραση της λίμνης της Καστοριάς στο μικροκλίμα, δίνει κρασιά φινετσάτα και ποιοτικά.
Κτήμα Μάγγελ
Ένας από τους σημαντικότερους οινικούς προορισμούς στην Καστοριά, γνωστό για τον συνδυασμό της παράδοσης με τη σύγχρονη οινοποίηση. Βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό Κορομηλιά, σε υψόμετρο περίπου 750μ. Ο αμπελώνας του κτήματος, που εκτείνεται μέχρι τα 900 μέτρα, επωφελείται από τη δροσερή αύρα του Γράμμου και το «Αγιάμι», τον χαρακτηριστικό τοπικό άνεμο που πνέει πάνω από τη λίμνη της Καστοριάς, προσφέροντας στα κρασιά ιδιαίτερη πολυπλοκότητα και οξύτητα. Η παραγωγή παραμένει μικρή και στοχευμένη, με έμφαση στην ισορροπία. Από τις ετικέτες του Μάγγελ δοκιμάσαμε τις σειρές Maggel (λευκός, ερυθρός, Tannat, Pinot Noir) και τη σειρά Αγιάμι (ερυθρός, ροζέ).
Abraam’s Garden
Το Abraam’s Garden αποτελεί τον θερινό «κήπο» του οινοποιείου Abraam’s Vineyards, στο ορεινό χωριό Κομνηνάδες του δήμου Νεστορίου, κοντά στην Καστοριά. Ένας ιδιαίτερος προορισμός που συνδυάζει το κρασί με τον πολιτισμό, δημιουργώντας μια ξεχωριστή εμπειρία. Ακολουθεί τη φιλοσοφία των φυσικών κρασιών, με βιολογική καλλιέργεια και ελάχιστες παρεμβάσεις. Γνωστό επίσης για τις μουσικές βραδιές και γευσιγνωσίες κάτω από τα αστέρια. Από τις ετικέτες του, ξεχωρίσαμε τη Μαλαγουζιά Nature, ερυθρό Argos Panoptis καθώς και το Ροζέ Fluffy Little Bunny.
Γι’ αυτή την ανεπανάληπτη οινική περιοδεία, ευχαριστώ θερμά τον Περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας Γιώργο Αμανατίδη, την αντιπεριφερειάρχη Τουρισμού, Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Επίκουρη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Πολυτίμη Φαρμάκη, και τον Θανάση Παπαδημητρίου, προϊστάμενο του Τμήματος Τουρισμού, Πολιτισμού και Περιβάλλοντος.
