Οι πρώτες παιδικές αναμνήσεις δεν εμφανίζονται την ίδια στιγμή σε όλους. Τι είναι αυτό που κάνει κάποιες στιγμές να μένουν περισσότερο στη μνήμη ενός παιδιού;
Έχει τύχει να ακούσεις ένα παιδί να περιγράφει με εκπληκτική λεπτομέρεια κάτι που συνέβη όταν ήταν μόλις τριών ετών και να αναρωτηθείς: «Μα γίνεται πραγματικά να το θυμάται;»
Η απάντηση είναι ναι. Αν και οι περισσότεροι ενήλικες έχουν ελάχιστες ή καθόλου αναμνήσεις από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, οι πρώτες αυτοβιογραφικές αναμνήσεις αρχίζουν συνήθως να σχηματίζονται γύρω στην ηλικία των 3-4 ετών.
Γιατί δεν θυμόμαστε τα πρώτα χρόνια της ζωής μας;
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως παιδική αμνησία. Δεν σημαίνει ότι ένα μωρό ή ένα πολύ μικρό παιδί δεν μπορεί να θυμηθεί κάτι που του συνέβη. Σημαίνει περισσότερο ότι πολλές από αυτές τις πρώιμες αναμνήσεις δεν παραμένουν προσβάσιμες αργότερα στη ζωή.
Μάλιστα, έρευνες έχουν δείξει ότι παιδιά ηλικίας 5 έως 7 ετών μπορούσαν να θυμηθούν αρκετά γεγονότα που είχαν συμβεί όταν ήταν τριών ετών, ενώ στα 8 και 9 χρόνια το ποσοστό αυτών των αναμνήσεων μειωνόταν αισθητά.
Τι κάνει μια ανάμνηση να «μένει»;
Δεν θυμόμαστε όλες τις ημέρες της παιδικής μας ηλικίας με τον ίδιο τρόπο. Μια ιδιαίτερη εκδρομή, η γέννηση ενός αδελφού, ένα πάρτι ή ακόμη και ένα γεγονός που προκάλεσε έντονο συναίσθημα έχει περισσότερες πιθανότητες να ξεχωρίσει από την καθημερινότητα.
Η έρευνα δείχνει ότι το συναίσθημα και το πόσο οργανωμένη είναι η αφήγηση ενός γεγονότος μπορούν να συνδέονται με το πόσο καλά διατηρείται μια ανάμνηση στον χρόνο.
Και οι συζητήσεις με τους γονείς;
Παίζουν κι αυτές ρόλο. Όταν οι γονείς συζητούν με το παιδί για κάτι που συνέβη, το ρωτούν τι είδε, πώς ένιωσε ή τι του έκανε μεγαλύτερη εντύπωση, το βοηθούν να οργανώσει την εμπειρία του σε μια πιο ολοκληρωμένη ιστορία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ιστορία που επαναλαμβάνεται θα μετατραπεί απαραίτητα σε μόνιμη ανάμνηση. Δείχνει, όμως, πόσο σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε από μικροί να αφηγούμαστε όσα μας συμβαίνουν.
Γι’ αυτό και δύο παιδιά της ίδιας ηλικίας μπορεί να θυμούνται εντελώς διαφορετικά πράγματα από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Η μνήμη δεν λειτουργεί σαν φωτογραφική μηχανή· εξελίσσεται μαζί με το παιδί.
