Μύρια Βασιλειάδου: Έχω δει το καλύτερο και το χειρότερο του ανθρώπινου είδους

Μύρια Βασιλειάδου: Έχω δει το καλύτερο και το χειρότερο του ανθρώπινου είδους

Μύρια Βασιλειάδου: Έχω δει το καλύτερο και το χειρότερο του ανθρώπινου είδους
Φωτογραφία: Μιχάλης Κυπριανού

Η απελπισία δεν είναι επιλογή όταν στις μεγαλουπόλεις της Ευρώπης περπατάνε κάθε βράδυ 12χρονα κορίτσια που προσφέρουν σεξουαλικές υπηρεσίες στους περαστικούς. Η δρ Μύρια Βασιλειάδου, Ευρωπαία Συντονίστρια για την Εμπορία Προσώπων, ύστερα από οκτώ σχεδόν χρόνια επικεφαλής του γραφείου, τιμάει την Κύπρο αλλά και τη θέση της, έχοντας πετύχει αλλαγές σε νομοθεσίες και νοοτροπίες σε όλη την Ευρώπη. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει είναι να ενδώσει στην απόγνωση και να τα παρατήσει.

Από την Τώνια Σταυρινού

Έχει συναντήσει κορίτσια με τρομαγμένα βλέμματα σε καταφύγια. Υπουργούς με χαλαρές χειραψίες που προτιμούν να κοιτάνε αλλού όταν συζητείται το πρόβλημα. Έχει μιλήσει σε συνέδρια με ακροατήρια από όλο τον κόσμο και έχει γνωρίσει τους πιο αποφασισμένους και αδιάφθορους αστυνομικούς, δίπλα από τους πιο διεφθαρμένους. Καθημερινά, από το γραφείο της στις Βρυξέλλες περνάνε εκπρόσωποι μη κυβερνητικών οργανώσεων, ευρωβουλευτές, πολιτικά πρόσωπα, αξιωματούχοι της Europol και του δικαστικού σώματος… Η θέση της Ευρωπαίας Συντονίστριας για καταπολέμηση της Εμπορίας Προσώπων δημιουργήθηκε το 2011, κατόπιν υπόδειξης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για το Trafficking με στόχο τον συντονισμό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η δρ Μύρια Βασιλειάδου ήταν η πρώτη που κάθισε σε αυτό το γραφείο και χρειάστηκε ουσιαστικά να δημιουργήσει όλους τους μηχανισμούς από το μηδέν.

Τι κατάφερε να πετύχει αυτός ο θεσμός;
Όταν αρχίσαμε να θέτουμε το θέμα της εμπορίας προσώπων τα περισσότερα κράτη μέλη, τόσο σε επίπεδο θεσμών όσο και οι πολίτες, δεν είχαν ιδέα περί τίνος πρόκειται. Σήμερα, έχουμε τοποθετήσει το trafficking στη σωστή του διάσταση, ως μια ακραία μορφή καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχουμε αρχίσει να βλέπουμε τη διάσταση του φύλου, μιας και η συντριπτική πλειοψηφία των θυμάτων είναι γυναίκες και κορίτσια τα οποία καταλήγουν στη σεξουαλική εκμετάλλευση. Αυτό έφερε την πανευρωπαϊκή συνεργασία και συνεννόηση, με ζητούμενο φυσικά την καταπολέμηση. Μιλάμε για τη σοβαρότερη μορφή οργανωμένου εγκλήματος, τρίτο σε τζίρο μετά τη διακίνηση όπλων και ναρκωτικών. Η διακίνηση ανθρώπων, μάλιστα, είναι πολύ πιο προσοδοφόρα γιατί το «εμπόρευμα» μπορείς να το πουλήσεις ξανά και ξανά.

Για τι κέρδη μιλάμε;
Η Europol αναφέρει ως ελάχιστο υπολογιζόμενο κέρδος για τους traffickers τα 30 δισεκατομμύρια ανά έτος. Μόνο στην Ευρώπη. Μπορώ να σας πω με βεβαιότητα ότι το ποσό είναι πολύ μεγαλύτερο. Πολλά από τα κέρδη δεν πάνε στους σωματέμπορους αλλά διοχετεύονται σε νόμιμες επιχειρήσεις: ταξιδιωτικά γραφεία, ξενοδοχεία, μπαρ, ταξί, τα οποία διαχειρίζονται άνθρωποι που είτε εν γνώσει τους είτε εν αγνοία τους εμπλέκονται στο σωματεμπόριο. Να σας δώσω ένα παράδειγμα: Το 2016, 11.000 κορίτσια και γυναίκες έφτασαν από τη Νιγηρία, μέσω της Λιβύης, στην Ιταλία. Το 80% από αυτά, δηλαδή 9.000 γυναίκες και κορίτσια, ήταν θύματα εμπορίας για σεξουαλική εκμετάλλευση. Αν υπολογίσουμε ότι ο σωματέμπορος παίρνει κατά μέσο όρο €30 από κάθε πελάτη και κάθε κορίτσι εξαναγκάζεται να πάει με πέντε πελάτες την ημέρα -παρόλο που μπορεί να είναι 20 και 30 την ημέρα σύμφωνα με μαρτυρίες των ίδιων των κοριτσιών- κι αν υποθέσουμε ότι θα «εργάζεται» 350 ημέρες τον χρόνο, τότε τα έσοδα ανεβαίνουν στο μισό δισεκατομμύριο. Θεωρώ, λοιπόν, ότι με τις εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που διακινούνται, τα 30 δις για όλη την Ευρώπη ανά έτος, είναι μόνο μια σταγόνα από τα κέρδη, παράνομα ή μη. Τα αληθινά νούμερα είναι αστρονομικά, γι’ αυτό και είναι τόσο δύσκολη η καταπολέμησή του.

Ποιος κινεί αυτό το εμπόριο; Ποιοι προσφέρουν αυτά τα αστρονομικά ποσά;
Σίγουρα οι άντρες που πληρώνουν για σεξ δεν είναι ούτε μειονότητα ούτε κάποια περιθωριακή ομάδα του πληθυσμού. Και σίγουρα υπάρχουν πολλές μορφές εμπορίας πέρα από τη σεξουαλική εκμετάλλευση, όπως η εργασιακή εκμετάλλευση. Μπορεί να είναι δυσκολότερο όταν σου φέρουν έναν εργάτη για να σου βάψει το σπίτι να αναγνωρίσεις ότι είναι θύμα εκμετάλλευσης. Όταν, όμως, δεις ένα κορίτσι 12 χρονών από τη Νιγηρία να περπατάει νύχτα στους δρόμους των Βρυξελών ημίγυμνο -και έχω φέρει αρκετές φορές αυτό το παράδειγμα- το φυσιολογικό είναι να το ρωτήσεις αν χρειάζεται βοήθεια. Αν, όμως, το ρωτήσεις «πόσα πάει;» και το βάλεις στο αυτοκίνητό σου δεν μπορείς να επικαλεστείς άγνοια.

Θύτης ουσιαστικά είναι κάθε άντρας που πληρώνει για σεξ;
Πρέπει να αντιληφθούμε ότι είμαστε όλοι εν δυνάμει θύτες σε όλες τις μορφές εκμετάλλευσης, είτε σεξουαλικής, είτε εργασιακής, είτε για την εμπορία οργάνων. Είμαστε εμπλεκόμενοι στην αλυσίδα των λεφτών που καταλήγει στις τσέπες του οργανωμένου εγκλήματος. Ο σωματέμπορος, προκειμένου να κερδίσει τα λεφτά μας θα βρει με κάθε τρόπο ανθρώπους για να ικανοποιήσει τις ανάγκες μας. Είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε την ευθύνη μας.

Άρα, λέτε ότι πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας στη ζήτηση;
Σε όλους μας αρέσει, για να νιώσουμε καλύτερα με τον εαυτό μας, για να δικαιώσουμε το συναίσθημά μας, να μιλάμε για τα θύματα. «Οι καημένες οι κοπέλες που τις βιάζουν και τις εκμεταλλεύονται». Ας μετατοπίσουμε την προσοχή μας όταν μιλάμε για τη βία κατά των γυναικών. Αντί να σκεφτόμαστε ότι 1 στις 4 γυναίκες θα κακοποιηθεί από τον σύντροφο ή σύζυγό της, μήπως θα πρέπει να αρχίσουμε να συνειδητοποιούμε ότι 1 στους 4 άντρες είναι βίαιος; Ας αρχίσουμε να εξετάζουμε το θέμα στη ρίζα του αντί να γενικολογούμε ή να μοιρολογούμε για τα θύματα της βίας. Όταν μιλάμε για τα αίτια της βίας, του βιασμού, της σεξουαλικής εκμετάλλευσης, αναλωνόμαστε στις συνθήκες που κάνουν το θύμα ευάλωτο, όπως η φτώχεια, το μεταναστευτικό προφίλ κλπ. Είναι γεγονός ότι ένας άνθρωπος σε ευάλωτη θέση είναι πολύ πιθανόν να πέσει θύμα εκμετάλλευσης. Αυτό που με ανησυχεί, όμως, είναι ότι ως κοινωνίες φτάσαμε στο σημείο να θεωρούμε κάτι τέτοιο ως δεδομένο και αναμενόμενο. Να θεωρούμε την εκμετάλλευση «φυσικό επακόλουθο» της φτώχειας ή άλλων δυσμενών συνθηκών. Κανείς μας δεν μιλάει για τον θύτη. Το θύμα δεν υπάρχει, επειδή είναι φτωχό και ευάλωτο. Θύμα υπάρχει, επειδή υπάρχει θύτης.

Πολλοί άντρες-πελάτες θεωρούν δεδομένο ότι μία γυναίκα είναι στην πορνεία με τη θέλησή της. Η πλειοψηφία, όμως, δεν ήταν ανήλικες όταν ξεκίνησαν;
Πολλές ναι. Ίσως, η πλειοψηφία. Αλλά, ας το δούμε γενικότερα. Οι περισσότεροι θα αποφεύγαμε να πληρώσουμε για να πάρουμε κάτι που είναι κλεμμένο. Σύμφωνα με τους ηθικούς μας κανόνες, δεν θέλουμε να αγοράσουμε κάτι που κλάπηκε. Άμα θα αγοράσουμε τις υπηρεσίες ενός ανθρώπου, δεν πρέπει να ασχοληθούμε με το κατά πόσο είναι κακοποιημένος; Κατά πόσο εξαναγκάστηκε να προσφέρει τις υπηρεσίες του; Ιδιαίτερα σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον όπως η αγορά σεξουαλικών υπηρεσιών, πώς μπορείς να είσαι σίγουρος ότι μια γυναίκα είναι εκεί με τη θέλησή της; Το να δείχνει πρόθυμη είναι μέρος της δουλειάς της και ξέρει ότι αν δεν σε ικανοποιήσει θα έχει συνέπειες από τον σωματέμπορα.

Αυτό που ακούμε κατά κόρον είναι ότι πορνεία πάντα υπήρχε, δουλεία πάντα υπήρχε και η εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο είναι μέσα στη φύση μας. Πώς απαντάτε;
Θα απαντήσω με ερωτήματα: Οι φόνοι πάντα γίνονταν και πάντα θα γίνονται, τι θα αλλάξει αν ποινικοποιήσουμε την αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής; Πάντα υπήρχε κακοποίηση και σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών. Τι θα αλλάξει αν θεσπίσουμε αυστηρές νομοθεσίες, αν κάνουμε εκστρατείες ενημέρωσης και εφαρμόσουμε πολιτικές πρόληψης; Η βία κάθε μορφής δεν φαίνεται να μειώνεται ούτε να εξαλείφεται, παρόλο που υπάρχει μεγάλη κινητοποίηση και ευαισθητοποίηση εναντίον της. Τι θα γίνει; Θα την αποδεχθούμε ως μέρος της ανθρωπότητας; Οι νόμοι δεν υπάρχουν μόνο για να αποτρέπουν εγκλήματα, αλλά και για να δείχνουν προς τα πού κοιτάζει ή πρέπει να κοιτάζει μια κοινωνία. Ο νόμος ορίζει τις αξίες μιας κοινωνίας, λέγοντάς μας τι είναι αποδεκτό και τι δεν είναι. Και το ύψος της ποινής δείχνει πώς αξιολογούμε συλλογικά τη σοβαρότητα ενός εγκλήματος.

Πρέπει να έχουν δει πολλά τα μάτια σας σε αυτό το πόστο. Τι έχετε μάθει;
Νομίζω έχω δει το χειρότερο και το καλύτερο της ανθρώπινης φύσης. Μιλώντας με θύματα σε διάφορα καταφύγια που είχα επισκεφθεί άκουσα πράγματα που μπορεί να διαλύσουν την πίστη σου στον άνθρωπο. Δωδεκάχρονα κορίτσια που τα βίαζαν μέρα νύχτα οι «πελάτες» για να κερδοσκοπεί ο έμπορος. Γυναίκες που ήθελαν απλά να σταματήσουν να ζουν, γιατί τους ήταν πολύ επώδυνο να συνεχίσουν. Θυμάμαι έναν άντρα με τον ορό στο χέρι, εξασθενημένο μετά από εγχείρηση, που του αφαίρεσαν το νεφρό για να το πουλήσουν… Βλέπεις, επίσης, άτομα σε θέσεις ισχύος που προτιμούν να κρατάνε τα μάτια τους κλειστά συνειδητά, γιατί τα κέρδη είναι τεράστια. Ακόμη και ανθρώπους σε Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς που ήταν εμπλεκόμενοι στη σωματεμπορία. Από την άλλη, όμως, συναντάς αληθινούς ήρωες, στην αστυνομία, στο δικαστικό σώμα, ευρωβουλευτές, εθελοντές μη κυβερνητικών οργανισμών, απλούς πολίτες οι οποίοι είδαν κάτι ύποπτο στον δρόμο και δεν γύρισαν από την άλλη αλλά αποφάσισαν να καταγγείλουν…

Έχετε συναντήσει και παιδιά;
Βεβαίως, παιδιά και εννέα και δέκα χρονών ακόμη. Δεν θα ξεχάσω ένα 14χρονο κορίτσι που είχε μαζί της ένα δίχρονο παιδί το οποίο ήταν αποτέλεσμα βιασμού. Είναι φρικτό να βλέπεις ένα παιδί να κρατά ένα παιδί, γιατί κάποιοι την αγόρασαν και την πουλούσαν για σεξ. Και δεν ρωτάει κανένας γιατί αυτό το παιδί όταν ήταν 12 χρονών δεν το είδε κανένας να το αγοράζουν και να το πωλούν; Αυτοί που πλήρωσαν για να πάνε μαζί του ποιοι είναι; Γιατί δεν είναι υπόλογοι σε κανέναν; Μια άλλη νεαρή γυναίκα που γνώρισα σε καταφύγιο μού είχε πει ότι ήταν στην πορνεία από 13 χρονών και όταν τη συνάντησα είχε ένα βρέφος τριών εβδομάδων. Τη ρώτησα τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτήν και ξέρετε τι μου απάντησε; «Μπορείς να μου μάθεις πώς να αγαπήσω αυτό το μωρό;». Από τα 13 της, μέχρι τα 19-20 που τη συνάντησα, δεν την είδε κανείς στους δρόμους; Πού έτρωγε, πού κοιμόταν, πού περπατούσε; Ήταν αόρατη;

Περάσατε νύχτες να μην κοιμάστε;
Αυτό ξεκίνησε πολύ πιο πριν, όταν ήμουν ακόμη στην Κύπρο κι ήρθα σε επαφή με μια νεαρή κοπέλα από τη Ρωσία. Μιλάμε για το 1998, όταν δεν είχαμε ακόμη ιδέα τι είναι το trafficking και η σωματεμπορία. Αυτό το κορίτσι ήταν φοιτήτριά μου όταν δίδασκα σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο. Ήρθε στο γραφείο μου και μου είπε ότι θα τα παρατήσει και θα φύγει από την Κύπρο. Το ένστικτό μου έλεγε ότι κάτι συμβαίνει και πράγματι μου αποκάλυψε ότι ένας «κύριος» είχε πει στους γονείς της ότι θα τη φέρει στην Κύπρο, θα της πληρώσει τα δίδακτρα και θα δουλεύει ως γραμματέας του. Εδώ, όμως, την εξέδιδε σε διάφορους πλούσιους φίλους του. Νομίζαμε τότε πως ήταν εξαίρεση, δεν ξέραμε καν πώς να το ονομάσουμε, αλλά όταν ήρθα αντιμέτωπη με αυτό το έγκλημα δεν υπήρχε επιστροφή. Και, ναι, σε πολλές φάσεις έχασα τον ύπνο μου.

Τι κάνατε μετά από αυτή την εμπειρία;
Δεν ήταν μόνο αυτή η εμπειρία. Ήμουνα για χρόνια στη γραμμή άμεσης βοήθειας για τη βία στην οικογένεια, είχα λάβει μέρος στις διαδικασίες αλλαγής της νομοθεσίας για τη βία και βλέποντας όλα αυτά τα ζητήματα, το 2000 ίδρυσα το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (γνωστό ως MIGS). Ένα από τα πρώτα μας reports ήταν πάνω στο θέμα της σωματεμπορίας. Τότε, μόλις αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε τι είναι η εμπορία προσώπων, η σεξουαλική εκμετάλλευση, η σωματεμπορία.

Το MIGS ήταν το πρώτο αμιγώς φεμινιστικό ινστιτούτο στην Κύπρο;
Με τη μορφή αυτή, ναι. Για πρώτη φορά θέσαμε θέματα φύλου, βίας, ισότητας, έμφυλης διεκδίκησης σε τόσο μεγάλη έκταση και με διεθνή εμβέλεια, διοργανώνοντας συνέδρια, συμμετέχοντας σε διάφορα διεθνή φόρα, διεξάγοντας έρευνες, χρησιμοποιώντας κονδύλια της Ε.Ε. και πραγματοποιώντας εκπαιδευτικά εργαστήρια. Το 2004 ξεκίνησα να εργάζομαι στις Βρυξέλλες ως εμπειρογνώμονας για θέματα φύλου και το 2007 διορίστηκα επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λόμπι Γυναικών. Φεύγοντας το 2007 από το MIGS, παρέδωσα τη σκυτάλη σε μια καταπληκτική ομάδα.

Ποια αντιμετώπιση είχατε ως ακαδημαϊκός σε μια εποχή που οι Σπουδές Φύλου ήταν άγνωστο πεδίο;
Η διάσταση του φύλου στον ακαδημαϊκό χώρο προκαλούσε πάντα ένα μειδίαμα. Ακόμη και συνάδελφοι ακαδημαϊκοί θεωρούσαν το μάθημά μου κι εμένα την ίδια λιγότερο σοβαρή. Έτσι, παρόλο που είχα ένα διδακτορικό στην κοινωνιολογία κι αρκετές δημοσιεύσεις, το γεγονός ότι δεν ασχολούμουν με κλάδους που σύμφωνα με τα πατριαρχικά πρότυπα προσδίδουν κύρος, με υποτιμούσαν. Νομίζω ότι αυτό το μειδίαμα και την υποτίμηση, όπως και διάφορα κοσμητικά επίθετα, συνοδεύουν την καριέρα και τη ζωή κάθε γυναίκας που υπερασπίζεται τα φεμινιστικά της πιστεύω.

Τα τελευταία χρόνια ο όρος «φεμινισμός» έχει γίνει μόδα. Αυτό, τι αποτέλεσμα είχε;
Η συζήτηση του θέματος και η επίγνωση που άρχισε να καλλιεργεί, ιδιαίτερα σε νεαρά άτομα, είναι σίγουρα καλοδεχούμενη. Το πρόβλημα ξεκινά όταν γίνεται πιόνι της πατριαρχίας, για να απαλλάσσονται οι θεσμοί από τις ευθύνες τους. Δηλαδή, το πιο εύκολο πράγμα είναι να φορέσω ένα t-shirt που λέει πάνω «feminist» και να έχει ένα χαριτωμένο σλόγκαν. Ή να γράψω αυτές τις θέσεις σε ένα προεκλογικό φυλλάδιο και να βγάλω και έναν εύηχο λόγο μπροστά στις κάμερες. Είναι, επίσης, εύκολο να πούμε βάλαμε γυναίκες σε διάφορα πόστα, να το διαφημίσουμε και να το εξαργυρώσουμε σε ψήφους και χειροκροτήματα. Με ενοχλεί όταν ο φεμινισμός γίνεται ένα νόμισμα που το ρίχνεις στο τρενάκι σου για να κάνεις την κούρσα και μετά τα ξεχνάς όλα.

Εννοείτε ότι χρησιμοποιείται σαν πολιτική καραμέλα;
Νομίζω ότι δεν έρχεται με μια σοβαρή συνειδητοποίηση του πώς η πατριαρχία και η ανισότητα βλάφτει τόσο τις γυναίκες όσο και τους άντρες. Από τότε που ήμουν εθελόντρια στο κέντρο άμεσης βοήθειας του συνδέσμου για καταπολέμηση της βίας στην οικογένεια το 1993, μέχρι σήμερα, δεν πιστεύω ότι έχουμε λιγότερα θύματα. Αυτό που πετύχαμε είναι να έχουν πια οι γυναίκες τη δύναμη να μιλήσουν και να καταγγείλουν. Η βία έγινε λιγότερο αποδεκτή. Αλλά, νομίζω ότι πρέπει να έχουμε πιο βαθιά κατανόηση του τι είναι η ανισότητα και να μην κοιτάμε μόνο την επιφάνειά της. Η βία είναι το αποτέλεσμά της. Δεν είναι η ρίζα της. Γι’ αυτό, ως φεμινίστριες θα πρέπει να φροντίσουμε να μη γίνουμε πιόνια θεσμών που δεν έχουν αλλάξει. Επομένως, όσα μπλουζάκια για τον φεμινισμό και να βλέπουμε στο Instagram, δεν πρέπει να σταματήσουμε να είμαστε ενοχλημένες και ενοχλητικές. Ενοχλημένες με την πραγματικότητα γύρω μας και ενοχλητικές προς αυτούς κι αυτές που λαμβάνουν τις αποφάσεις.

Styling: Shona Muir
Ρούχα: λεοπάρ φόρεμα από προσωπική συλλογή.

Πηγή : Περιοδικό Down Town, τεύχος 648

Related posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *