Μύρνα Παττίχη – Μυρτώ Φεραίου: Η παράδοση αλλιώς

Μύρνα Παττίχη – Μυρτώ Φεραίου: Η παράδοση αλλιώς

Μύρνα Παττίχη – Μυρτώ Φεραίου: Η παράδοση αλλιώς
Φωτογραφία: Δημήτρης Βαττής

Τι γίνεται όταν παντρεύεις το Λευκαρίτικο κέντηµα και τα Φυθκιώτικα υφαντά µε τη σύγχρονη µόδα; Η Μύρνα Παττίχη και η Μυρτώ Φεραίου δηµιούργησαν τις τσάντες retrovi κι έδωσαν σε έναν ανεκτίµητο θησαυρό της Κύπρου το εισιτήριο για να ταξιδέψει τον κόσµο.

Της Τώνιας Σταυρινού

Καθόμαστε στον κήπο στη ζεστασιά του ήλιου, πίνοντας τσάι και κουβεντιάζοντας για κεντήματα και υφαντά. Με τις αφηγήσεις τους με ταξιδεύουν από τα Λεύκαρα στο χωριό Φύτη της Πάφου και με συστήνουν με υφάντρες και κεντήστρες. «Ξέρεις ότι οι πρώτοι πραματευτάδες που πουλούσαν τα κεντήματα από χωριό σε χωριό ήταν γυναίκες;» λέει η Μύρνα Παττίχη. «Η πρώτη μάλιστα ήταν η Μαρικκού από τα Λεύκαρα η οποία ήταν υπαρκτό πρόσωπο και διέσχισε την Κύπρο για να πουλήσει τα κεντήματα στο Τρόοδος», συμπληρώνει. Η πρώτη γυναίκα που έβγαλε το Λευκαρίτικο εκτός Κύπρου ήταν η Αλισαβού που τα πήγε στην Αίγυπτο. «Κι ακριβώς όπως εκείνες γέμιζαν τα μπαούλα με την πραμάτειά τους και γύριζαν από το ένα μέρος της Κύπρου στο άλλο, έτσι κι εμείς φορτώνουμε σήμερα τις βαλίτσες μας με αυτές τις τσάντες και στέλνουμε στο εξωτερικό ένα κομμάτι από τον θησαυρό μας», λέει η κ. Παττίχη και η κ. Φεραίου συμπληρώνει: «Αν το καλοσκεφτείς ο σύγχρονος πραματευτής είναι το διαδίκτυο και το κάρο με το άλογο είναι το e-shop».

myrna3

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για δημιουργία του retrovi;
Μύρνα: Είναι δύσκολο να το καθορίσουμε ως μια στιγμή. Στο σπίτι μας θυμάμαι πάντα τη μητέρα μου, τη γιαγιά μου και την αδερφή μου να κεντούν, να πλέκουν, να ράβουν, να κάνουν σμιλί. Αυτό πέρασε και σε μένα. Αν και ήμουν η λιγότερο ταλαντούχα από τις τρεις, είμαι συνέχεια με βελόνια στα χέρια να φτιάχνω πράγματα για τις κόρες μου. Νομίζω ότι η κληρονομιά αυτή είναι κοινό βίωμα λίγο πολύ όλων μας.
Μυρτώ: Είναι το κεντητό τραπεζομάντιλο στο σπίτι της γιαγιάς, είναι ένα σκέπασμα από σμιλί στο κρεβάτι, ένα πετσετάκι πάνω από την παλιά τηλεόραση…
Μύρνα: Θυμάμαι μικρή, στο εργοστάσιο του πατέρα μου, την κυρία Μαργαρίτα από τα Λεύκαρα, να κάθεται και να κεντά όλη μέρα. Για να προστατεύει μάλιστα το κέντημά της από τις βρωμιές του εργοστασίου το κάλυπτε με σεντόνια. Ο πατέρας μου της έλεγε «αυτή θα είναι η προίκα της Μύρνας». Ακόμη έχω τα κεντήματα που μου άφησε αυτή η υπέροχη γυναίκα.

myrna13 myrna14

To retrovi γεννήθηκε μέσα από τα προσωπικά σας βιώματα δηλαδή;
Μύρνα: Γεννήθηκε μέσα από την προσωπική αγάπη για το κυπριακό κέντημα και την ανάγκη μας να το διαφυλάξουμε και να του δώσουμε ζωή στο σήμερα.
Μυρτώ: Μετά από πάρα πολλή σκέψη καταλήξαμε ότι οι τσάντες θα ήταν οι καλύτεροι «πρεσβευτές» για την τέχνη αυτή. Θέλαμε το προϊόν να αναδεικνύει το κέντημα και όχι το αντίστροφο. Δεν θέλαμε δηλαδή απλά να διακοσμήσουμε ένα αντικείμενο μόδας, αλλά το κέντημα να είναι πρωταγωνιστής και το προϊόν να είναι το μέσο. Βρήκαμε ότι η τσάντα φάκελος είναι ιδανική γιατί εξυπηρετεί καλύτερα αυτό το σκοπό.
Μύρνα: Το Λευκαρίτικο κέντημα είναι ένας θησαυρός. Ένα ανεκτίμητο έργο τέχνης με τεράστιο ιστορικό και πολιτιστικό βάρος. Τι νόημα έχει να κρατάς ένα τέτοιο θησαυρό όταν τον έχεις απλά διπλωμένο στο ντουλάπι; Αν δεν τον ζεις; Αν δεν τον χαίρεσαι και δεν τον μοιράζεσαι με τους άλλους;
Μυρτώ: Το κέντημα έχει και μια συμβολική αξία. Το ένιωσα όταν επισκέφθηκα την έκθεση με τα κεντήματα στο Λεβέντειο όπου υπήρχε ένα υπέροχο τραπεζομάντηλο με βελόνι που έπιανε όλο τον τοίχο. Το είχε φτιάξει μία γυναίκα όταν ήρθε πρόσφυγας μετά την εισβολή. Το αυθεντικό το κρατούσαν οι Τούρκοι κι έκατσε και το ξανάφτιαξε από την αρχή, από μνήμης. Σκεφτείτε το πείσμα και τη θέληση αυτής της γυναίκας. Νομίζω ότι σ’ αυτή τη θέληση συνοψίζεται όλη η ιστορία του λαού μας. Πάντα δημιουργούμε από το μηδέν. Όσο και να μας χτυπούν, στεκόμαστε ξανά στα πόδια μας, δουλεύουμε και μεγαλουργούμε. Είναι σημαντικό για τη νέα γενιά να παίρνει μηνύματα από αυτούς τους ανθρώπους.
Μύρνα: Η ξενομανία και οι διεθνείς τάσεις της διακόσμησης εκτόπισαν σιγά σιγά το κέντημα από τα σπίτια μας. Ελάχιστα το κράτησαν σε περίοπτη θέση. Ένα από αυτά τα σπίτια ήταν της κ. Ρούλλας Μάτση. Θυμάμαι την δεκαετία του ‘90 όταν επέστρεψα από τις σπουδές μου κι επισκέφθηκα το σπίτι της, εντυπωσιάστηκα που είχε και χρησιμοποιούσε τα Λευκαρίτικα κεντήματά της. Δεν ενέδωσε στη μόδα που τα θεωρούσε ξεπεράσμένα.

myrna-4

Ποια είναι η χρυσή τομή για να περάσει η παράδοση σε ένα σύγχρονο αντικείμενο χωρίς αυτό να γίνεται κιτς και φολκλόρ;
Μύρνα: Μία λέξη: σεβασμός. Όλα ξεκινούν από αυτό. Αν πραγματικά σέβεσαι το αντικείμενο και αισθάνεσαι περηφάνια γι’ αυτό τότε θα το κάνεις σωστά. Μιλάμε για ένα αριστούργημα. Όταν αυτό το συνειδητοποιήσεις και πραγματικά εκτιμήσεις τι κρατάς στα χέρια σου, τότε θα μπορέσεις και να το σεβαστείς. Το Λευκαρίτικο συμπεριλήφθηκε στον παγκόσμιο κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και το Φυθκιώτικο στον αντίστοιχο Εθνικό Κατάλογο.
Μυρτώ: Η γνώση της ιστορίας είναι πολύ σημαντική όταν μπαίνεις σε τέτοια projects. Ερευνήσαμε σε βάθος το κέντημα, έχουμε διαβάσει βιβλία. Δεν ξεκινήσαμε με μια επιφανειακή προσέγγιση. Δεν την είδαμε ξαφνικά fashion designers. Δεν το προσεγγίσαμε ως επιχειρηματίες. Αυτό το πράγμα το κάναμε γιατί το πιστεύουμε και το αγαπούμε.

myrna6

Πώς βγήκε το όνομα retrovi;
Μύρνα: Προέρχεται από τη γλώσσα esperanto, στην οποία θα πει rediscover (ανακαλύπτω ξανά). Κι εμείς αυτό στοχεύουμε να ξανανακαλύψουμε, έναν πλούτο του τόπου μας. Να τον αναδείξουμε με έναν τρόπο που να κερδίσει τη θέση του στη σύγχρονη εποχή.

myrna7

Πότε πουλήσατε την πρώτη σας τσάντα;
Μύρνα: Η πρώτη πώληση έγινε στο Anassa Resort σε Κύπρια της Αυστραλίας η οποία είδε στις τσάντες κάτι γνώριμο και αγαπημένο και ήθελε να το πάρει μαζί της. Η δεύτερη πώληση ήταν σε μια κυρία από την Ιαπωνία. Στη χώρα της υπάρχει μια πλούσια κουλτούρα γύρω από το κέντημα και μια μακραίωνη ιστορία, οπότε με το που είδε τις τσάντες ήξερε την αξία τους.

myrna8

Η κάθε τσάντα υπάρχει μόνο μία φορά;
Μύρνα: Κανένα από τα σχέδια των κεντημάτων δεν επαναλαμβάνεται. Κάθε τσάντα είναι μοναδική, είναι αριθμημένη και κρατάμε αρχείο με φωτογραφίες από όλα τα κεντήματα που γίνονται τσάντες και ξέρουμε σε ποιαν κεντήστρα ανήκει το καθένα.

myrna2

Οι κεντήστρες αντιπροσωπεύουν μια Κύπρο που χάνεται. Βλέπετε κάποια στοιχεία τους να συνεχίζουν στη νέα γενιά;
Μύρνα: Οι νέοι μαθαίνουν το δρόμο που τους δείχνεις. Τα Λεύκαρα είναι ένα όμορφο χωριό και αν το ζήσεις από κοντά θα διαπιστώσεις πως αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο. Οι άνθρωποι ασχολούνται με κάτι πολύ όμορφο και πολύ δημιουργικό. Η ομορφιά γίνεται βίωμα και ανεβάζει το επίπεδο μιας κοινωνίας. Μαθαίνεται και κληρονομείται. Όσο λοιπόν οι αξίες, η εργατικότητα και το ήθος του λαού μας κρατιέται ζωντανό, τόσο θα τα βλέπουμε και στις επόμενες γενιές.
Μυρτώ: Οι υφάντρες και οι κεντήστρες δεν κάνουν αγγαρεία. Είναι η ξεκούρασή τους, η χαρά τους.
Μύρνα: Κι αυτό πρέπει να πούμε ότι ανεβάζει την ποιότητα της δουλειάς. Σε άλλες χώρες το κέντημα έχει τη μορφή της εργασίας, συχνά καταναγκαστικής και πολύ χαμηλά αμειβόμενης. Εδώ μιλάμε για ένα χόμπι, μια χαρούμενη δραστηριότητα. Και είναι πολύ σημαντικό να κρατηθεί ως τέτοια. Να εκτιμάται δηλαδή αυτή η δουλειά και να αμείβεται καλά. Είναι βασικό συστατικό της υψηλής ποιότητας.
Μυρτώ: Η οποία ποιότητα πρέπει να πούμε ότι είναι στόχος αδιαπραγμάτευτος και για τις τσάντες. Από το φοδράρισμα και τις ραφές μέχρι το κούμπωμα, κάθε τσάντα retrovi είναι άψογη μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.

myrna9

Πέρα από το Λευκαρίτικο κέντημα, υπάρχει και το Φυθκιώτικο που γίνεται στον αργαλειό…
Μυρτώ: Τα Λευκαρίτικα μάς έδωσαν το έναυσμα για να ξεκινήσουμε. Στην πορεία όμως αναζητήσαμε και άλλες τεχνικές τις οποίες θέλαμε να αναβιώσουμε. Μία από αυτές είναι τα υφαντά του αργαλειού που ονομάζονται Φυθκιώτικα γιατί προέρχονται από το χωριό Φύτη της Πάφου. Είναι τα γνωστά γεωμετρικά μοτίβα που έχουμε δει νομίζω όλοι. Είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα σχέδια κυπριακής χειροτεχνίας. Κρατήσαμε τα σχήματα όμως αλλάξαμε τα χρώματα….
Μύρνα: Αυτή είναι καθαρά η δουλειά της Μυρτώς. Να δένει τις αποχρώσεις με τρόπο που να λειτουργούν αρμονικά στο τελικό αποτέλεσμα.
Μυρτώ: Είναι το κομμάτι που αγαπώ πιο πολύ. Όταν θα καθίσω μπροστά από ένα τραπέζι, θα απλώσω επάνω τα δείγματα και θα συνδυάσω τα χρώματα τού κάθε υφαντού που θα μεταμορφωθεί σε τσάντα, είναι η αγαπημένη μου στιγμή στη διαδικασία.

myrna10

Πώς λειτουργείτε σαν ομάδα; Πώς χειρίζεστε τις διαφωνίες που προκύπτουν;
Μύρνα: Μοιραζόμαστε το ίδιο πάθος. Υπάρχει αγάπη γι’ αυτό που κάνουμε. Επομένως όταν δυο άνθρωποι θεωρούν αυτό που κάνουν προέκταση του εαυτού τους και μοιράζονται το ίδιο όραμα, δεν μπορεί να κολλάνε σε διαφωνίες.
Μυρτώ: Διαφωνίες υπάρχουν, αλλά όταν υπάρχει αλληλοσεβασμός μπορείς να τις προσπεράσεις. Το πιο σημαντικό είναι να είσαι ευθύς και ειλικρινής. Κι αυτό υπάρχει στη σχέση μας. Πολλές φορές συζητάμε έντονα. Κερδίζει όμως πάντα αυτό που είναι καλύτερο για τον σκοπό μας. Δεν αναλωνόμαστε στο ποια θα δικαιωθεί με εγωιστικό τρόπο.
Μύρνα: Επίσης μας σώζει πάντα το χιούμορ. Γελάμε πάρα πολύ…
Μυρτώ: Μιλάμε για πάρα πολύ γέλιο.
Μύρνα: Μας έχουν τύχει περιστατικά σ’ αυτή την πορεία που γελάμε μέχρι δακρύων όποτε τα θυμηθούμε. Γενικά υπάρχει τόση ευφορία μέσα σ’ όλο αυτό το project που υπερισχύει των όποιων εμποδίων.

myrna11

Έχετε ανοίξει ένα δρόμο που δεν έχει περπατηθεί ξανά. Θέλετε να δείτε κι άλλες πρωτοβουλίες;
Μύρνα: Βεβαίως, μακάρι.
Μυρτώ: Το θέλουμε πάρα πολύ.
Μύρνα: Και άλλες πρωτοβουλίες και συνεργασίες. Η αναβίωση της παράδοσης μέσα από μια πιο σύγχρονη αφήγηση είναι μια τάση που υπάρχει ήδη στην Ελλάδα. Έχουν δημιουργηθεί νέες μικρές εταιρίες με σύγχρονα προϊόντα και αναφορά στην παράδοση.
Μυρτώ: Χρειαζόμαστε και άλλους ανθρώπους να μπουν σ’ αυτό τον στίβο… Δεν μπορεί μία μόνο εταιρία να σηκώσει αυτή την προσπάθεια. Πρέπει να γίνουν ανοίγματα από δημιουργικούς ανθρώπους και θεωρώ πως είναι η σωστή εποχή για τέτοιες κινήσεις. Υπάρχει ένα γενικότερο ενδιαφέρον στον κόσμο της μόδας για την αναβίωση παραδοσιακών τεχνικών.
Μύρνα: Κι η Κύπρος έχει ένα μεγάλο πλούτο τον οποίο θα μπορούσε να βγάλει προς τα έξω. Όσο περισσότερες πρωτοβουλίες υπάρξουν τόσο το καλύτερο. Να ακουστεί η Κύπρος μέσα από τη μοναδικότητά της.
Μυρτώ: Κι είναι και η οικονομική πτυχή, δηλαδή, τα λεφτά πάνε σε ανθρώπους που το αξίζουν γιατί κρατάνε με την ψυχή τους ένα κομμάτι του τόπου μας. Αυτή τη στιγμή το retrovi στηρίζει γύρω στα 80 άτομα. Και μιλάμε για ανθρώπους που ζουν στην επαρχία, συμβάλλουν στις κοινότητές τους, στηρίζοντας τις οικογένειές τους.

myrna12

Τα τελευταία χρόνια πολλές νέες γυναίκες ξαναπιάνουν το σμιλί και το πλεκτό. Πού το αποδίδετε;
Μύρνα: Τι είναι το Λευκαρίτικο, το Φυθκιώτικο, το κροσέ; Είναι ένας πολύ οικονομικός τρόπος για να κάνεις διαλογισμό. Είναι ψυχοθεραπεία. Το βλέπεις στα πρόσωπα αυτών των κεντητριών. Λάμπουν. Η ενέργεια που δίνεις για να δημιουργήσεις κάτι, επιστρέφει σε σένα. Μυρτώ: Ηρεμεί απίστευτα το μυαλό, αλλά συνάμα το ακονίζει. Επειδή συνέχεια μετράς και είσαι συγκεντρωμένη, είναι τεράστια άσκηση υπομονής, αλλά και μαθηματικής σκέψης. Εμείς εδώ στην Κύπρο το έχουμε και είναι ενσωματωμένο στην παράδοσή μας.
Μύρνα: Ας του δώσουμε λοιπόν μια ευκαιρία να αναβιώσει και να ξαναβρεί τη θέση του στη ζωή μας. Και στις νέες κοπέλες ένα κίνητρο για να πάρουν στα χέρια τους τη συνέχεια της παράδοσής μας.

myrna15

myrna5

Επιμέλεια: Αντρέας Ζεν
Μακιγιάζ: Ilona Garamvolgyi

Πηγή : Περιοδικό Hello! τεύχος 91

Related posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *