Από τον Μαρίνο Νομικό
Ο Γιώργος Καπουτζίδης δεν φοβήθηκε ποτέ να ακολουθήσει το δικό του ένστικτο, αδιαφορώντας για τις εύκολες συνταγές της τηλεθέασης. Με την εκπομπή «Μέλλον Ένα», δεν επιχειρεί απλώς να βγάλει από την αφάνεια τα άτομα με αναπηρία, αλλά να γκρεμίσει συθέμελα τον τρόπο που η κοινωνία τα αντιμετωπίζει. Μακριά από τον οίκτο, τα δακρύβρεχτα μηνύματα και την πολιτική εργαλειοποίηση, φέρνει στο προσκήνιο ανθρώπους που δημιουργούν, πετυχαίνουν και -κυρίως- αυτοσαρκάζονται με αφοπλιστικό χιούμορ. Ως άνθρωποι προς τους συνανθρώπους τους.
Καταρχήν, θα ξεκινήσω με μία διαπίστωση, Γιώργο: Η τηλεόραση έχει εκπαιδεύσει το κοινό να βλέπει την αναπηρία είτε μέσα από το πρίσμα του θύματος που προκαλεί οίκτο, είτε ως ένα θαύμα της θέλησης που εκβιάζει το συναίσθημα. Πόσο δύσκολο ήταν να επιβληθεί ένα format καθαρής αυτοεκπροσώπησης και κανονικότητας, χωρίς μελοδραματικές «κορώνες»;
Εμείς, θέλαμε να δούμε τις ιστορίες 12 ανθρώπων χωρίς να κάνουμε επίκληση στο συναίσθημα, ούτε να τους παρουσιάσουμε ως «θύματα». Είναι άνθρωποι που έχουν πετύχει στον τομέα που διάλεξαν: Στην επιχείρηση, στη δημιουργία, στον αθλητισμό. Είχαμε την άμεση στήριξη του καναλιού και φυσικά της ΔΕΗ – που ήταν απαραίτητη για να γίνει η εκπομπή. Γνωρίζαμε εξαρχής ότι το τηλεοπτικό κοινό πρέπει να εκπαιδευτεί, καθώς δεν είναι πολύ ανοιχτό στο να δει μια τέτοια ιστορία. Ξέραμε ότι δεν θα έφερνε τεράστια νούμερα τηλεθέασης, γιατί πολύς κόσμος δεν μπορεί να κατανοήσει αυτό που βλέπει. Αλλά αυτοί που θα το δουν, θα φέρουν την αλλαγή. Δεν μπορούμε να τους εκπαιδεύσουμε όλους μαζί, δεν είμαστε καθηγητές – οπότε δεν είχαμε το άγχος της τηλεθέασης, ούτε εμείς ούτε το κανάλι. Ξέραμε ότι κάναμε το σωστό και αυτό μας έφτανε.
Αυτό που κάνει εντύπωση βλέποντας την εκπομπή είναι αυτή η έλλειψη διδακτισμού – επίσης μία πρωτιά για αυτού του είδους τις εκπομπές…
Χρησιμοποιούμε τον διδακτισμό με αρνητική έννοια, αλλά όταν βλέπεις ότι δυστυχώς είμαστε απαίδευτοι σε κάποια πράγματα, πρέπει και να διδαχθούμε. Την αμορφωσιά θεωρώ αρνητική, όχι τον διδακτισμό. Ωστόσο, όντως δεν κάναμε την εκπομπή για να «διδάξουμε» κάποιους, την κάναμε γιατί αξίζει, επιβάλλεται και είναι δίκαιο να αντιπροσωπεύονται αυτά τα άτομα. Δεν υπήρχε επαρκής τηλεοπτική εκπροσώπηση των ανάπηρων ατόμων, οπότε όταν υπάρχουν ιστορίες τόσο σημαντικές και όμορφες που δεν λέγονται, μπορεί να φτιαχτεί και μια τέτοια εκπομπή.
Στην εκπομπή επιστρατεύεται το χιούμορ, η αμεσότητα και η ομάδα των Cool Crips. Υπήρξαν στιγμές που φοβηθήκατε ότι το κοινό, που συχνά στερείται κοινωνικής παιδείας, να παρεξηγήσει αυτή την απομυθοποίηση και το μαύρο ή αυτοσαρκαστικό χιούμορ;
Οι Cool Crips κάνουν πάρα πολύ χιούμορ. Το είδα να συμβαίνει και γέλασα πάρα πολύ. Πολλές φορές θεωρούμε ότι οι ανάπηροι άνθρωποι δεν έχουν χιούμορ, αλλά εγώ είδα πώς το εκφράζουν και είναι εξαιρετικό. Αυτή είναι η πραγματικότητα και είναι το φυσιολογικό. Η αναπηρία δεν σου αφαιρεί το χιούμορ. Ένα από τα πιο αστεία άτομα που έχω γνωρίσει είναι η Κατερίνα Βρανά, που ήταν εξίσου αστεία και πριν την αναπηρία της. Ένα αναπηρικό αμαξίδιο δεν στερεί το χιούμορ. Αν κάποιοι ξαφνιάστηκαν, τι να κάνουμε; Δεν κάναμε την εκπομπή λογαριάζοντας αν θα ξαφνιαστεί ο κόσμος. Εμείς θέλαμε να είμαστε αληθινοί και να παρουσιάσουμε την αλήθεια.
Αυτό που μ’ αρέσει σε σένα είναι ότι όλες οι δουλειές σου φτιάχτηκαν με γνώμονα όχι το αν θα αρέσει ή τι θέλει να δει ο κόσμος, αλλά αυτό που ήθελες εσύ. Ίσως γι’ αυτό να θεωρείσαι κι απ’ τους τυχερούς δημιουργούς…
Πάντοτε πάω με αυτό το κριτήριο: Τι θέλω να πω εγώ, τι έχω μέσα στην καρδιά μου. Ο κόσμος είναι εκατομμύρια και θέλουν διαφορετικά πράγματα, οπότε δεν προσπαθώ να πιάσω τον παλμό του. Θέλω να είμαι ειλικρινής σε αυτό που έχω ανάγκη να πω και έχω την πεποίθηση ότι η δουλειά θα βρει το κοινό της. Πλέον δεν με απασχολεί καθόλου το πόσο μεγάλο θα είναι αυτό το κοινό.
Από την άλλη πάλι, μόνο εσύ θα μπορούσες να καταφέρεις να υλοποιήσεις ένα τέτοιο concept και να προβληθεί από ιδιωτικό κανάλι, γιατί κάτι τέτοιο θα το περίμενε κάποιος ίσως μόνο από την ΕΡΤ…
Σίγουρα το να είσαι αναγνωρίσιμο άτομο βοηθάει, αλλά δεν θεωρώ ότι έδωσα εγώ πολλά στην εκπομπή – περισσότερο η εκπομπή έδωσε σε μένα. Με εκπαίδευσε και μου άνοιξε τους ορίζοντες. Γι’ αυτό ακριβώς θα ξεκινήσουμε και δεύτερο κύκλο. Είναι αυτό που θέλω να κάνω τη χρονιά που έρχεται περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Είχαμε πάρα πολλά μηνύματα μετά τον πρώτο κύκλο, από ανθρώπους που θέλουν να μοιραστούν τις δικές τους ιστορίες και κατακτήσεις, και χαίρομαι πολύ γι’ αυτό.
Να περιμένουμε για κάποιο γύρισμα στην Κύπρο; Έχουμε κι εδώ πολύ ενδιαφέρουσες ιστορίες να αφηγηθούμε…
Μακάρι! Θέλουμε, είναι αλήθεια, να φύγουμε από την Αθήνα και να κάνουμε ταξίδια. Είμαι σίγουρος ότι έχετε και στην Κύπρο πολύ ενδιαφέρουσες ιστορίες, οπότε αν βολέψει, ναι. Ήταν μια μεγάλη παραγωγή με τις δυσκολίες της, αλλά καταφέραμε να τη φέρουμε εις πέρας. Στον δεύτερο κύκλο θα είμαστε σίγουρα πιο ταξιδιάρηδες.
Με την Γεωργία Καλτσή δημιουργήσατε ένα εξαιρετικό δίδυμο. Ειδικά στην τηλεόραση όπου οι παρουσιαστές συνήθως ανταγωνίζονται για το ποιος θα φανεί περισσότερο, εσείς πώς βρήκατε τις ισορροπίες σας ώστε ο λόγος της Γεωργίας και ο δικός σου -ως σύμμαχος- να λειτουργούν συμπληρωματικά και όχι πατερναλιστικά;
Σε κάθε συνεργασία πηγαίνω πάντα με καλές προθέσεις, ποτέ ανταγωνιστικά. Πόσο μάλλον σε αυτή την εκπομπή, όπου στάθηκα σαν φιλοξενούμενος. Ήταν η εκπομπή της Γεωργίας και των Cool Crips, και εγώ ήμουν χαρούμενος που βρέθηκα εκεί ως guest star. Η δουλειά είναι μεγάλο μέρος της ζωής μας και οφείλουμε να είμαστε σωστοί απέναντι στους συνεργάτες μας. Έχω σταθεί τυχερός και είχα πάντοτε πολύ ωραίες συνεργασίες, οπότε και αυτή κύλησε σαν νεράκι.
Η Γεωργία είναι μια γυναίκα που δεν χαρίζεται, διεκδικεί, σπάει στερεότυπα. Τι είναι αυτό που έμαθες εσύ δίπλα της που ίσως κατέρριψε κάποια δικά σου εσωτερικευμένα στερεότυπα;
Είχα ήδη δουλέψει πολύ μέσα μου για να μην έχω στερεότυπα, και εξάλλου είχα στο περιβάλλον μου την Κατερίνα (σ.σ. Βρανά), μέσα από την οποία γνώριζα ήδη την οπτική της αναπηρίας. Αυτό όμως που πραγματικά θαύμασα στη Γεωργία είναι ο δυναμισμός της. Είναι από τα πιο δραστήρια και δυναμικά άτομα που έχω γνωρίσει, αλλά αυτός ο δυναμισμός λειτουργεί πάντα σε συνάρτηση με την ψυχραιμία και τη γαλήνη. Δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω, αλλά το διεκδικεί με σιγουριά, ποτέ με θυμό ή απώλεια ψυχραιμίας. Εγώ συχνά διεκδικώ κάτι με νεύρα. Τη Γεωργία θέλω να τη μελετήσω καλύτερα στον δεύτερο κύκλο, για να μάθω να λειτουργώ το ίδιο αποφασιστικά αλλά ήρεμα.
Έχεις δηλώσει επανειλημμένα ότι η γνωριμία σου με ανάπηρα άτομα άλλαξε τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο. Αν συγκρίνεις τον Γιώργο πριν από αυτή την τριβή και τον Γιώργο του σήμερα, ποια θα έλεγες ότι είναι η πιο ριζική αλλαγή που βλέπεις όταν περπατάς στους δρόμους της Αθήνας;
Δυστυχώς, μεγαλώσαμε με την αντίληψη ότι τα ανάπηρα άτομα πρέπει να τα λυπόμαστε, αντιμετωπίζοντάς τα ως αδύναμα. Αυτό έχει αλλάξει πλήρως. Είναι ισότιμοι και ισάξιοι πολίτες, και γι’ αυτό θυμώνω όταν βλέπω ότι το κράτος και οι πόλεις μας δεν τους αντιμετωπίζουν έτσι. Το εμπόδιο που αντιμετωπίζουν δεν είναι η αναπηρία τους, αλλά τα εμπόδια που βάζουμε εμείς στη ζωή τους. Θα μπορούσαμε να τα έχουμε φτιάξει όλα διαφορετικά. Όταν ένα τυφλό άτομο πάει στο σούπερμαρκετ και δεν μπορεί να διαβάσει την τιμή ή την ημερομηνία λήξης ενός προϊόντος επειδή η σήμανση είναι φτιαγμένη μόνο για βλέποντες, καταλαβαίνεις ότι εμείς δημιουργούμε το πρόβλημα.
Στην Κύπρο τον τελευταίο χρόνο γίνεται μια έντονη συζήτηση γύρω από τον Ραδιομαραθώνιο και την ταύτιση της αναπηρίας με την ελεημοσύνη, που τελικά καταλήγει μια κρατική φιέστα για ξέπλυμα ευθυνών, όπου το κράτος ενθαρρύνει τον κόσμο να δώσει λεφτά αντί να κάνει έργα. Πού στέκεσαι σε αυτό το ζήτημα;
Η νοοτροπία είναι το πρόβλημα. Πρέπει να υπάρχει συντονισμένη κρατική και ιδιωτική δράση για να αλλάξει ριζικά. Αυτό δεν γίνεται μόνο με τα χρήματα. Θέλει μόρφωση, διάβασμα, να δεις μια εκπομπή. Φυσικά, τα χρήματα είναι απαραίτητα για να γίνουν έργα και προσβάσιμοι δρόμοι, αλλά αυτό είναι ξεκάθαρα ευθύνη του κράτους να το λύσει.
Σε ένα απ’ τα επεισόδια αναδείχθηκε κι η έρευνα για την έμφυλη βία και την αναπηρία. Όταν το ίδιο το κράτος αδυνατεί να προστατεύσει τους πολίτες του στις βασικές δομές, πόσο πιο εκτεθειμένα και αόρατα γίνονται τα ανάπηρα άτομα απέναντι στη θεσμική και κοινωνική βία;
Πολύ πιο εκτεθειμένα, γιατί είναι ευάλωτα και είναι πιο δύσκολο να αμυνθούν. Πρέπει να διορθώσουμε πάρα πολλά πράγματα τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Κύπρο. Νιώθω, δυστυχώς, ότι οι πολιτικοί μας εστιάζουν στα θέματα που είναι δημοφιλή και τους φέρνουν εκλογική δύναμη, βάζοντας την αναπηρία σε δεύτερη μοίρα. Είναι μεγάλο λάθος, αφού περίπου το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει κάποια αναπηρία. Κάποια πράγματα, όμως, οφείλεις να τα κάνεις όχι για τη δημοφιλία σου, αλλά γιατί είναι το σωστό. Πρέπει να τα κάνεις αν θες να λέγεσαι άνθρωπος.
Κλείνοντας, ποιο είναι το μήνυμά σου στους Κύπριους τηλεθεατές; Γιατί να δουν το «Μέλλον Ένα»;
Δείτε αυτή την εκπομπή γιατί θα γνωρίσετε έναν διαφορετικό, υπέροχο κόσμο που δεν φαντάζεστε. Δεν θα λυπηθείτε ούτε θα μελαγχολήσετε. Αντιθέτως, θα διασκεδάσετε, θα απολαύσετε και θα θαυμάσετε. Δεν θα σας κουνήσει κανείς το δάχτυλο. Θα σας ανοίξει ένα παράθυρο με το οποίο είναι καλό να μάθετε να επικοινωνείτε. Αγαπημένο μου είναι το επεισόδιο που είναι εξ’ ολοκλήρου στη νοηματική γλώσσα. Βλέποντας την εκφραστικότητα των ανθρώπων, σκεφτόμουν πόσο κρίμα είναι να μην τη διδασκόμαστε στα σχολεία μας. Ακόμα και 50-100 βασικές φράσεις να μαθαίναμε, θα μπορούσαμε να επικοινωνήσουμε στοιχειωδώς. Η συνύπαρξη κωφών και μη κωφών παιδιών στην ίδια τάξη θα έπρεπε να είναι το απόλυτο στάνταρ.
