Οδηγοί τoν σταματούν στον δρόμο κορνάροντας για να τον χαιρετήσουν. Καταστηματάρχες, καθηγητές, ακόμη και πολιτικοί, ζητούν να ποζάρουν πλάι του για μια selfie. Kαι όλοι ανεξαιρέτως του λένε το ίδιο πράγμα: «ευχαριστώ».
Από τη Θεοδώρα Γιάγκου
Ο Alejandro Aravena είναι celebrity στη χώρα του, τη Χιλή, όχι γιατί είναι σταρ της τηλεόρασης ή της μουσικής, αλλά γιατί είναι ο άνθρωπος που σχεδίασε και παρέδωσε σε φτωχογειτονιές ένα καλύτερο μέλλον, ο άνθρωπος που ανέλαβε να δώσει ξανά ζωή στη σεισμόπληκτη πόλη Constitucion και κέρδισε μια παγκόσμια διάκριση για τη Χιλή, το βραβείο Pritzker που θεωρείται το Νόμπελ της Αρχιτεκτονικής. Με ένα σχετικά μικρό πορτφόλιο στα 48 του χρόνια, ο Aravena κατάφερε να τρέξει με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς τη διεθνή καταξίωση. Αυτό που έκανε την κριτική επιτροπή των Βραβείων Pritzker να εξετάσει την περίπτωσή του είναι η ουμανιστική οπτική με την οποία προσεγγίζει τα έργα του. «Αν οι πόλεις είναι σωστά σχεδιασμένες, αυτό μπορεί να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο για τη βελτίωση της ζωής των κατοίκων» υποστηρίζει ο Aravena, ο οποίος έκανε αποστολή του την εξεύρεση λύσεων για τα επιτακτικά κοινωνικά προβλήματα.
Η εταιρεία του, Elemental, που δημιούργησε το 2000, μόλις ξεκίνησε να διδάσκει στο Χάρβαρντ, ασχολείται κυρίως με προγράμματα δημόσιου ενδιαφέροντος και κοινωνικής επίδρασης. Όλα ξεκίνησαν το 2003, όταν κλήθηκε να αναλάβει ένα οικιστικό πρότζεκτ στην πατρίδα του. Έχοντας στη διάθεσή του ένα μικρό budget για την ανέγερση 100 εργατικών κατοικιών, έπρεπε να βρει τον τρόπο να κάνει τη δουλειά του χωρίς εκπτώσεις στην ποιότητα ζωής που θα προσέφερε στον κόσμο. Αποφάσισε λοιπόν να αναλάβει τα βασικά της κάθε κατοικίας, δηλαδή την κουζίνα και το μπάνιο, και να δώσει στους ενοίκους τον τελευταίο λόγο, προτρέποντάς τους να ολοκληρώσουν την κατοικία τους όπως οι ίδιοι επιθυμούσαν. Το πρότζεκτ του, το οποίο ονόμασε «Σχεδόν ένα έτοιμο σπίτι», ήταν η πρώτη ένδειξη ότι αυτός ο αρχιτέκτονας δεν κάνει πίσω στα δύσκολα και η πρώτη φορά που αρχιτεκτονικά νέα από τη Χιλή έφτασαν στα πιο απομακρυσμένα μέρη του πλανήτη. Μετά τον φονικό σεισμό των 8.8 ρίχτερ και το τσουνάμι που έκανε άνω-κάτω την πόλη Constitucion, ο Aravena ανέλαβε και πάλι ν’ ανακουφίσει το κοινωνικό σύνολο κάνοντας τα γνωστά μαθηματικά του: μισό σπίτι εκείνος, μίσο οι ένοικοι.
Η χώρα όπου μεγάλωσε, μια χώρα των άκρων που ταλανίζεται από τη φτώχεια και ισχυρές σεισμικές δονήσεις, έκανε τον Aravena πραγματιστή περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο και γι’ αυτό σκέφτεται πρώτα μέσα και ύστερα έξω από το κουτί. Η έγνοια του όταν σχεδιάζει είναι η ζωή των ανθρώπων μέσα στο σχέδιό του και η ισορροπία τής χρησιμότητας των χώρων με την αισθητική. Η βράβευσή του και το βήμα που του έδωσαν οι ιθύνοντες της Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής αναθέτοντάς του φέτος τη διεύθυνσή της, ήταν κάτι σαν wake-up call στους αρχιτεκτονικούς κύκλους παγκοσμίως, που μέχρι τώρα εθελοτυφλούσαν μπροστά στις προκλήσεις του 21ου αιώνα: οικολογική καταστροφή, φτώχεια, πόλεμος, φυσικές καταστροφές, αύξηση του πληθυσμού των πόλεων, μεταναστευτικές ροές, παγκόσμια κρίση στέγασης.

Δίνοντας τον τίτλο «Aνταπόκριση από το μέτωπο» στη φετινή Μπιενάλε, ο Aravena έχει ήδη δείξει τον δρόμο για μια αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο, αναφέροντας ότι οι μάχες που έχουν να δώσουν οι αρχιτέκτονες σήμερα και αύριο είναι πολλές: «Υπάρχουν πολλές μάχες που πρέπει να κερδηθούν και πολλά όρια που πρέπει να ξεπεραστούν, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα του δομημένου περιβάλλοντος και κατά συνέπεια η ποιότητα ζωής των ανθρώπων.
Όλο και περισσότεροι άνθρωποι στον πλανήτη αναζητούν ένα αξιοπρεπές μέρος για να ζήσουν και οι προϋποθέσεις για να επιτύχουν γίνονται όλο και πιο σκληρές». Την ίδια στιγμή, πολλές φωνές γύρω του αναρωτιούνται εάν η αρχιτεκτονική έχει «καταντήσει» ανθρωπιστικό έργο. Ο Aravena ωστόσο κλείνει τα μάτια και προχωρά με το χέρι στην καρδιά.
Άλλωστε, το γεγονός ότι ποτέ δεν νοιάστηκε αποκλειστικά για την αισθητική απόλαυση, ούτε προσπάθησε να ικανοποιήσει προσδοκίες και να χωρέσει στο βιογραφικό του εντυπωσιακά μεγαθήρια, είναι ο λόγος που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην εξέδρα της παγκόσιας αρχιτεκτονικής σκηνής.

