Ο Norman Mailer, περιέγραψε κάποτε γλαφυρά το «ταίριασμά» τους με τη φράση: «Όταν το Μεγάλο Αμερικάνικο Μυαλό συνάντησε το Mεγάλο Αμερικάνικο Κορμί». 90 χρόνια μετά τη γέννηση της πιο iconic ξανθιά, που έμαθε στον κόσμο τα πάντα για το σεξ, ο προβολέας πέφτει στη σχέση της με τον μοναδικό άντρα που αγάπησε πραγματικά.
Της Κάλλιας Καστάνη
Χρόνια μετά το θάνατο της Marilyn Μonroe, όταν ανοίχτηκε το «προσωπικό» αρχείο της, μες στα χαρτιά της -ένα βουνό από σημειωματάκια, φακέλους, ποιήματα, συνταγές μαγειρικής κ.α.- βρέθηκε το απόκομμα, από μια (αληθινή; ψεύτικη;) «αφήγηση» του Arhur Miller. Σ’ αυτήν, αναπολούσε τη γνωριμία τους, στις αρχές του ‘51 και περιέγραφε «αυτό το θηλυκό» ως «μια ευλογία» για τη ζωή του. «Γνωρίζοντάς την», σημείωνε «έγινα καλύτερος άνθρωπος». Παρακάτω, μιλώντας για την κοινή τους ζωή, αποκάλυπτε πως η γυναίκα του ήταν τελειομανής, ικανή κηπουρός και «εξαιρετική, αυτοδίδακτη μαγείρισσα». «Το εκπληκτικό με τη Marilyn», παρατηρούσε «είναι ότι πάντα βλέπει τα πράγματα, σαν να τα αντικρίζει για πρώτη φορά».
Το 1951, όταν τα μάτια του έπεσαν για πρώτη φορά πάνω στην Μarilyn Monroe, o Arthur Miller, ήταν 35 χρονών και ήδη, ένα «κεφάλαιο» της αμερικάνικης διανόησης, η πιο ανήσυχη φωνή της γενιάς του. Ο συγγραφέας του «Ήταν όλοι τους παιδιά μου» και του «Ο θάνατος του εμποράκου», του πρώτου έργου, που είχε κερδίσει τρία μεγάλα βραβεία εκείνη τη χρονιά: το βραβείο Pulitzer, το βραβείο Tony και το βραβείο Κριτικών της Νέας Υόρκης. Επίσης, ήταν παντρεμένος με τη Mary Slattery, πατέρας δυο παιδιών, μουδιασμένος από τη συζυγική ρουτίνα. Στα 24 της, η Merilyn ήταν ακόμα άγνωστη, μια ανερχόμενη ξανθιά σταρλετίτσα. Δροσερή και όμορφη, σαν ανοιξιάτικο πρωινό.
Γνωρίστηκαν στα πλατό της Fox – η Marilyn έπαιζε ένα ρολάκι σε μια κωμωδία, το «As long as you feel». Γύριζε μια σκηνή, σε ένα nightclub, και έπρεπε να διασχίσει το dance floor, σφιγμένη μέσα σε ένα φόρεμα από σατέν και δαντέλα, λικνίζοντας τους γοφούς της. Όταν αργότερα, τους σύστησε ο Kazan, o Μiller θα μπορούσε να ορκιστεί πως ένιωθε σε κάθε του νεύρο το τρέμουλο του κορμιού της.
Δυο μέρες αργότερα, πήγαν μαζί σε ένα party. Ο -συντηρητικός, και μάλλον άσχημος διανοούμενος- Miller θα θυμόταν αργότερα ολοκάθαρα, την ατμόσφαιρα της χαράς, της γιορτής, της ηδονής, την ερωτική γενναιοδωρία των γυναικών. «Ποτέ ως τότε -θα έγραφε- δεν είχα δει το σεξ, να προσφέρεται τόσο απλά, χωρίς καμιά έννοια, ως ανταμοιβή για μια επιτυχία». Χόρεψαν. Μίλησαν με τις ώρες. Γοήτευσαν ο ένας από τον άλλο. Η Marilyn ήταν ενθουσιασμένη που ο Miller έπαιρνε τις φιλοδοξίες της στα σοβαρά, που της μιλούσε για βιβλία, θέατρο, φιλοσοφία, για σπουδές. «Ήταν σαν τρέχεις και ξαφνικά να κοπανάς το κεφάλι σου, σε ένα δέντρο! Ή σαν έχεις πυρετό και επιτέλους να πίνεις κάτι δροσερό…». Την επόμενη, πήγαν μαζί με τον Kazan σε ένα βιβλιοπωλείο και της αγόρασε ένα αντίτυπο από τον «Θάνατο του εμποράκου». Ωστόσο, λίγες μέρες αργότερα εκείνος επέστρεψε στη Νέα Υόρκη. «Την ήθελα απελπισμένα, γι’ αυτό και έπρεπε να φύγω, διαφορετικά θα έχανα τον εαυτό μου», θα ομολογούσε, ο Miller, με συντριβή. Περιορισμένος για χρόνια σε μια δουλειά και σ’ ένα γάμο, είχε βρεθεί ξαφνικά σε έναν κόσμο χωρίς όρια. Ακόμα και δεκαετίες αργότερα, μπορούσε με ακρίβεια να ανακαλέσει τη στιγμή του αποχαιρετισμού τους. «Γύρισα στην ασφάλεια της ηθικής, αλλά όχι απαραίτητα και της ειλικρίνειας», έγραφε.
EΡΩΤΑΣ ΚΑΙ ΓΑΜΟΣ
Την επόμενη τετραετία, ο Kazan και η Μarilyn θα ανταλλάσσουν μεταξύ τους γράμματα στα οποία εκείνη θα μιλάει με πάθος για τον Μiller. Παντρεύεται με τον Joe Di Maggio, χωρίζει, κάνει μαθήματα υποκριτικής – βαθιά, μέσα της εύχεται, ελπίζει να βλέπει τις ταινίες της. Το 1956, όταν θα ξανασυναντηθούν, η Μarilyn θα είναι πλέον διάσημη και περιζήτητη κι ο Miller θα σέρνεται στις επιτροπές -των λεγόμενων- «αντιαμερικανικών δραστηριοτήτων». Koυρασμένος από τις εντάσεις ενός αδιέξοδου γάμου, είναι -όπως σωστά σχολιάζει ο Elia Kazan- «πεινασμένος για λίγη σεξουαλική ανακούφιση». To διαζύγιο, είναι, μονόδρομος.
Στις 29 Ιουνίου 1956, ο συγγραφέας και η σταρ κάνουν ένα γρήγορο πολιτικό γάμο, στο Westchester County Court House, παρουσία μόνο δύο μαρτύρων. Δυο μέρες αργότερα, την 1η Ιουλίου, παντρεύονται και θρησκευτικά, με εβραϊκή τελετή. Στο γαμήλιο πάρτι της, η Marilyn φοράει ένα απλό φόρεμα, από διάφανη μουσελίνα, με κοντό πέπλο, χαμογελάει, λάμπει, είναι ευτυχισμένη. Γυρίζοντας στο καινούριο, ολόλευκο διαμέρισμά τους, στο Sutton Place, γράφει στο ημερολογιό της: «Θέλω τόσο πολύ να προστατέψω τον Arthur. Toν αγαπώ – και είναι το μοναδικό ανθρώπινο πλάσμα, απ’ όσα γνώρισα ποτέ που θα μπορούσα να αγαπήσω όχι μόνο γιατί με ελκύει τόσο πολύ, αλλά γιατί εμπιστεύομαι σαν τον εαυτό μου…»
Δυο βδομάδες αργότερα, το ζευγάρι φεύγει για το Λονδίνο με 27 βαλίτσες, πληρώνοντας 1.500 δολάρια υπέρβαρο! Στο αεροδρόμιο θα τους περιμένουν ο Lawrence Olivier και η Vivian Leigh – σκέφτονται να συνδυάσουν τον μήνα του μέλιτος με δουλειά. Όμως, τα γυρίσματα του «The Prince and the Showgirl» θα έχουν μάλλον πικρή γεύση. Ο Olivier είναι νευρικός, απαιτητικός και η Μarilyn ο συνηθισμένος, ανασφαλής εαυτός της. Μπερδεύεται, φέρεται άσχημα, ξεχνάει τα λόγια της. Για μια σκηνή όπου έπρεπε να τρώει χαβιάρι θα χρειαστούν δυο μέρες γυρισμάτων, 34 λήψεις και 20 βάζα χαβιάρι….
Είναι μια άσχημη περίοδος, που θα την κάνει ακόμα χειρότερη, μια ανακάλυψη. Διαβάζοντας στα κρυφά το ημερολόγιο του άντρα της, η Μarilyn θα διαπιστώσει πως ο Μiller αμφιβάλλει για τον έρωτά τους και μερικές φορές ντρέπεται για κείνη, μπροστά στους διανοούμενους φίλους του. Η διαπίστωση θα τη συντρίψει. Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους της -πως πάντα απογοήτευε τους ανθρώπους που την αγαπούσαν- ζωντανεύει πάλι. Είναι μια σιωπηλή προδοσία, που εκείνη όμως την είχε κιόλας προβλέψει. Γράφει: «Υποθέτω πως πάντα έτρεμα στη σκέψη / να είμαι στ’ αλήθεια κάποιου / η σύζυγος / μιας και το ξέρω απ’ τη ζωή / ότι κανένας δεν μπορεί στ’ αλήθεια / ποτέ του να αγαπήσει κάποιον άλλο…».
Μετά απ’ αυτή την ανακάλυψη, της είναι δύσκολο, να δουλέψει, να ζήσει. Καλεί επειγόντως κοντά της τον ψυχοθεραπευτή της από την Νέα Υόρκη – εν τω μεταξύ, τα βράδια, πίνει και παίρνει ηρεμιστικά για να κοιμηθεί. Ένα βράδυ που ο Miller έχει πάει για ύπνο, γράφει με ακανόνιστα γράμματα, σε χαρτί αλληλογραφίας: «Ω σιωπή, / εσύ, σιγή, μου πονάς το κεφάλι – και / μου διαπερνάς τ’ αφτιά∙ / με τη σιγή των ανυπόφορων ήχων / τραντάζει το κεφάλι μου – / πάνω σε μια κατάμαυρη οθόνη / ξαναγυρνούν τα σχήματα των τεράτων, / των πιο αφοσιωμένων μου συντρόφων – / το αίμα μου κοχλάζει / κι ανάστροφα κυλάει. / Όλος ο κόσμος είναι κοιμισμένος, / αχ, γαλήνη, σε χρειάζομαι – / έστω κι ένα / τέρας γαλήνιο».
ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΕΝΟΣ ΕΡΩΤΑ
Αλλά η γαλήνη δεν έρχεται. Μένει έγκυος και αποβάλλει. Η άρνησή του άντρα της να κατονομάσει φίλους του με κομμουνιστικό παρελθόν τον οδηγεί σε καταδίκη για περιφρόνηση του Κογκρέσου. Το επόμενο καλοκαίρι, στο σπίτι τους στο Λονγκ Αϊλαντ – είναι το τελευταίο καλοκαίρι της ευτυχίας τους. Θα το περάσουν ήρεμα, κολυμπώντας, ψαρεύοντας, με τη Μarilyn να κάνει βόλτες με το ποδήλατο και να φτιάχνει σπιτικά μακαρόνια που τα απλώνει στην πλάτη της καρέκλας και τα στεγνώνει με το σεσουάρ. Μια νέα αποβολή θα απλώσει νέα, βαριά σκιά στη σχέση τους – εκείνη βυθίζεται όλο και πιο πολύ στα ναρκωτικά.
Ο Miller, παρατάει σχεδόν την καριέρα του για να τη βοηθήσει, ο «μεγάλος συγγραφέας, γίνεται «ο πιο ταλαντούχος σκλάβος του κόσμου», σύμφωνα και πάλι με τον Norman Mailer. Δουλεύει το σενάριο του φιλμ «Οι Αταίριαστοι», όπου πρωταγωνιστεί η Μarilyn – η πρώτη και μοναδική καλλιτεχνική συνεργασία τους, θα έπρεπε, υποτίθεται να τους φέρει πιο κοντά. Δυστυχώς, ο τίτλος του έργου αποδεικνύεται προφητικός. Το 1960, ο Miller νιώθει πολύ κουρασμένος, στραγγισμένος από τις απαιτήσεις της Marilyn, την ανεξέλεγκτη συμπεριφορά της, τη θορυβώδη κατάρρευσή της. Αμέσως μετά το τέλος των γυρισμάτων, υποβάλλει αίτηση διαζυγίου. «Αν δεν το έκανα», θα πει χρόνια αργότερα, «θα πέθαινα».
Έζησε. Εκείνη, ωστόσο, 18 μήνες αργότερα θα βρισκόταν νεκρή, στο κρεβάτι της. Γυμνή. Δεν πήγε στην κηδεία της. Στα χρόνια που θα ακολουθούσαν, ο Αrthur θα ζούσε ήρεμα με την τρίτη του γυναίκα, την Inge Morath, φωτογράφο του Magnum. Θα επέστρεφε στα γραψίματα, στα θεατρικά του σχέδια, στα βραβεία. Πέρασαν 20 χρόνια, μέχρι να μιλήσει για τη Marilyn, να τη θρηνήσει δημόσια. «Η Marilyn ήθελε απεγνωσμένα να ανήκει κάπου». Τι κρατούσε από ‘κείνη, τον 12 χρόνο γάμο τους, τον μεγάλο τους έρωτα; Τίποτα ιδιαίτερο, μόνο 4-5 γράμματα που του είχε στείλει. A, και το ποδήλατό της.
