Στους κύκλους των σκακιστών «Γκαμπί της βασίλισσας» είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το άνοιγμα, κατά το οποίο ο λευκός θυσιάζει ένα πιόνι από την πλευρά της βασίλισσας, για να αποκτήσει στρατηγικό πλεονέκτημα. Σε όρους 2020, «The Queen’s Gambit», σημαίνει την πιο επιτυχημένη μίνι σειρά στην ιστορία του Netflix αλλά και τη χρονιά της μεγαλύτερης σκακιστικής έκρηξης, που σημειώθηκε ποτέ στην ιστορία του «παιχνιδιού των ευφυών».
ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΝΙΑ ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ
Βασισμένη στο ομότιτλο, 243 σελίδων, μυθιστόρημα του Walter Tevis που κυκλοφόρησε το 1983, η μόλις εφτά επεισοδίων δραματική σειρά των Scott Frank και Allan Scott, μας τοποθετεί χρονικά στα τέλη της δεκαετίας του ’50, σε ένα ορφανοτροφείο στο Κεντάκι, όπου οδηγείται ένα μικρό κορίτσι μετά τον θάνατο της μητέρας του. Στο υπόγειο του ιδρύματος η μικρή Beth αρχίζει να μαθαίνει σκάκι από έναν ηλικιωμένο επιστάτη, ο οποίος έκπληκτος με το ασυνήθιστο ταλέντο της, τη βοηθάει να βρει τον δρόμο της προς την κορυφή, να αναδειχθεί στη σπουδαιότερη σκακίστρια της εποχής, ενώ η ίδια παλεύει με την εξάρτησή της από τις ουσίες. Η σειρά, μέσα από την οποία αναβιώνεται για πρώτη φορά με απόλυτη λεπτομέρεια η σκακιστική κουλτούρα, σημειώνει -κατά τις πρώτες βδομάδες προβολής της- περισσότερες από 62 εκατομμύρια θεάσεις, ενώ, όπως δείχνουν και τα στοιχεία, έχει επηρεάσει σε τέτοιον βαθμό όσους την παρακολούθησαν που κατάφερε να μετατρέψει, μέσα σε χρόνο ρεκόρ, το σκάκι στο νέο trend.
Συγκεκριμένα, την πρώτη εβδομάδα προβολής του «Queen’s Gambit», οι αναζητήσεις στο Google σε σχέση με το σκάκι διπλασιάστηκαν, ενώ η αναζήτηση της φράσης «πώς παίζεις σκάκι;» έπιασε ιστορικό υψηλό εννιαετίας. Το e-Bay ανακοίνωσε αύξηση 273% στις αναζητήσεις των πελατών του για σκακιέρες, το Chess.com είδε τους νέους παίκτες να πενταπλασιάζονται, ενώ masters του σκακιού, όπως ο Levy Rozman και ο Antonio Radic είδαν τα βίντεό τους στο YouTube να εκτοξεύονται. Όπως ανακοίνωσε η εταιρία παραγωγής και αναμετάδωσε στον προσωπικό λογαριασμό της στο Instagram η πρωταγωνίστρια Anya Taylor Joe, η σειρά έχει βρεθεί ήδη στο Top 10 του Netflix 92 χωρών και σε 63 εξ’ αυτών στην κορυφή. Επιπλέον, εντύπωση κάνουν δηλώσεις της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Σκακίου (FIDE), ότι αναμένεται τεράστια αύξηση τουλάχιστον του πρώιμου ενδιαφέροντος για το παιχνίδι.
Αυτή τη στιγμή περίπου 30 εκατομμύρια παιδιά είναι εγγεγραμμένα σε κάποια μορφή σχολικού προγράμματος σκακιού, ενώ όπως υπολογίζεται, λόγω της σειράς, ο αριθμός αυτός θα φτάσει τα 50 εκατομμύρια, όχι στο απώτερο μέλλον, αλλά μέσα στις επόμενες ημέρες. Το εύλογο, βέβαια, ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί μια τέτοια φρενίτιδα για μια σειρά που παρουσιάζει με τόση λεπτομέρεια τις ιδιαιτερότητες ενός (έτσι κι αλλιώς ιδιαίτερου) παιχνιδιού: Από την προετοιμασία για το τουρνουά μέχρι τον τρόπο που ο παίχτης χτυπά το χρονόμετρο;
Μερικές πιθανές εξηγήσεις μπορούν να θεωρηθούν και οι εξής:
Το φαινόμενο Berth Harmon
Επιβλητική και ανέκφραστη, είτε όταν κατατροπώνει τους αντιπάλους της είτε όταν έρχεται αντιμέτωπη με την ήττα, η 24χρονη ηθοποιός Anya Taylor Joy, αποδίδει με έναν σχεδόν αριστουργηματικό τρόπο τον ψυχισμό της ιδιοφυούς Beth Harmon: Από το στάδιο του παιδιού-θαύματος, στην ώριμη και δυναμική μαχήτρια που οδηγείται στον ναρκισσισμό και την εξάρτησή της στο αλκοόλ και τα χάπια. Παρακολουθώντας τη διαδρομή και την άνοδό της από το ένα επίπεδο στο επόμενο, η ανάγκη της γίνεται υποσυνείδητα και δική μας: Η Beth πρέπει να νικήσει και θα νικήσει.
Ωδή στα 60s
Η σειρά είναι ο ορισμός της vintage αισθητικής κι αυτό αποτυπώνεται σε κάθε πλάνο των εσωτερικών χώρων, μέσα από το βαρυφορτωμένο στιλ, την αφθονία χρωμάτων, τα εμπριμέ patterns στις ταπετσαρίες και τα βελούδινα στοιχεία. Στο ίδιο πνεύμα κινούνται και οι εμφανίσεις της πρωταγωνίστριας με εμβληματικό καρέ, κόκκινα ζωηρά χείλη, το διαχρονικό cat eye και φυσικά με τα υπέροχα καρό παλτά, φούστες και φορέματα, τα classy ζιβάγκο, τις ζακέτες με γιακαδάκι και τα πλεκτά φορέματα. Με επιβλητικά και προσεγμένα looks, τα οποία επιμελήθηκε η ενδυματολόγος της σειράς Gabriele Binden, η Beth Harmon μάς κάνει να θέλουμε να αντιγράψουμε και την παραμικρή λεπτομέρεια.
Ένα ταξίδι στον κόσμο
Η θέαση του «The Queen’s Gambit» και μάλιστα σε μια περίοδο παγκόσμιου lockdown, μας έδωσε την ευκαιρία να ταξιδέψουμε (έστω και νοερά) από τον Καναδά μέχρι το Μεξικό και από εκεί στο Σαν Φρανσίσκο, τη Νέα Υόρκη, τη Ρωσία της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, τους δρόμους του Παρισιού και τα προάστια του Κεντάκι.
Γκρεμίζει στερεότυπα
Το «The Queen’s Gambit» είναι μια ωδή στον φεμινισμό και τοποθετείται σε έναν ξεκάθαρα ανδροκρατούμενο χώρο, όπως η σκακιστική ελίτ. Ο λόγος που καταφέρνει να κάνει τη διαφορά είναι επειδή δεν μας υπενθυμίζει εξόφθαλμα τη φεμινιστική της πλευρά, αλλά την υπονοεί μέσα από τον γοητευτικό χαρακτήρα της πρωταγωνίστριας καθώς και τον τρόπο που την αντιμετωπίζουν οι άντρες συμπρωταγωνιστές και αντίπαλοί της.
The Queen’s Gambit: Η σκηνογραφία στη σειρά «φαινόμενο» του Netflix είναι μια ωδή στο ρετρό
+10 πράγματα που πρέπει να ξέρεις
1. Σύμφωνα με άρθρο του Independent, το μεγάλο αστέρι του Χόλιγουντ, Heath Ledger, που έσβησε στις 22 Ιανουαρίου 2008 στα 28 του χρόνια, λίγο πριν από τον θάνατό του, ετοιμαζόταν να κάνει το σκηνοθετικό του ντεμπούτο στην κινηματογραφική μεταφορά του «The Queen’s Gambit». Για τον ρόλο της Beth Harmon, είχε επιλέξει μάλιστα την ηθοποιό Ellen Page, ενώ μετά τον θάνατό του η ταινία δεν προχώρησε με άλλον σκηνοθέτη, καθώς θεωρήθηκε «φρικιαστικά προφητική».
2. Φημολογείται ότι η παραγωγή της σειράς πλήρωσε με ένα αστρονομικό ποσό τον κορυφαίο σκακιστή όλων των εποχών, τον Ρώσο Γκάρι Κασπάροφ, για να διδάξει τους ηθοποιούς πώς να παίζουν σκάκι ρεαλιστικά.
3. Το Netflix χρησιμοποίησε παραπάνω από τους ηθοποιούς τον 73χρονο διάσημο προπονητή σκακιού, Μπρους Παντολφίνι, για να πλανάρει τις σκηνές.
4. Οι «πράσινες βιταμίνες», που δίνονταν στα κορίτσια του ορφανοτροφείου της σειράς, ήταν μια συνήθης πρακτική των 60s που χρησιμοποποιούνταν τόσο στα ιδρύματα όσο και στα σπίτια της εποχής. Στα ΜΜΕ, μάλιστα, αναφέρονταν σ’ αυτά με το σοκαριστικό παρατσούκλι Mother’s Little Helper (Ο μικρός βοηθός της μαμάς), αφού πολλές μητέρες της εποχής, χωρίς να γνωρίζουν τις εθιστικές ιδιότητες των φαρμάκων, τα έδιναν στα παιδιά τους για να ηρεμήσουν.
5. Για τις ανάγκες της μεταμόρφωσής της σε Beth Harmon, οι κομμωτές της σειράς έβαζαν ρόλεϊ κάθε βράδυ στην περούκα της Anya Taylor Joe, για να διατηρεί τον κυματισμό στις άκρες της – σήμα κατατεθέν των χτενισμάτων της εποχής.
6. Ο συμβολισμός της total white εμφάνισης της Beth στην τελευταία σκηνή της σειράς δεν αντιπροσωπεύει το σκάκι γενικότερα, αλλά ένα συγκεκριμένο κομμάτι του, τη βασίλισσα και τα επιτεύγματά της.
7. Η αμφιλεγόμενη σκακιστική ιδιοφυΐα, ο Μπόμπι Φίσερ, είναι η πραγματική έμπνευση πίσω από τον φανταστικό και γεμάτο εντάσεις χαρακτήρα του «The Queen’s Gambit», την Beth Harmon.
8. Ο Walter Tevis, συγγραφέας του βιβλίου που κυκλοφόρησε το 1983 και στο οποίο βασίζεται η σειρά, έμαθε να παίζει σκάκι σε ηλικία εφτά ετών, ενώ πέρασε τη ζωή του ως τζογαδόρος και μέθυσος. Στις δικές του ομώνυμες νουβέλες βασίστηκαν οι ταινίες «The Hustler», «Ο άνθρωπος που έπεσε στη Γη» και το «Χρώμα του χρήματος», η οποία χάρισε στον Paul Newman το πρώτο του Όσκαρ. Το «The Queen’s Gambit», ήταν εμπορικά το πιο αποτυχημένο του βιβλίο εκείνη την εποχή. Σήμερα, το βιβλίο βρίσκεται στη λίστα των Bestsellers των New York Times.
9. Η 24χρονη πρωταγωνίστρια της σειράς, Anya Taylor Joe, ξεκίνησε να ασχολείται με το μόντελινγκ από την ηλικία των 16 ετών, όταν η Sarah Doukas (μάνατζερ η οποία είχε ανακαλύψει και την Kate Moss) την «εντόπισε» έξω από το πολυκατάστημα Harrod’s στο Λονδίνο. Η πρώτη της δουλειά ως ηθοποιός ήταν το 2014, στην κωμωδία τρόμου «Vampire Academy», όμως, η σκηνή στην οποία έπαιζε κόπηκε στο τελικό μοντάζ.
10. Τα τρία πανέμορφα ξενοδοχεία στα οποία παρακολουθούμε την Beth Harmon να διαμένει σε διάφορα επεισόδια της σειράς, δεν είναι πραγματικά, αλλά αποτελούν προϊόν ενός πολύ καλού μοντάζ εικόνων από το Βερολίνο και το Οντάριο. Το Hotel Mariposa στο Las Vegas είναι στην πραγματικότητα ένας τεράστιος εκθεσιακός χώρος στο Βερολίνο που ονομάζεται The Palais am Fukturm. Το Aztek Palace στην πόλη του Μεξικού αφορά στην πραγματικότητα το Friedrichstadt Palast, επίσης κτίριο στο Βερολίνο, ενώ το τρίτο ξενοδοχείο Moscow Hotel, που παρακολουθούμε στο τελευταίο επεισόδιο ανήκει στο Kino International του Βερολίνου.
