Σε μια κωμόπολη του Μισισιπή ένας εργοστασιάρχης βρίσκεται νεκρός. Ο βοηθός σερίφη συλλαμβάνει έναν Αφροαμερικανό που βρίσκει μόνο του στον έρημο σταθμό του τρένου. Αποδεικνύεται ότι ο κοστουμαρισμένος μαύρος είναι αστυνομικός από τη Φιλαδέλφεια και ο σερίφης, με βαριά καρδιά, δέχεται να τον βοηθήσει στη διαλεύκανση του εγκλήματος. Κλασικό αντιρατσιστικό δράμα του Norman Jewison που με πρόσχημα μία τυπική αστυνομική πλοκή, ασκεί αυστηρή κοινωνική κριτική στον Αμερικανικό Νότο των φυλετικών διακρίσεων και ανισοτήτων. Το εύρημα της αναγκαστικής συνεργασίας του ρατσιστόμουτρου σερίφη με έναν έγχρωμο βοηθό, προσφέρει τις καλύτερες στιγμές του φιλμ και μια ευκαιρία στους Sidney Poitier και Rod Steiger (Όσκαρ α’ ανδρικού) να αναμετρηθούν και σε ερμηνευτικό επίπεδο.
Mississippi Burning (1988)
Τρεις ακτιβιστές για την υπεράσπιση της πολιτικής ισότητας και ελευθερίας, εξαφανίζονται μυστηριωδώς και οι πράκτορες του FBI, Γιαρντ και Αντερσον, αναλαμβάνουν να ερευνήσουν την υπόθεση. Η έρευνά τους όμως δεν οδηγείται πουθενά μέχρι τη στιγμή που η γυναίκα του τοπικού σερίφη αποφασίζει να εκμυστηρευτεί ορισμένες αποκαλυπτικές πληροφορίες που ανατρέπουν τα μέχρι τότε δεδομένα. Το εξαιρετικά καλογυρισμένο δράμα του Alan Parker είναι μια πρώτης τάξεως αφετηρία για όποιον θέλει να εντρυφήσει στο φαινόμενο του ρατσισμού, με τον μανδύα ενός σφιχτοδεμένου αστυνομικού θρίλερ.
Do the Right Thing (1989)
Fight the Power! Αν θέλετε να μάθετε γιατί ο Spike Lee θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της αφροαμερικανικής κινηματογραφικής κοινότητας δεν έχετε παρά να δείτε μία από τις πρώιμες δουλειές του. Ένα 24ωρο σε μια μαύρη συνοικία του Μπρούκλιν, όπου εδώ και χρόνια λειτουργεί μια πιτσαρία λευκών χωρίς να υπάρχει κανένα πρόβλημα ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Όμως, εκείνη την αφόρητα ζεστή μέρα τα πράγματα θα πάρουν μια διαφορετική τροπή. Ο Lee δεν ενδιαφέρεται για φλύαρους διδακτισμούς ή την απλή απεικόνιση στερεότυπων καταστάσεων αλλά καταπιάνεται με τις ζεματιστές θεματικές του σφαιρικά, ρεαλιστικά και με εκπληκτική μαεστρία, σκιαγραφώντας αληθινούς και ολοζώντανους χαρακτήρες με όλες τις αξίες και τα ελαττώματά τους. Εδώ δεν είναι όλοι οι μαύροι ράπερ ή gangstas, ούτε οι λευκοί ανώτεροι ή/και ρατσιστόμουτρα αλλά άνθρωποι καθημερινοί, ο καθένας με το δικό του Γολγοθά, που καλούνται να συνυπάρξουν. Και τότε ο Lee τραβάει απότομα την κουρτίνα και μας δείχνει την ασχήμια που είναι κρυμμένη πρόχειρα και βιαστικά από πίσω της.
Ghosts of Mississippi (1997)
Ένας νεαρός δικηγόρος και η χήρα ενός δολοφονημένου αγωνιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προσπαθούν να πετύχουν την καταδίκη του ενόχου – τριάντα χρόνια μετά το έγκλημα. Αυτό το αντιρατσιστικό δράμα του Rob Reiner μπορεί να μην διαθέτει εκπλήξεις στην εξέλιξη της δικαστικής πλοκής (δεν προέρχεται από κάποιο βιβλίο του John Grisham αλλά από μια αληθινή υπόθεση που συγκλόνισε τις ΗΠΑ το 1994), αλλά κυλάει με τρόπο έξυπνο και λειτουργικό που διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον.
Rosewood (1997)
Δραματοποίηση των τραγικών γεγονότων που συνέβησαν στη μικρή πόλη του Ρόουζγουντ το 1923 όταν εξαιτίας ενός ψέματος οι λευκοί κάτοικοι λίντσαραν σχεδόν το σύνολο του μαύρου πληθυσμού. Ρεαλιστικό, συγκλονιστικό και άκρως σοκαριστικό δράμα από τον σκηνοθέτη του “Boyz n the Hood” που γίνεται σχεδόν τρομακτικό εάν σκεφτείς ότι τα όσα αποκρουστικά βλέπεις στην οθόνη συνέβησαν στ’ αλήθεια.
American History X (1998)
Αυτό το νευρώδες αντινεοναζιστικό δράμα είναι για κάποιο λόγο ιδιαίτερα δημοφιλές ανάμεσα στις οργανώσεις των νεοναζί, άλλη μία τρανή απόδειξη για το IQ-ραδικιού που τους διακρίνει. Ο Edward Norton λαμβάνει μία υποψηφιότητα για Όσκαρ (μαζί και τον τίτλο του καλύτερου ηθοποιού της γενιάς του) για την τρομακτικά πειστική ερμηνεία του ως νεοναζί, που μόλις αποφυλακίστηκε για το φόνο δύο μαύρων, προσπαθεί να πείσει το μικρότερο αδελφό του (που τον έχει ως ίνδαλμα) για το αδιέξοδο της ρατσιστικής φιλοσοφίας του μίσους. Ωμή, αληθινή, πραγματική γροθιά στο στομάχι του κάθε απαθή νοικοκυραίου. Σας προκαλώ να μην τραβήξετε το βλέμμα σας από τη -διαβόητη- σκηνή στο κράσπεδο.
Crash (2004)
Τέσσερις ιστορίες μίσους, ρατσισμού, αποξένωσης, καχυποψίας και αδιαφορίας, με πρωταγωνιστές άτομα που ζουν στο Λος Αντζελες, στο υπερεκτιμημένο δράμα του Paul Haggis που απέσπασε άδικα και σκανδαλωδώς το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 2005. Ναι μεν είναι μια καλογραμμένη και έξυπνα στημένη σπουδή πάνω στον ρατσισμό (πραγματικό και φαινομενικό), την ξενοφοβία, την αποξένωση των κατοίκων της μεγαλούπολης, το φόβο, την υστερία και τους προσωπικούς δαίμονες που κατατρέχουν τον καθέναν από εμάς (όλα ξεκινούν και τελειώνουν με ένα απλό τροχαίο), όμως πέρα από τα μηνύματα δεν έχει να επιδείξει και πολλά ούτε στην (κατακερματισμένη) πλοκή ούτε σε επίπεδο ερμηνειών που είναι απλά συμπαθητικές.
12 Years a Slave (2013)
Ο Σόλομον Νόρθαπ είναι ένας Αφροαμερικανός οικογενειάρχης ο οποίος ζει ελεύθερος στην προεμφυλιακή Νέα Υόρκη. Θα απαχθεί όμως από δουλεμπόρους και θα πουληθεί ως σκλάβος σε μια φυτεία του Νότου χωρίς να μπορεί να αποδείξει την αληθινή του ταυτότητα. Ο Steve McQueen προσεγγίζει ένα χιλιοειπωμένο -είναι η αλήθεια- θέμα με απίστευτη ωμότητα, ενώ υπάρχουν σκηνές που πραγματικά δοκιμάζουν τις αντοχές σας. Αναμφίβολα η -σαν βγαλμένη από αρχαιοελληνική τραγωδία- φιγούρα του Chiwetel Ejiofor είναι η ατμομηχανή του φιλμ ,όμως ίσως το σύνολο να έχανε ένα μέρος του ισχυρού αντίκτυπου πάνω στον θεατή χωρίς δύο β’ ρόλους κλειδιά: Τον ψυχοπαθή τσιφλικά Michael Fassbender και τη σκλάβα ερωμένη του Lupita Nyong’o (που απέσπασε Όσκαρ β ́γυναικείου).
Fruitvale Station (2013)
Το ντεμπούτο του μετέπειτα μπλοκμπαστερά δημιουργού του “Creed” και του “Black Panther Ryan Coogler, περιγράφει την αληθινή ιστορία της εν ψυχρώ δολοφονίας του 22χρονου Αφροαμερικανού Όσκαρ Γκραντ από την αστυνομία του Όκλαντ την Πρωτοχρονιά του 2009, σ’ έναν έλεγχο ρουτίνας που κατέληξε σε αδικαιολόγητη και μοιραία χρήση βίας. Ο ήρωας (Michael B. Jordan) βγαίνει από το σπίτι του εκείνη τη μοιραία μέρα έχοντας από την πρώτη στιγμή την αίσθηση ότι κάτι περίεργο πρόκειται να του συμβεί. Αποφασίζει να εκλάβει την αίσθηση αυτή ως ένα σημάδι που υπερτονίζει την ανάγκη να καθαρίσει τη συνείδησή του και να αφοσιωθεί στους ανθρώπους που τον αγαπούν, δίνοντάς τους το καλύτερο που μπορεί για εκείνους. Δυνατό, συγκινητικό, εξοργιστικό, μια πραγματική γροθιά στο στομάχι, χωρίς διδακτισμούς, φανφάρες και κηρύγματα.
Selma (2014)
Κορυφώνοντας την καμπάνια του για το δικαίωμα ψήφου των Αφροαμερικανών, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ οργανώνει το 1965 μια μεγάλη πορεία διαμαρτυρίας στη Σέλμα της Αλαμπάμα. Όταν εκείνη καταστέλλεται βίαια, επιχειρεί να την επαναλάβει με ακόμα μεγαλύτερη συμμετοχή. Το 1965, κι ενώ στον Αμερικανικό Νότο ο κάθε λευκός φασιστόβλαχος μπορούσε να σκοτώσει ακόμα κι ένα μαύρο παιδί και να τη γλιτώσει με απλή επίπληξη, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Jr, προσπαθεί να διοργανώσει μία ειρηνική πορεία από την πόλη Σέλμα της Αλαμπάμα μέχρι την πρωτεύουσα της πολιτείας το Μοντγκόμερι, προκειμένου να διεκδικήσει την ελεύθερη και απρόσκοπτη ψήφο των μαύρων που ενώ υπήρχε νόμος, το λευκό κατεστημένο τούς κρατούσε συστηματικά μακριά από τις κάλπες. Πίσω από την κάμερα βρίσκεται η Ava DuVernay (When They See Us), μαύρη σκηνοθέτις που εμφύσησε στη δημιουργία της όλη την οργή, την ευαισθησία και τη δύναμη του φύλου και της φυλής της. Κορυφαίες ερμηνείες, δυνατό θέμα, σκηνές που σοκάρουν, εξοργίζουν και συγκινούν μα πάνω απ’ όλα, σινεμά που κόβει με την ακρίβεια νυστεριού μακριά από ηθικοπλαστικά διδάγματα, εύκολους μελοδραματισμούς και εξωραϊσμούς αλλά με σεβασμό στα ιστορικά γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους. Κι αν γέρνει λίγο η πλάστιγγα, δεν πειράζει – τα λευκά καθίκια της Αλαμπάμα σε κάνουν ήδη να ντρέπεσαι που ανήκετε στην ίδια φυλή.
Hidden Figures (2016)
Το φιλμ του Theodore Melfi αφηγείται την (συγκλονιστική) αληθινή ιστορία τριών πανέξυπνων αλλά χαμηλόβαθμων (λόγω μαύρου χρώματος) υπαλλήλων της NASA (Taraji P. Henson, Octavia Spencer και Janelle Monae) και της πολύτιμης συμβολής τους στα γεννοφάσκια του διαστημικού προγράμματος των ΗΠΑ στις αρχές του ‘60. Ευτυχώς αποφεύγει τη λούμπα του ζαχαρωμένου μελό κι ακολουθεί την πεπατημένη μεν, αλλά πάντα ευπρόσδεκτη και λαοφιλή προσέγγιση του εύπεπτου, τρυφερού, συγκινητικού και διδακτικού feel-good δράματος για όλη την οικογένεια. Η Taraji P. Henson λάμπει ως η ιδιοφυής μαθηματικός που βρίσκεται στα ανώτερα δώματα του προγράμματος και δουλεύει για την πρώτη εκτόξευση Αμερικανού στο διάστημα (αφότου τους πρόλαβαν οι Ρώσοι με τον Γκαγκάριν) σε μία αίθουσα γεμάτη καχύποπτους έως αγενείς λευκούς άντρες υπό την επίβλεψη του αυστηρού πλην όμως δίκαιου Kevin Costner. Παράλληλα μαθαίνουμε τι σημαίνει να είσαι μαύρη γυναίκα στην Αμερική του ‘61, όπου ναι μεν στέλνει ανθρώπους στο διάστημα αλλά ταυτόχρονα διατηρεί ξεχωριστές τουαλέτες, ψύκτες και καφετιέρες για τους μαύρους. Σε κάποια σημεία οι υπερβολές για δραματουργικούς σκοπούς είναι εμφανείς, είμαι σίγουρος όμως ότι κάποιες πτυχές πρέπει να ήταν πολύ χειρότερες στην πραγματικότητα.
Green Book (2018)
Στο βραβευμένο με Όσκαρ καλύτερης ταινίας δράμα του Peter Farrelly, ο Viggo Mortensen υποδύεται έναν Ιταλο-αμερικανό πορτιέρη από το Μπρονξ που προσλαμβάνεται ως οδηγός ενός παγκοσμίου φήμης Αφροαμερικανού πιανίστα (Όσκαρ β’ ανδρικού για τον Mahershala Ali) , για να τον συνοδεύσει σε μία περιοδεία στον βαθύ και αφιλόξενο αμερικανικό Νότο των 60, στηριζόμενοι στο «Πράσινο Βιβλίο», έναν οδηγό με τα ελάχιστα καταλύματα, εστιατόρια κ.λπ. που ήταν τότε ασφαλή για τους μαύρους. Όλη η ουσία του φιλμ συμπυκνώνεται σε μια φράση του Mortensen κατά της διάρκεια της συνέντευξης από τον πιανίστα του Ali: “Μπορώ να σε οδηγήσω από το σημείο Α στο σημείο Β χωρίς προβλήματα. Αλλά δεν κάνω τίποτα άλλο”. Κι αυτό ακριβώς κάνει και ο Farrelly στο κραυγαλέα υπερεκτιμημένο φιλμ του: διηγείται μία ωραία, πιασάρικη και καλοπαιγμένη ιστορία οδηγώντας τον θεατή από το σημείο Α (ρατσισμός, διακρίσεις, καχυποψία, βία) στο σημείο Β (εξοικείωση, διαφωτισμός, λύτρωση) χωρίς να το πολυζορίζει, ενώνοντας απλά τις τελείες, προσεκτικά, ουδέτερα και ισορροπημένα. Τα υπόλοιπα τ’ ανέλαβε η Ακαδημία.
Περιοδικό “Go”, τεύχος 118.
