Ο χειρουργός ουρολόγος, με εξειδίκευση στην ελάχιστα επεμβατική και ρομποτική ουρολογία μιλά για την αξία της πατρότητας και τη φροντίδα της ανδρικής υγείας.
Η Γιορτή του Πατέρα αποτελεί μια ξεχωριστή ευκαιρία να τιμήσουμε τον ρόλο του στην οικογένεια και την κοινωνία. Είναι μια ημέρα αφιερωμένη στην αγάπη, τη φροντίδα, την υπευθυνότητα και την ανεκτίμητη συμβολή των πατέρων στη διαμόρφωση των επόμενων γενεών. Παράλληλα, όμως, μπορεί να αποτελέσει αφορμή για ουσιαστικό προβληματισμό γύρω από ζητήματα που αφορούν την ανδρική υγεία, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου ορισμένες παθήσεις εμφανίζουν αυξητική τάση και επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής των ανδρών.
Θυμάμαι σαν χθες τη στιγμή που έγινα πατέρας για πρώτη φορά. Τη χαρά, τη συγκίνηση και το πρωτόγνωρο αίσθημα ευθύνης. Θυμάμαι όταν έμαθα στον γιο μου να κάνει ποδήλατο ή να κολυμπά, όταν προσπαθούσα να του μεταδώσω αξίες όπως ο σεβασμός, η καλοσύνη και η υπευθυνότητα. Εκεί συνειδητοποιεί κανείς ότι η πατρότητα δεν είναι μόνο μια βιολογική ιδιότητα. Είναι καθημερινή παρουσία, καθοδήγηση και αγάπη.
Παρά το γεγονός ότι η πατρότητα αποτελεί επιθυμία πολλών ανδρών, αρκετοί εξακολουθούν να αγνοούν τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη γονιμότητά τους. Το άγχος, η καθιστική ζωή, η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η έκθεση σε περιβαλλοντικούς ρύπους και η χρήση ορισμένων ουσιών συνδέονται με μείωση της ποιότητας του σπέρματος. Παράλληλα, παθήσεις όπως η κιρσοκήλη, οι ορμονικές διαταραχές και οι λοιμώξεις του γεννητικού συστήματος μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα, συχνά χωρίς εμφανή συμπτώματα.
Στην κλινική μου συναντώ συχνά νεαρούς άνδρες που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας. Η ανδρική υπογονιμότητα ευθύνεται για περίπου 40–50% των περιπτώσεων υπογονιμότητας ενός ζευγαριού. Για πολλούς, η διάγνωση συνοδεύεται από φόβο και απογοήτευση. Ωστόσο, τους υπενθυμίζω πάντα ότι: «Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να γίνεις πατέρας. Το σημαντικό είναι κάθε μέρα να επιλέγεις να είσαι πατέρας».
Ακόμη και σε περιπτώσεις ολικής αζωοσπερμίας, δηλαδή πλήρους απουσίας σπερματοζωαρίων στο σπερματικό υγρό, υπάρχουν πλέον λύσεις. Οι σύγχρονες τεχνικές ανάκτησης σπερματοζωαρίων, όπως η micro-TESE (μικροχειρουργική εξαγωγή σπερματοζωαρίων από τον όρχι), σε συνδυασμό με τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής όπως η ICSI (ενδοκυτταροπλασματική έγχυση ενός σπερματοζωαρίου στο ωάριο), έχουν δώσει σε πολλούς άνδρες τη δυνατότητα να αποκτήσουν το δικό τους βιολογικό παιδί.
Και ακόμη κι όταν αυτό δεν είναι εφικτό, η αξία ενός ανθρώπου ως πατέρα δεν καθορίζεται από το γενετικό του υλικό. Πατέρας είναι εκείνος που θα είναι παρών. Εκείνος που θα κρατήσει το χέρι ενός παιδιού, θα το παρηγορήσει στις δυσκολίες, θα χαρεί με τις επιτυχίες του και θα το βοηθήσει να εξελιχθεί σε έναν σωστό άνθρωπο.
Η έγκαιρη διερεύνηση της γονιμότητας δεν πρέπει να αποτελεί ταμπού. Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί τη βασική εξέταση αξιολόγησης της ανδρικής γονιμότητας.
Τι δείχνει το σπερμοδιάγραμμα;
(Βασικές τιμές αναφοράς σύμφωνα με τον WHO, 2021)
Όγκος εκσπερμάτισης: ≥ 1,4 mL
Συγκέντρωση σπερματοζωαρίων: ≥ 15 εκατ./mL
Συνολικός αριθμός σπερματοζωαρίων: ≥ 39 εκατ./εκσπερμάτιση
Ολική κινητικότητα: ≥ 40%
Προωθητική κινητικότητα: ≥ 32%
Φυσιολογική μορφολογία: ≥ 4%
Οι τιμές αυτές αποτελούν κατώτερα όρια αναφοράς και η αξιολόγησή τους πρέπει πάντοτε να γίνεται από εξειδικευμένο ιατρό.
Καθώς οι άνδρες μεγαλώνουν, η φροντίδα της υγείας τους παραμένει εξίσου σημαντική. Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στους άνδρες. Αν και εμφανίζεται κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες, περιστατικά μπορούν να διαγνωστούν και σε νεότερους άνδρες, γεγονός που καθιστά την ενημέρωση και την εξατομικευμένη πρόληψη ιδιαίτερα σημαντικές.
Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς στα αρχικά στάδια η νόσος συχνά δεν παρουσιάζει συμπτώματα. Οι προληπτικοί έλεγχοι, που περιλαμβάνουν την κλινική εξέταση και, όπου ενδείκνυται, τη μέτρηση του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA), επιτρέπουν την αναγνώριση περιπτώσεων που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.
PSA: Ενδεικτικά ηλικιακά όρια αναφοράς
40–49 ετών: ≤ 2,5 ng/mL
50–59 ετών: ≤ 3,5 ng/mL
60–69 ετών: ≤ 4,5 ng/mL
70–79 ετών: ≤ 6,5 ng/mL
Οι τιμές PSA πρέπει να ερμηνεύονται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό, τους παράγοντες κινδύνου και τη διαχρονική μεταβολή τους.
Λίγο πριν χάσω τον δικό μου πατέρα, μου είπε λόγια που θεωρώ ότι αντικατοπτρίζουν το πραγματικό νόημα της πατρότητας: «Γιε μου, θα φύγω χαρούμενος γιατί κατάφερα να κάνω παιδιά άξια, παιδιά που χαίρομαι να τα βλέπω. Θα μπορούσα να είχα χτίσει πολυκατοικίες, αλλά οι πολυκατοικίες κάποτε πέφτουν. Επέλεξα να επενδύσω σε εσάς, ώστε να γίνετε σωστοί άνθρωποι, μορφωμένοι και χρήσιμοι στην κοινωνία. Φεύγω γνωρίζοντας ότι πέτυχα ως πατέρας, γιατί είμαι περήφανος για όσα αφήνω πίσω μου».
Σε μια εποχή όπου τα κοινωνικά δίκτυα και η υλική επιτυχία συχνά καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αξία μας, τα λόγια αυτά αποτελούν για εμένα την επιτομή της πατρότητας. Μου υπενθυμίζουν ότι η επιτυχία ενός πατέρα δεν μετριέται από όσα αποκτά, αλλά από τους ανθρώπους που βοηθά να διαμορφωθούν. Η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορεί κάποιος να αφήσει πίσω του δεν είναι η περιουσία του, αλλά οι αξίες που μεταδίδει, το παράδειγμα που δίνει και η αγάπη με την οποία συνοδεύει τα παιδιά του στην πορεία της ζωής τους.
Γιατί η πατρότητα δεν μετριέται μόνο από τη στιγμή της γέννησης ενός παιδιού. Μετριέται από όλες εκείνες τις στιγμές που ακολουθούν: Από το πρώτο ποδήλατο, τις συμβουλές πριν από μια δύσκολη απόφαση, τις αγκαλιές μετά από μια αποτυχία, τα γέλια γύρω από το οικογενειακό τραπέζι, τις ανησυχίες που δεν εκφράζονται εύκολα και τη σιωπηλή δύναμη ενός πατέρα που βρίσκεται πάντοτε εκεί.
Και η φροντίδα της ανδρικής υγείας είναι ίσως ο πιο ουσιαστικός τρόπος να διασφαλίσουμε ότι οι πολύτιμες στιγμές με τον πατέρα θα είναι όσο το δυνατόν περισσότερες. Η Γιορτή του Πατέρα είναι, τελικά, κάτι περισσότερο από μια ημέρα εορτασμού. Είναι μια υπενθύμιση ότι η υγεία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Για τους νεότερους άνδρες, η έγκαιρη διερεύνηση της γονιμότητας μπορεί να ανοίξει τον δρόμο προς την πατρότητα. Για τους μεγαλύτερους, ο προληπτικός έλεγχος μπορεί να χαρίσει χρόνια ζωής με ποιότητα, αξιοπρέπεια και παρουσία δίπλα στους ανθρώπους που αγαπούν.
Πατέρας δεν είναι μόνο ο βιολογικός δημιουργός ενός παιδιού. Πατέρας είναι εκείνος που επιλέγει καθημερινά να είναι παρών, να αγαπά, να στηρίζει, να εμπνέει και να καθοδηγεί, ώστε το παιδί του να εξελιχθεί σε έναν άνθρωπο με ήθος, αξιοπρέπεια και προσφορά προς την κοινωνία. Αυτή είναι ίσως η πιο σπουδαία παρακαταθήκη που μπορεί να αφήσει κανείς πίσω του: Τελικά, δεν αρκεί μόνο να γίνεις πατέρας. Χρειάζεται να είσαι πατέρας.
Δρ. Σάββας Όμορφος
BSc (Hons), MBBS (Man), MRCS (Ed), MSc (Lon), FRCS (Urol), CCT (UK)
Αναπληρωτής Κλινικός Καθηγητής Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Ιπποκράτειο Ιδιωτικό Νοσοκομείο, Έγκωμη, Λευκωσία
