Η πληγή από τον πόλεμο (και την ήττα) στο Βιετνάμ δεν έχει κλείσει ακόμα για την Αμερική, σύμφωνα (και) με το Da 5 Bloods του Spike Lee κι εμείς θυμόμαστε τις ταινίες που την έξυσαν μέχρι να ματώσει.
Από την Νταϊάνα Αζά
The Deerhunter (1978)
Το αντιπολεμικό αριστούργημα του Michael Cimino και μια συγκλονιστική σκιαγράφηση του παραλογισμού του πολέμου του Βιετνάμ, που άφησε αθεράπευτα τραύματα στις συνειδήσεις των αμερικανών. Δραματουργικοί εσωτερικοί ρυθμοί και οριακές ψυχολογικές συγκρούσεις καθώς τρεις φίλοι προσπαθούν να περισώσουν ό,τι μπορεί ο καθένας τους, από την αθωότητα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Όσκαρ καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, μοντάζ, ηχοληψίας και β’ ανδρικού ρόλου (Christopher Walken). Συγκλονιστικές ερμηνείες από το καστ που περιλαμβάνει τους Robert De Niro, Meryl Streep και John Savage.
Coming Home (1978)
Ο «Γυρισμός» δεν είναι μόνο μια ταινία-καταγγελία του βρώμικου πολέμου του Βιετνάμ αλλά πήγε ακόμα πιο πέρα φέρνοντας τη φρίκη επί αμερικανικού εδάφους παρουσιάζοντας τις δυσκολίες προσαρμογής των βετεράνων σε μια κοινωνία που ξεχνάει γρήγορα (και ενίοτε καταβροχθίζει) τους ήρωές της. Σε αντίθεση με φιλμ τύπου Apocalypse Now, το δράμα του Hal Ashby δεν καταφεύγει σε σκληρές εικόνες από τα πεδία των μαχών, παρά βάζει τους ήρωές του να αντιμετωπίζουν προσωπικούς δαίμονες και εφιαλτικές μνήμες – γι’ αυτό και ο αντίκτυπος είναι μεγαλύτερος.
Apocalypse Now (1979)
“I love the smell of napalm in the morning”. O Marlon Brando ήταν σχεδόν ξεγραμμένος όταν έγραψε για μια ακόμα φορά κινηματογραφική ιστορία αυτή τη φορά ως τρελάρας συνταγματάρχης Kurtz, στο αθάνατο αριστούργημα του Francis Ford Coppola για τη φρίκη του πολέμου και το σκοτάδι που κρύβουμε μέσα μας. Ο Coppola έκλεισε τη δεκαετία του ‘70 με το τρίτο του αριστούργημα χωρίς όμως να καταφέρει να πετύχει χατ τρικ στα Όσκαρ καλύτερης ταινίας (που απέσπασαν τα δύο The Godfather). Η “Αποκάλυψη” ηττήθηκε στα σημεία από το δακρύβρεχτο δράμα διαζυγίου Kramer vs. Kramer.
Platoon (1986)
Nεαρός φθάvει στo Βιετvάμ και αvαγκάζεται vα πρoσαρμoστεί στη σκληρή πραγματικότητα τoυ ύπoυλoυ πoλέμoυ. Στo απόσπασμα όπoυ μετατίθεται, έχει v’ αvτιμετωπίσει εκτός από τoυς “αόρατoυς” Βιετκόvγκ, έvαv αδίστακτo λoχία πoυ βρίσκεται σε διαρκή διαμάχη με έvαv πιo αvθρώπιvo συvάδελφό τoυ. Μέσα στη φρίκη του πολέμου προσπαθεί να καταλάβει ποιος είναι πραγματικά ο εχθρός. Παραλογισμός, ωμότητα και απροκάλυπτη βία σε μια ταινία-ορόσημο του Oliver Stone που του χάρισε το Οσκαρ σκηνοθεσίας (το φιλμ απέσπασε άλλα τρία: καλύτερης ταινίας, μοντάζ και ήχου). Εξαιρετικό καστ που περιλαμβάνει τον μονίμως υποτιμημένο Tom Berenger, τον πάντα ευπρόσδεκτο Willem Dafoe, τον τότε δημοφιλή Charlie Sheen και τον μετέπειτα σταρ Johnny Depp.
Good Morning, Vietnam (1987)
Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ, ένας ιδιόρρυθμος παρουσιαστής ραδιοφώνου μετατίθεται στην αμερικανική βάση της Σαϊγκόν. Αναλαμβάνει πρωινή εκπομπή, φέρνει άλλον αέρα στο μέχρι τότε βαρετό πρόγραμμα και έρχεται σε σύγκρουση με τους ανωτέρους του. Αντιπολεμικό δράμα, με βασικό ατού το ξεσάλωμα του συγχωρεμένου Robin Williams, που ορμώμενος από την stand up comedy διοχετεύει όλο του το ταλέντο σε ένα ρόλο που του έρχεται γάντι: του αντιδραστικού και ετοιμόλογου ραδιοφωνικού παραγωγού που έρχεται σε σύγκρουση με τους ανωτέρους του (και μάλιστα εν καιρώ πολέμου). Πρώτη μεγάλη επιτυχία του αξέχαστου κωμικού και η πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ (το έχασε από τον Michael Douglas του Wall Street). Ο Barry Levinson σκηνοθετεί με μάλλον υπερβολικό συναισθηματισμό, όμως το σενάριο του Μιτς Μάρκοβιτς βρίθει αντιπολεμικών μηνυμάτων.
Full Metal Jacket (1987)
Η πορεία μιας ομάδας πεζοναυτών προς την πλήρη ηθική και ψυχική πώρωση, από τη σκληρή εκπαίδευση που υφίστανται στο Κέντρο μέχρι την αποστολή θανάτου στον πόλεμο του Βιετνάμ. Σε ένα από τα καλύτερα αντιπολεμικά φιλμ στην ιστορία, ο ίδιος ο πόλεμος (του Βιετνάμ) αρχίζει στο δεύτερο μισό. Στο πρώτο πρέπει να υποστούμε μια σειρά από τις σκληρότερες και πλέον απάνθρωπες σκηνές στρατιωτικής εκπαίδευσης που γυρίστηκαν ποτέ. Όταν ο Stanley Kubrick ήθελε να καυτηριάσει, όλοι στέκονταν προσοχή!
Born on the Fourth of July (1989)
Ο Oliver Stone συνέχισε τον προβληματισμό του πάνω τον πόλεμο του Βιετνάμ που ξεκίνησε με το Platoon, με την αληθινή ιστορία του βετεράνου του Βιετνάμ Ron Kovic, ο οποίος επιδόθηκε σε μια επίπονη σταυροφορία ενάντια στην κυβερνητική πολιτική της εποχής. Η εικόνα του Tom Cruise να ανακαλεί πάνω στο αναπηρικό καροτσάκι τον εφιάλτη του πολέμου, μέσα από πυροτεχνήματα αλλά και το κλάμα ενός μωρού, στοιχειώνει για πάντα τη μνήμη. Ο Stone έφτιαξε ένα δυναμικό πολιτικό φιλμ που ολοκληρώνεται με έναν λόγο-κατηγορώ της αμερικανικής επεκτατικής πολιτικής και η βράβευσή του με Όσκαρ σκηνοθεσίας δείχνει ότι η Αμερική ενίοτε τολμά ν’ αγγίξει τις πληγές της.
Rescue Dawn (2006)
Το αεροσκάφος του γερμανικής καταγωγής Αμερικανού πιλότου Dieter Dengler, καταρρίπτεται σε μια από τις μυστικές αποστολές των Αμερικανών στο Λάος στις αρχές του ’60, ενώ ο ίδιος βρίσκεται χαμένος στη ζούγκλα και πιάνεται αιχμάλωτος. Ο Werner Herzog εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από την απίστευτη δοκιμασία του Dengler που την αφηγήθηκε στο ντοκιμαντέρ του 1997 Little Dieter Needs To Fly και σχεδόν μια δεκαετία μετά σ’ αυτό το εφιαλτικό φιλμ που δύσκολα διαγράφεται από τη μνήμη σου. Ο Christian Bale μετατρέπεται σε έναν ανθρώπινο σκελετό (έχασε 25 κιλά για τον ρόλο) ενώ τα σκουλήκια που τρώει σε μια σκηνή είναι αληθινά.
ΣΤΟ NETFLIX
Da 5 Bloods
Τέσσερις μαύροι βετεράνοι του Βιετνάμ (Delroy Lindo, Clarke Peters, Norm Lewis και Isiah Whitlock Jr) επιστρέφουν ως τουρίστες πια την αγνώριστη χώρα με διπλό σκοπό: να βρουν τα απομεινάρια του νεκρού λοχία τους (Chadwick Boseman) που άφησαν πίσω αλλά και το κρυμμένο χρυσάφι της CIA που είχαν εντοπίσει αλλά έκρυψαν με στόχο να ανακτήσουν αργότερα και να καρπωθούν. Όταν ο Spike Lee αποφασίζει να μιλήσει μέσα από αυτό που ξέρει να κάνει καλύτερα, του δίνει και καταλαβαίνει. Παίρνει ως αφορμή την αποσιώπηση από την ιστορία των μαύρων εθελοντών στο Βιετνάμ (όπου πήγαν να υπερασπιστούν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μια πατρίδα που τους πατάει στο λαιμό) και δεν αφήνει διαχρονικό κοινωνικό, φυλετικό, πολιτικό, οικονομικό ή διαπροσωπικό ζήτημα που να μην το καυτηριάσει ωμά, παθιασμένα και βάναυσα to-the-point, όπως άλλωστε μας έχει συνηθίσει.
Περιοδικό “Go”, τεύχος τεύχος 121.
