Κάποια βιογραφικά φιλμ πάνε πέρα από τη γέννηση-άνοδος-πτώση-θάνατος φόρμουλα του είδους που είναι συνήθως σιγουράκι για βραβεία. Με αφορμή το Tesla, ανατρέχουμε σε ιστορίες ζωής που ειπώθηκαν με μάλλον αντισυμβατικό και ανορθόδοξο τρόπο.
ANDREI RUBLEV (1966)
Ο ζωγράφος/αγιογράφος Αντρέι Ρουμπλιόφ (ο εξαιρετικός Anatoly Solonitsyn στον πρώτο του ρόλο) νιώθει ότι του λείπει ο φόβος και το δέος από το έργο του και ξεκινάει μια περιπλάνηση στην αχανή Ρωσία του πολέμου, των κοινωνικών ανισοτήτων, της φτώχειας, του λιμού και του θανάτου, προκειμένου να βρει τη θέση του στον χώρο και τον χρόνο. Ο Andrei Tarkovsky (στη δεύτερη μόλις ταινία του) χρησιμοποιεί ως καμβά τη ζωή του σπουδαίου Ρώσου αγιογράφου για να ζωγραφίσει πάνω του την πλούσια αλλά ζοφερή και βίαιη ιστορία της μεσαιωνικής Ρωσίας, σε ένα τρίωρο έπος που μαγνητίζει το βλέμμα με τις άγριας ομορφιάς εικόνες του και τους βαθιούς συμβολισμούς του.
AMADEUS (1984)
“Την εποχή που μεσουρανούσε το MTV εμείς προτείναμε ένα τρίωρο έπος για κλασική μουσική με ονόματα σιδηρόδρομους, περούκες και κοστούμια” θα πει πολύ αργότερα ο Milos Forman σχετικά με το τεράστιο ρίσκο που πήρε ο ίδιος και η Orion με αυτή τη σαγηνευτική βιογραφία του Wolfgang Amadeus Mozart που εστιάζει στον (υποτιθέμενο) ανταγωνισμό του διάσημου συνθέτη με τον συνάδελφό του Antonio Salieri. Οκτώ Όσκαρ και δεκάδες άλλα βραβεία μετά, το φιλμ σήμερα συγκαταλέγεται στα αριστουργήματα του 20ού αιώνα περισσότερο για τις διαχρονικές, οικουμενικές αξίες που περιέχει με κυριότερη την ταύτιση του καθενός από εμάς με τον Salieri στο ότι νιώθουμε ως κομπάρσοι στο μεγαλειώδες έργο κάποιου άλλου.
SID & NANCY (1986)
Το φιλμ του Alex Cox καταγράφει τη θυελλώδη, αυτοκαταστροφική σχέση του μπασίστα των Sex Pistols Sid Vicious (Gary Oldman) και της φίλης του Nancy Spungen (Chloe Webb) που τελείωσε με την τελευταία να κείτεται νεκρή στο μπάνιο ενός ξενοδοχείου και τον Vicious σε κατάσταση αμόκ να κατηγορείται για τον φόνο της (πέθανε από υπερβολική δόση ηρωίνης καθώς ήταν έξω με εγγύηση). Ο Cox δεν ενδιαφέρεται τόσο πολύ για το πανκ κίνημα όσο στο να δείξει την αργή, σταδιακή κάθοδο του ζευγαριού στην κόλαση των καταχρήσεων, της εξάρτησης και της βίας. Και το πετυχαίνει απόλυτα – είναι ακριβώς από εκείνα τα φιλμ που μένουν πάνω σου σαν επίμονος λεκές. Όταν κυκλοφόρησε, ο τραγουδιστής των Sex Pistols Johnny Rotten δήλωσε ότι “ο Cox πρέπει να πυροβοληθεί”, ταυτόχρονα όμως συνεχάρη τον Oldman για την καθηλωτική ερμηνεία του.
BIRD (1988)
Η προβληματική ζωή του θρυλικού σαξοφωνίστα Charlie «Bird» Parker που ξεχώρισε για τη μαεστρία του, αγωνίστηκε να ξεφύγει από τα ναρκωτικά (με τη βοήθεια της αγαπημένης του συζύγου) και πέθανε πρόωρα σε ηλικία μόλις 34 ετών. Λάτρης της τζαζ και του ίδιου του Parker, ο Clint Eastwood αφηγείται με αγάπη και μεράκι τη –σύντομη αλλά πολύπαθη- ζωή του χαρισματικού τζαζίστα (τον υποδύεται ο Forest Whitaker), εστιάζοντας στις αλησμόνητες εικόνες και τους υποβλητικούς ήχους παρά σε μια συμβατή αφήγηση μιας απλής βιογραφίας.
THE DOORS (1991)
Σ’ αυτό το εκρηκτικό, υπερκινητικό βιογραφικό φιλμ του Oliver Stone, το οποίο ο θρυλικός κριτικός Roger Ebert είχε χαρακτηρίσει “σαν να έχεις ξεμείνει σε μπαρ με έναν ενοχλητικό μεθύστακα ενώ εσύ δεν πίνεις”, κεντρική ατραξιόν είναι αναμφίβολα ο Val Kilmer ως Jim Morrison όπως ήταν άλλωστε ο ίδιος ο Lizard King καθ’ όλη τη σύντομη ζωή του (πέθανε κι αυτός στα 27). Όχι μόνο δίνει την ερμηνεία της ζωής του (τίποτα πριν ή μετά δεν έφτασε αυτό το επίπεδο) αλλά αποτελεί την απόλυτη ενσάρκωση του ηδονισμού του LA των 60s μπομπαρισμένου με ορμόνες, αλκοόλ και ηρωίνη. Ο Stone δεν κρίνει τον αμφιλεγόμενο ήρωα (που είναι ιδιοφυία και αρχιμαλάκας ταυτόχρονα) και στήνει ένα όργιο ψυχεδελικών ήχων και εικόνων που θ’ ανοίξουν το δρόμο για ανάλογα τριπάκια όπως το JFK και το Natural Born Killers.
ED WOOD (1994)
Μόνο ο Tim Burton θα τολμούσε να κάνει μια ταινία για τον χειρότερο σκηνοθέτη στην ιστορία και μόνο ο Johnny Depp θα δεχόταν να τον υποδυθεί. Ευτυχώς για όλους εμάς που θεωρούμε τα Bride of the Monster, Glen or Glenda? και το διαβόητο Plan 9 From Outer Space παραγνωρισμένα cult διαμάντια, άκρως ψυχαγωγικά μέσα στην αφέλεια και τη φτήνια τους. Εμπνευσμένος από τη δική του φιλία με έναν άλλο τιτάνα του τρόμου τον Vincent Price, ο Burton φτιάχνει μια τρυφερά νοσταλγική, πικρά αστεία και αμιγώς σινεφιλική βιογραφία ενός “δημιουργού” που το 99% όσων διαβάζουν αυτό εδώ το κομμάτι δεν γνωρίζουν καν ποιος ή τι ήταν! Ο Ed Wood ήταν παθιασμένος με το σινεμά. Τα μόνα που του έλειπαν ήταν τα λεφτά και το… ταλέντο. Είχε όμως πάθος, μεράκι, αισιοδοξία και θαυμαστή επιμονή: Γύριζε τις ταινίες του νύχτα σε πίσω αυλές, δανεικά στούντιο και βάλτους, με αυτοσχέδια σκηνικά και props, ερασιτέχνες ηθοποιούς και πενταροδεκάρες για budget. Ο ίδιος ήταν αμφιλεγόμενη προσωπικότητα (αν και straight, είχε μια αδυναμία στο γυναικείο ντύσιμο και ιδιαίτερα στις μπλούζες από ανκορά) και συνδέθηκε με μια βαθιά φιλία με τον Bela Lugosi που είχε παίξει τον Δράκουλα στην εκδοχή του 1933 και μετά από μια βραχύβια καριέρα στο είδος, πέθανε ξεχασμένος και ναρκομανής πάνω στα γυρίσματα του «Plan 9…» (τον υποδύεται ο έξοχος, και κατά ειρωνεία της τύχης, επίσης τότε ξεχασμένος Martin Landau, που απέσπασε το Όσκαρ β’ ανδρικού). Συγκινητικό χωρίς να καταντά μελό, αστείο χωρίς να γίνεται προσβλητικό και τιμητικό δίχως να εξελίσσεται σε εμμονή, το φιλμ είναι ό,τι καλύτερο για έναν τύπο που η δουλειά του ήταν… ό,τι χειρότερο.
MRS. BROWN (1997)
Η βασίλισσα Βικτώρια θρηνεί τον χαμό του συζύγου της κι αρνείται να κάνει δημόσιες εμφανίσεις. Μόνο ο πιστός της Σκοτσέζος υπηρέτης, Τζον Μπράουν, φαντάζει ικανός να της μεταλαμπαδεύσει νέο πάθος για ζωή. Αυτό, όμως, που είναι μια ισχυρή φιλία δημιουργεί σκάνδαλο κι επιφέρει κρίση στη μοναρχία. Ο John Madden εστιάζει στη θηλυκή πλευρά της βασίλισσας Βικτορίας που φέρνει στην επιφάνεια ένας Σκοτσέζος ιπποκόμος χωρίς να την απομυθοποιεί, αποσπώντας εξαιρετικές ερμηνείες από την Judi Dench και τον Billy Connelly που άφησε την κωμωδία για κάτι που ομολογουμένως του πήγε πολύ.
MARIE ANTOINETTE (2006)
Η σύντομη ζωή της θρυλικής βασίλισσας της Γαλλίας (Kirsten Dunst) και μιας απ’ τις πιο αμφιλεγόμενες γαλαζοαίματες στην ιστορία, σε ένα δίωρο βίντεο κλιπ της Sofia Coppola που κατακρεουργήθηκε από την κριτική, βραβεύτηκε με Όσκαρ Κοστουμιών ενώ στις περισσότερες χώρες του πλανήτη δεν προβλήθηκε καν στις αίθουσες. Παρεξηγημένη άραγε ταινία όπως και η ίδια η Μαρία Αντουανέτα (σύμφωνα με την Coppolaα αλλά και μερίδα ιστορικών); Ο χρόνος θα δείξει. Για δύο ώρες βυθιζόμαστε μέσα στη χλιδή, τον τζόγο, το ανελέητο shopping, τα πανάκριβα φορέματα, τα ξέφρενα πάρτι και τα πολύχρωμα εδέσματα. Παρακολουθούμε τη ζωή μιας ανέμελης έφηβης που γίνεται βασίλισσα χωρίς να το πολυκαταλάβει, το ίδιο παθητικά με εκείνη και με τη συνοδεία ενός μοντέρνου soundtrack. Βασική πλοκή δεν υπάρχει, ούτε δραματουργικές κορυφώσεις. Δεν είναι επίσης μια straight βιογραφία και το ιστορικό πλαίσιο είναι σχεδόν αόρατο. Τι είναι; Απλά μια grand tour στο παλάτι των Βερσαλλιών, από την τραπεζαρία στην κρεβατοκάμαρα κι από εκεί στους διαδρόμους, τον κήπο, τα θερινά ανάκτορα και τανάπαλιν, μέσα από την αστραφτερή μεν αλλά ασφυκτική και ανιαρή ζωή μιας 19χρονης. Βασικά, εάν η Μαρία Αντουανέτα δεν κατέληγε στη γκιλοτίνα θα… πέθαινε από βαρεμάρα.
I’M NOT THERE (2007)
Επτά διαφορετικά πρόσωπα του Μπομπ Ντίλαν: Ο στοχαστής, ο ποιητής, ο σύζυγος, ο ασυμβίβαστος τραγουδοποιός, το μικρό αγόρι που θαυμάζει τον Γούντι Γκάρθι, ο ενήλικος που αυτοεξορίζεται ως άλλος Billy the Kid. Η πορεία του καθενός αποτελεί κι ένα μικρό αποτύπωμα της μεγάλης προσωπικότητας του Αμερικανού τραγουδοποιού, σε ένα εκκεντρικό, αντισυμβατικό, βιογραφικό φιλμ που ομολογουμένως του ταιριάζει γάντι. Μία από τους έξι ηθοποιούς που υποδύθηκαν τον μελαγχολικό τροβαδούρο στο ιδιόρρυθμο βιογραφικό του Todd Haynes είναι και η Cate Blanchett σε μια από τις πιο wtf? μεταμορφώσεις στην οθόνη, η οποία κατάφερε όχι μόνο να μην γίνει ρόμπα αλλά να είναι απόλυτα πειστική! Η Blanchett ανέλαβε τον Jude Quinn, μία περσόνα που υιοθέτησε ο Dylan στα 60s περιοδεύοντας στο Ηνωμένο Βασίλειο παίζοντας ροκ σε φολκλορικά φεστιβάλ τρώγοντας γιουχάρισμα και ντομάτες για τους κόπους του.
THE SOCIAL NETWORK (2010)
Αντιμέτωπος με δύο αγωγές, μία για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και μία για εξαπάτηση του πρώην συνεταίρου του, ο ιδρυτής του Facebook Μαρκ Ζάκερμπεργκ «επιστρέφει» στο Χάρβαρντ του 2003 και στην αρχή μιας απίστευτης πορείας μέχρι την κορυφή του κόσμου. Η σκηνοθετική μαεστρία του David Fincher συναντά τον αιχμηρό, καυστικό κυνισμό του σεναριογράφου Aaron Sorkin για την ίσως πιο ανελέητη μεν αλλά καίρια, ακριβή και διαχρονικά επίκαιρη αποδόμηση ενός ζώντου προσώπου. Και η ειρωνεία είναι πως στη δεκαετία που μεσολάβησε μέχρι σήμερα σχεδόν όλα όσα μας προειδοποίησε το φιλμ για το κωλοπαίδι του Χάρβαρντ που αναθεώρησε τις ανθρώπινες σχέσεις χωρίς καν να γνωρίζει πως ακριβώς λειτουργούν, έχουν δυστυχώς επαληθευτεί.
ONLINE & VoD
Tesla
Ο ιδιοφυής αλλά διαρκώς συνοφρυωμένος εφευρέτης Nikola Tesla (Ethan Hawke) δίνει έναν άνισο αγώνα προκειμένου να πείσει τον άπληστο συνεργάτη του Thomas Edison (Kyle MacLachlan) αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο για την αποτελεσματικότητα (και ασφάλεια) της χρήσης εναλλακτικού ρεύματος ως αντίβαρο στο συνεχές του Edison. Καθώς η απληστία του τελευταίου μεγαλώνει, το ίδιο και η δυσφορία του οραματιστή Σέρβου που έρχεται σε διαρκή σύγκρουση με τη γιγαντωμένη αμερικανική βιομηχανοποίηση και εμπορευματοποίηση των πάντων, καθώς αναζητά χρηματοδότες των παράτολμων (και πολύ προχώ για την εποχή τους) σχεδίων του, που μεταξύ άλλων, θέλει να προσφέρει δωρεάν στην ανθρωπότητα. Αυτό το μικρού βεληνεκούς βιογραφικό φιλμ του Michael Almereyda είναι ακριβώς τόσο ασυνήθιστο, εκκεντρικό, αντισυμβατικό και επιτηδευμένα προχώ και meta όσο και το ίδιο το ιστορικό πρόσωπο που παρουσιάζει. Δεν ακολουθεί καμία συμβατική γραμμή αφήγησης, κανένα χρονικό ή ιστορικό πλαίσιο, σπάει τον τέταρτο τοίχο, επιστρατεύει επινοημένες σκηνές, διασκεδαστικούς αναχρονισμούς (η αφηγήτρια με ρούχα εποχής χρησιμοποιεί ένα Macbook και τη Google για μας δώσει ιστορικά στοιχεία) αλλά και θεατρικής έμπνευσης κάδρα και ντεκόρ. Αποκορύφωμα: Ο Tesla να τραγουδάει καραόκε το Everybody Wants to Rule the World των Tears for Fears και να βγάζει απόλυτο νόημα! Κι αυτή είναι η ομορφιά του φιλμ, όλη αυτή η παραδοξότητα λειτουργεί. Δεν ξέρω αν θα γίνετε σοφότεροι γύρω από θέματα ενέργειας αλλά μια ιδέα για τη διαταραγμένη και μάλλον παραγνωρισμένη μεγαλοφυΐα του Tesla θα την πάρετε.
Περιοδικό “Go”, τεύχος 128.
