Στα 68 της, Ιούλιος του 2009, στο Χίλτον της Λευκωσίας. Μιλούσε χαμηλόφωνα, στο βλέμμα της κυριαρχούσε γαλήνη και τα χέρια της έμοιαζαν με εικόνισμα φορτωμένο με τάματα έτσι καθώς ήταν στολισμένα με χρυσά βραχιόλια και δακτυλίδια. Την επόμενη χρονιά, το 2010, αποσύρθηκε από το τραγούδι αισθανόμενη «μεγάλη εξάντληση» και ένα χρόνο αργότερα, στις 17 Δεκεμβρίου του 2011, έφυγε από τη ζωή. Δεκατρία χρόνια, λοιπόν, από τον θάνατο της «Ξυπόλητης Ντίβας», θυμόμαστε όσα είχαμε πει εκείνο το καλοκαιρινό απόγευμα, στη Λευκωσία.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΦΩΤΙΟΥ
Γιατί τα περισσότερα τραγούδια σας έχουν θλίψη;
Επειδή είναι ανακατεμένα με τη ζωή μου…
Γλυκόπικρα, όπως η ζωή σας;
Ναι, στα τραγούδια μας βάζουμε τους χωρισμούς, τις απώλειες και τις απογοητεύσεις, πράγματα θλιβερά. Και γίνονται πικρά. Μετά βάζουμε αγάπη κι άλλα καλά που μας έχουν συμβεί και γίνονται γλυκόπικρα.
Τη ζωή σας, πως την είχατε ονειρευτεί;
Η ζωή μου ήταν πολύ πραγματική για να ήταν όνειρο…
Δεν είχατε ονειρευτεί να κάνετε μεγάλη καριέρα στο τραγούδι;
Δεν ήταν όνειρο. Απλώς, κάποιες φορές είχα πει στον εαυτό μου, «αν μια μέρα πας στο εξωτερικό, ίσως στον κόσμο να αρέσει η μουσική σου».
Γιατί το πιστεύατε αυτό;
Το έλεγα αυτό γιατί στο Κάπο Βέρντε τραγουδούσα για ξένους, για ναυτικούς. Το Μιντέλο ήταν ένα σπουδαίο λιμάνι. Στο παρελθόν. Είχαμε πολλά πλοία στον κόλπο. Οι ναυτικοί πήγαιναν στα μπαρ και εγώ τραγουδούσα για εκείνους. Και τους άρεσε η μουσική μου. Έτσι είχα σκεφτεί πως αν κάποια μέρα πήγαινα στο εξωτερικό, μπορεί να άρεσε η μουσική μου στον κόσμο. Έτσι και έγινε.
Τι ήταν αυτό που αν δεν συνέβαινε στη ζωή σας δεν θα ήσασταν σήμερα αυτό που είστε;
Κάποια στιγμή, σταμάτησα να τραγουδάω. Τραγουδούσα και δεν κέρδιζα χρήματα. Δεν μπορούσα να συνεχίσω. Και άφησα το τραγούδι για δέκα χρόνια. Αυτή η διακοπή έκανε καλό στη ζωή μου… Ίσως αν δεν έκανα αυτό το διάλειμμα, να ήταν αλλιώς. Ήταν κάτι που ο Θεός είχε σχεδιάσει για μένα. Γιατί μετά, άνοιξε μια καινούργια πόρτα…
Πιστεύετε στο θεό;
Είμαι καθολική. Ήμουν σε ορφανοτροφείο για τρία χρόνια. Για τρία χρόνια μεγάλωνα με καθολικές μοναχές.
Προσεύχεστε;
Ναι, προσεύχομαι.
Και τι λέτε στις προσευχές σας;
Κάθε βράδυ, πριν πάω για ύπνο, βάζω το σταυρό μου και λέω «Σ’ ευχαριστώ». Και «δώσε μου υγεία και ζωή».
Αισθάνεστε θρύλος; Ο κόσμος έτσι σας θεωρεί.
Ο κόσμος πιστεύει πως είμαι πολλά πράγματα. Εσείς νομίζετε πως είμαι θρύλος; Αν το νομίζετε, για μένα είναι φυσιολογικό.
Ποια είναι η πιο δυνατή εικόνα που έρχεται στο μυαλό σας, όταν ανατρέχετε στα νιάτα σας;
Όταν έκανα έρωτα για πρώτη φορά. Δεν ήταν κάτι που είπα στη μητέρα μου…
Τι ρόλο έπαιξε ο έρωτας στη ζωή σας;
Δεν είχα επιτυχία στον έρωτα. Είχα έναν έρωτα και έφυγε. Και έκτοτε είπα, ας μείνει ο έρωτας εκεί.
Μιλήστε μου γι’ αυτόν τον έρωτα που έφυγε.
Δούλευα σ’ ένα μπαρ, γνώρισα έναν άντρα, έμεινα έγκυος, έφυγε και δεν τον είδα ποτέ ξανά. Ο γιος μου είναι σήμερα 49, δεν είδε ποτέ τον πατέρα του. Ούτε εγώ τον ξαναείδα. Εξαφανίστηκε. Αυτές είναι οι πιο δυνατές στιγμές της ζωής μου: η πρώτη φορά που έκανε έρωτα, κι αυτός ο άντρας που εξαφανίστηκε όταν ήμουν έγκυος. Όλα τα υπόλοιπα στη ζωή μου, είναι φυσιολογικά.
Ποιο είναι το ωραιότερο πράγμα που είδαν τα μάτια σας στη διάρκεια της ζωής σας;
Ο Πύργος του Άιφελ. Γιατί όσο ήμουν στον Πράσινο Ακρωτήρι, έλεγα πως ήθελα να αξιωθώ κάποια στιγμή να ταξιδέψω και να δω τον Πύργο του Άιφελ. Κι όταν τον είδα, ένιωσα πολύ όμορφα.
Ποιο πράγμα αν το χάνατε από τη ζωή σας, θα σας έκανε πραγματικά δυστυχισμένη;
Τη φωνή μου. Αλλά μια μέρα θα πρέπει, έτσι κι αλλιώς να σταματήσω, σωστά; Ή όταν πεθάνω…
Στο σπίτι, όταν είστε μόνη, τι μουσική ακούτε;
Μ’ αρέσουν οι δυνατές φωνές. Όπως o Nat King Cole, ο Julio Iglesias, ο Charles Aznevour, η Edith Piaf, η Amalia Rodrigues… Ακούω, όμως, και άλλα είδη.
Ποπ ακούτε;
Μπορώ να την ακούσω, αλλά δεν είναι η αγαπημένη μου. Προτιμώ τις παλιές, δυνατές φωνές.
Υπάρχει ένας στίχος που σας αρέσει να σιγοτραγουδάτε;
Ναι, ένας στίχος από το Μar Azul, που λέει «η μπλε θάλασσα πήγε την αγάπη μου στα ξένα και δεν την είδα ξανά».
Τελικά, αυτό είναι που λέμε sodate;
Το sodade, όπως ξέρετε, δεν μπορείς να το μεταφράσεις σε καμιά γλώσσα. Σημαίνει όλα αυτά μαζί, τον καημό, τη νοσταλγία, την ελευθερία, τον έρωτα, τις προδομένες αγάπες…
Αλήθεια, το Cesaria σημαίνει κάτι;
Προέρχεται από το Ceasar. Το παρατσούκλι μου –όλοι στο Πράσινο Ακρωτήρι έχουμε παρατσούκλι- είναι «Cise». Αλλά εμένα όλοι οι δικοί μου άνθρωποι με φωνάζουν «Ζούζου».
Αν η ζωή σας ήταν τοπίο, πως θα ήταν αυτό;
Όπως το φεγγάρι. Μ’ αρέσει πολύ το φεγγάρι.
