«Κρύο, καιρός για δύο», συνηθίζουμε να λέμε τέτοια εποχή. Έλα, όμως, που αυτό δεν είναι αρκετό από μόνο του, γιατί όσο ζεστή και να είναι μια αγκαλιά, δεν έχει τόση θερμότητα για να αντέξουμε το κρύο του χειμώνα. Πέραν αυτού, οι χαμηλές, όπως και οι ψηλές θερμοκρασίες, μπορούν να επιδράσουν αρνητικά στην υγεία μας, οπόταν πρέπει να κρατάμε ζεστό το σώμα, αλλά και τους χώρους όπου διαβιούμε.
Της Κίκας Κασινίδου
Η αναζήτηση τρόπων θέρμανσης από τον άνθρωπο, για να αντιμετωπίσει το κρύο στο χώρο που μένει ή εργάζεται, δεν είναι επινόηση της δικής μας εποχής. Ούτε διεκδικούμε την πρωτιά σε αρκετά από αυτά που γνωρίζουμε σήμερα. Δραπετεύει εκατομμύρια χρόνια πίσω, στα πανάρχαια χρόνια, όταν ο άνθρωπος ανακάλυψε τη φωτιά και την τεχνητή θέρμανση. Όταν πια βρήκε τρόπο να τη «φυλακίζει», σε ένα ειδικό χώρο, έφτιαξε το τζάκι. Αιώνες αργότερα, με την ανακάλυψη του ηλεκτρισμού, προχώρησε και σε άλλους τρόπους τεχνητής θέρμανσης, με την κεντρική θέρμανση να αποτελεί τη σπουδαιότερη, όπως χαρακτηρίζεται, εξέλιξή της.
Ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση, όμως, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν προηγηθεί κατά πολύ. Από ανασκαφές που έγιναν στην αρχαία Κνωσό, ανακαλύφθηκαν εγκαταστάσεις κεντρικής θέρμανσης. Για την ακρίβεια, κάτω από το δάπεδο ορισμένων δωματίων του παλατιού υπήρχαν σωλήνες, μέσα από τις οποίες περνούσε ζεστό νερό και έτσι θερμαινόταν όλος ο χώρος. Φτάνοντας στη δική μας εποχή, ο άνθρωπος έχει πλέον στη διάθεσή του, πολλούς τρόπους για να αντιμετωπίσει τις παγωμένες μέρες και νύκτες του χειμώνα, ακόμα και στην εποχή της οικονομικής κρίσης.
Κάψτε ξύλο
Το τζάκι, είναι ένας από τους αρχαιότερους τρόπους θέρμανσης των χώρων διαβίωσης του ανθρώπου. Έχει, όμως, και ένα επιπλέον θα λέγαμε πλεονέκτημα. Αποτελεί, το πιο ατμοσφαιρικό ίσως μέσο θέρμανσης, ενώ προσφέρει και μια ευκαιρία στην οικογένεια να συγκεντρωθεί σε ένα χώρο τις κρύες μέρες του χειμώνα, να ζεσταθεί και να χαλαρώσει. Για όσους προτιμούν αυτό τον τρόπο θέρμανσης, υπάρχουν διάφοροι τύποι τζακιού στην αγορά για να κάνουν τη δική τους επιλογή, ανάλογα με τα θέλω και τις ανάγκες τους. Στο μεταξύ, όμως, θα πρέπει να έχουν φροντίσει πολύ πριν από την έλευση του χειμώνα, να εξασφαλίσουν την αναγκαία ποσότητα καυσόξυλων για να τροφοδοτούν το τζάκι.
Τα τελευταία χρόνια, έκανε την εμφάνισή της μια παλιά γνωστή που, επίσης, μας έρχεται από το παρελθόν (η κατασκευή της αρχίζει περίπου από το 800 μ.Χ.), η ξυλόσομπα, την οποία αρκετοί ίσως έχουμε δει σε σπίτια στις ορεινές κυρίως περιοχές. Τις τελευταίες, βέβαια, δεκαετίες έχει βελτιωθεί πάρα πολύ, ακολουθώντας την τεχνολογική εξέλιξη της εποχής και σήμερα βρίσκεται ανάμεσα στις επιλογές των καταναλωτών. Το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας μιας ξυλόσομπας εκπέμπεται από το τζάμι με θερμική ακτινοβολία, είναι κατασκευασμένη από χάλυβα διπλών τοιχωμάτων με ειδικά θερμο-ανθεκτικά υλικά στην εστία, καλά μονωμένη ώστε να αναπτύσσονται μεγάλες θερμοκρασίες στην εστία κατά τη λειτουργία της.
Κεντρική θέρμανση
Η κεντρική θέρμανση, για να χρησιμοποιήσουμε κάποιους τεχνικούς όρους, τους οποίους και δανειζόμαστε, ονομάζεται η παραγωγή θερμότητας για τη θέρμανση χώρων και την παραγωγή ζεστού νερού χρήσης από ένα κεντρικό σύστημα, εγκατεστημένο σε ένα κτίριο, για το σκοπό αυτό. Το κεντρικό αυτό σύστημα, αποτελείται από ένα σύνολο αλληλοσυνδεδεμένων συσκευών και οργάνων και συγκεκριμένα, από το λέβητα, τον καυστήρα, τον κυκλοφορητή, τη δεξαμενή καυσίμων, τις διατάξεις ασφαλείας, τις σωληνώσεις, την καπνοδόχο και τα θερμαντικά σώματα. Η ενέργεια που παράγεται, μεταφέρεται στους διάφορους χώρους μέσω ενός θερμαντικού μέσου (νερού), ενώ η διανομή επιτυγχάνεται μέσω ενός δικτύου σωληνώσεων.
Θερμοσυσσωρευτές και πώς αλλιώς να ζεσταθείτε
Όπως αναφέρει στο «LIFE» ο πρώην επίτροπος περιβάλλοντος και λέκτορας στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος του Τεχνικού Πανεπιστημίου Κύπρου, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, οι θερμοσυσσωρευτές φυλάγουν θερμότητα μέσα σε τούβλα. Παίρνουν ενέργεια από την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, η οποία ξεκινά και σταματά τα σώματα σε συγκεκριμένες ώρες, δύο φορές την ημέρα. Ο κάθε θερμοσυσσωρευτής, ελέγχεται από τον ιδιοκτήτη του από δύο μόνο σημεία. Το output και το input. Καλό είναι να γνωρίζει ο χρήστης τους ότι το output, ελέγχει το πόσο θα ανοίξουν οι γρίλιες ή πόση θα είναι η θερμοκρασία του δωματίου, ενώ το input ελέγχει το πόση θερμότητα θα φυλαχθεί στα τούβλα. Στις επιλογές των καταναλωτών είναι, επίσης, οι θερμάστρες πετρελαίου και γκαζιού, οι ηλεκτρικές θερμάστρες και τα αερόθερμα, τα οποία μπορούν να μεταφερθούν σε οποιοδήποτε δωμάτιο και να ζεστάνουν ικανοποιητικά το χώρο και τους ενοίκους του. Η επιλογή της συσκευής είναι και σ’ αυτή την περίπτωση ανάλογη των αναγκών του κάθε καταναλωτή, ο οποίος έχει και τον τελικό λόγο.
Κεντρική θέρμανση και στην προϊστορική Χοιροκοιτία
Η μέθοδος της κεντρικής θέρμανσης, ήταν γνωστή και στην Κύπρο από τα προϊστορικά χρόνια. Εντοπίστηκε στη Χοιροκοιτία, όπου σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές κτίζονταν από το 7000 π.Χ. κυλινδρικά σπίτια με επίπεδες ή θολωτές στέγες, στις κορφές των οποίων υπήρχε άνοιγμα. Στο δάπεδο, ακριβώς κάτω από το άνοιγμα, υπήρχε η εστία, η οποία έστελνε θερμότητα σε όλο το κτίσμα, αφού δεν υπήρχαν εσωτερικοί τοίχοι.
Στην αρχαία Ρώμη, οι πλούσιοι χρησιμοποιούσαν το «υπόκαυστον». Τι ήταν αυτό; Άναβαν φωτιά στα υπόγεια και μέσα από ανοιχτούς αγωγούς, τους οποίους περνούσαν μέσα από τους τοίχους, έστελναν ζεστό αέρα και θέρμαιναν τους χώρους.
Στο Βυζάντιο χρησιμοποιούσαν τα «πυριατήρια», με τα οποία θέρμαιναν τα λουτρά στα παλάτια. Η σύγχρονη κεντρική θέρμανση «έσκασε μύτη» περί τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν το πετρέλαιο και ο ηλεκτρισμός μπορούσαν πλέον να χρησιμοποιηθούν. Η κεντρική θέρμανση που είναι βασισμένη στο πετρέλαιο άρχισε να υιοθετείται από το 1930 και μετά, αφού είχε προηγηθεί η εφεύρεση του θερμοστάτη. Πριν από αυτό, χρησιμοποιείτο για τη θέρμανση των σπιτιών η ηλεκτρική θερμάστρα, την οποία εφηύρε ο Αμερικανός, Γουίλ Χανταγουέι.
Στην αρχαία Ελλάδα, τα σπίτια θερμαίνονταν με το μαγκάλι, ενώ για πρώτη ύλη, χρησιμοποιείτο το ξύλο και πιο σπάνια το ξυλοκάρβουνο. Το μαγκάλι στα χρόνια εκείνα, ήταν μια θερμαντική συσκευή, φτιαγμένη έτσι, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη καύση μέσω της κυκλοφορίας ρεύματος αέρα. Αυτό γινόταν, με την τοποθέτηση της καύσιμης ύλης μέσα σ’ ένα δοχείο επάνω σε τρίποδα και τη δημιουργία οπών στον πυθμένα του δοχείου, ενώ ο χώρος κάτω από τη σχάρα ή τις πέτρες της εστίας διαμόρφωνε ένα θάλαμο θερμού αέρος.
Αυτές οι απλές συσκευές, μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες ενός αρχαίου ελληνικού σπιτιού για αιώνες, αφού στη Μεσόγειο γενικότερα, δεν υπήρχε ιδιαίτερα μεγάλη ανάγκη για πάρα πολλή ζέστη. Αργότερα, βέβαια, και με την εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού, εφευρέθηκαν πιο αποτελεσματικοί τρόποι θέρμανσης, οι οποίοι κάλυπταν τις ανάγκες μεγαλύτερων δημόσιων χώρων.
Τα άκρα κρυώνουν περισσότερο
Το χειμώνα και γενικότερα όταν είμαστε σε ένα κρύο χώρο, τα μέρη του σώματός μας που κρυώνουν περισσότερο είναι τα πόδια και τα χέρια. Αν έχετε διερωτηθεί γιατί, η απάντηση βρίσκεται στους εξής τρεις λόγους: πρώτον, διότι τα άκρα βρίσκονται πιο μακριά από την καρδιά, η οποία τροφοδοτεί το σώμα με αίμα. Δεύτερο, διότι υπάρχει μικρή ποσότητα λίπους και έτσι τα άκρα μας, δεν έχουν τη μέγιστη προστασία από το κρύο και τρίτο επειδή συνήθως τα άκρα δεν προστατεύονται αρκετά από τα ρούχα, με αποτέλεσμα να είναι εκτεθειμένα στο κρύο. Γενικότερα, όμως, και πέρα από τον τρόπο που επιλέγουμε να θερμάνουμε το σπίτι μας, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε καλύτερα το κρύο με την κατανάλωση των κατάλληλων τροφών, όπως αυτές που είναι πλούσιες σε υδατάνθρακες, σε ψευδάργυρο ή σε βιταμίνη C.
Γιατί κρυώνω περισσότερο
Υπάρχουν κάποιες κατηγορίες ανθρώπων, οι οποίοι για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, κρυώνουν περισσότερο από τους άλλους. Στην πρώτη κατηγορία είναι τα αδύνατα άτομα, λόγω μικρότερης ποσότητας σωματικού λίπους. Στη δεύτερη είναι οι γυναίκες, εξαιτίας ορμονικών παραγόντων και επίσης τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι. Πιο έντονο κρύο είναι πιθανό να αισθάνονται τα άτομα που πάσχουν από υποθυρεοειδισμό ή όσοι ταλαιπωρούνται από παθήσεις στο κυκλοφορικό σύστημα.
Και η ανατριχίλα έχει τη σημασία της
Γιατί, όμως, ο άνθρωπος πρέπει να προστατεύεται από το κρύο; Δεν έχει εκείνες τις φυσικές άμυνες που θα το θωρακίσουν; Το κρύο, επηρεάζει το σώμα μέσα από μια σειρά μηχανισμούς, οι περισσότεροι από τους οποίους σχετίζονται με την ομοιόσταση. Την ικανότητα, δηλαδή, του οργανισμού να προσαρμόζεται σε εξωτερικούς ερεθισμούς, όπως το κρύο και τη ζέστη. Ειδικότερα για το κρύο, οι σημαντικότερες αλλαγές που σχετίζονται με αυτό, ξεκινούν από τη συστολή των αιμοφόρων αγγείων που βρίσκονται στο δέρμα, για να ελαχιστοποιηθεί η απώλεια θερμότητας. Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, εκτός από τη συστολή των αιμοφόρων αγγείων, η μόνη άμυνα του οργανισμού απέναντι στο κρύο είναι η… ανατριχίλα. Ο σύγχρονος άνθρωπος, δεν μπορεί να το αντιληφθεί εύκολα λόγω της περιορισμένης τριχοφυΐας. Όμως, το ανατρίχιασμα σηκώνει στην κυριολεξία τις τρίχες σε κατακόρυφη θέση, δημιουργώντας ένα προσωρινό προστατευτικό τοίχος, εμποδίζοντας τον κρύο αέρα να έρθει σε επαφή με το δέρμα.
Αλλεργία στο κρύο
Κι όμως, υπάρχει αλλεργία και στο κρύο, η οποία εκδηλώνεται με κόκκινα εξογκώματα στο δέρμα. Ο ιατρικός ορισμός της είναι η κνίδωση (ουρτικάρια) εκ κρύου και οφείλεται σε διαταραχή των αιμοσφαιρινών στα άτομα αυτά. Το κρύο μπορεί να ταλαιπωρήσει περισσότερο, τα άτομα που είναι αλλεργικά. Για να επιβεβαιωθεί η αλλεργία, τα άτομα αυτά θα πρέπει να υποβληθούν σε ειδικά τεστ, ενώ συμβουλεύονται να αποφεύγουν στο βαθμό που μπορούν τα πολύ κρύα βράδια. Και οπωσδήποτε όταν θα βγουν έξω να παίρνουν τις ανάλογες προφυλάξεις, όπως είναι τα ειδικά ρούχα και η κουκούλα.
Ζεστές πέτρες
Πολλά πράγματα, για την ακρίβεια αρκετοί τρόποι θέρμανσης, υπήρχαν από την αρχαιότητα. Όπως η ενδοπέδια θέρμανση και η χρήση υπέρυθρης θέρμανσης, την οποία χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι. Αυτός ο τρόπος, χρησιμοποιείτο και στην αρχαία Κίνα και συγκεκριμένα στη θεραπευτική τεχνική Ρέικι, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στην Παλαιολιθική Εποχή οι πρωτόγονοι χρησιμοποιούσαν ζεστές πέτρες για να ψήσουν το φαγητό τους.
Αύξηση εμφραγμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες
Τους χειμερινούς μήνες, καταγράφεται αύξηση των θανάτων από καρδιά κι αυτό είναι αποτέλεσμα ερευνών που έγιναν στο εξωτερικό, αλλά και στην Κύπρο. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που έγινε στην Κύπρο για την επιδημιολογία των οξέων στεφανιαίων επεισοδίων στον κυπριακό πληθυσμό, διαπιστώθηκε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό παρατηρείται τους χειμερινούς μήνες του χρόνου, σε σύγκριση με τους καλοκαιρινούς και κυρίως τον Ιανουάριο και Δεκέμβριο.
Τα ευρήματα, σύμφωνα με τον επιστημονικό υπεύθυνο της έρευνας, καρδιολόγο δρ Λοΐζο Αντωνιάδη, οφείλονται στις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα και στο ότι ο ψυχρός καιρός πιθανόν να επιφέρει αλλαγές στην αρτηριακή πίεση, στα λιπίδια αίματος και στους μηχανισμούς πήξης του αίματος. Είναι σημαντικό δε να αναφέρουμε, ότι τα αποτελέσματα της μελέτης, συμφωνούν με πρόσφατες μελέτες στην Ελβετία και το Βέλγιο όπου οι χαμηλές θερμοκρασίες συνοδεύονταν με περισσότερα καρδιακά επεισόδια. Μάλιστα, όπως επισημαίνει ο δρ Αντωνιάδης, οι ερευνητές αναφέρουν ότι η μείωση της θερμοκρασίας κατά 10 βαθμούς Κελσίου συνοδευόταν με 7% αύξηση του κινδύνου για καρδιακό επεισόδιο.
Είναι γνωστό από τη βιβλιογραφία, αναφέρει, ότι η μείωση της θερμοκρασίας κατά ένα βαθμό, προκαλεί αύξηση κατά 5% των εισαγωγών με στεφανιαία επεισόδια. «Το γεγονός ότι η πτώση της θερμοκρασίας, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίων επεισοδίων, δημιουργεί υποψίες ότι ο ψυχρός καιρός, πιθανόν να επιφέρει αλλαγές στην αρτηριακή πίεση, στα λιπίδια του αίματος και στους μηχανισμούς πήξης. Δηλαδή, ο κρύος καιρός προκαλεί διαταραχές στην πίεση, στα λιπίδια και στην πηκτικότητα. Επίσης, ίσως να συμβάλλουν και οι διατροφικές συνήθειες, διότι το χειμώνα τρώμε περισσότερα λιπαρά».
Εξάλλου, σε έρευνα που έγινε σε ενήλικες με ιστορικό καρδιακής προσβολής, επιστήμονες παρατήρησαν ότι πέντε συνεχόμενες μέρες κρύου οδήγησαν σε αυξημένα επίπεδα στο αίμα δυο δεικτών φλεγμονής. Τα επίπεδα
του δείκτη φλεγμονής ινωδογόνο, αυξήθηκαν μετά από μόνο τρεις μέρες. Οι αλλαγές, σύμφωνα με τους ερευνητές, υποδεικνύουν μηχανισμό μέσω του οποίου το κρύο σχετίζεται με αυξημένη θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα.
Η ερευνητική ομάδα, μέτρησε τους τρεις δείκτες φλεγμονής σε 5.813 δείγματα αίματος 1.000 ενηλίκων που είχαν υποστεί καρδιακή προσβολή τα προηγούμενα 6 χρόνια. Περιλήφθηκε ευρεία γκάμα κλιματικών ζωνών. Επίσης, στο περιοδικό «Epidemiology» οι ερευνητές αναφέρουν ότι μείωση της θερμοκρασίας κατά 10 βαθμούς στο μέσο όρο θερμοκρασίας του αέρα σε διάστημα 5 ημερών πριν από τη λήψη δείγματος αίματος σχετίστηκε με αύξηση 4% στη C- αντιδρώσα πρωτεΐνη και κατά 3,3% στην ιντερλευκίνη-6.
Σε ευάλωτους ασθενείς αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε πρόσθετο κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια, σημειώνουν οι ερευνητές. Τα αποτελέσματα της έρευνας, προσθέτουν, υποδεικνύουν βιολογικό μηχανισμό πίσω από τις διαφορές που παρατηρούνται ανάλογα με την εποχή, στους ηλικιωμένους που πεθαίνουν από καρδιοπάθεια και εγκεφαλικό.
Είναι γνωστό ότι οι χαμηλές θερμοκρασίες αυξάνουν την πίεση του αίματος και ασκούν μεγαλύτερη «πίεση» στην καρδιά, πράγμα που μπορεί επίσης να εξηγεί τα αυξημένα ποσοστά ξαφνικού θανάτου από καρδιά τους χειμερινούς μήνες. Το στρες από το κρύο μπορεί επίσης να προκαλεί διαδικασίες που καθιστούν το αίμα πιο πυκνό και αυξάνουν την ικανότητά του για τη δημιουργία θρόμβων που μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακά επεισόδια.
