Ο John Lennon ονειρεύτηκε τη δολοφονία του ένα χρόνο πριν πεθάνει, η Jojo Bilingsly είδε στον εφιάλτη της το αεροπορικό δυστύχημα που σκότωσε τους Lynyrd Skynyrd, ο Dali εμπνεύστηκε από τα όνειρά του τα «υπερ-ρεαλιστικά» τοπία που αποτύπωσε στον καμβά, ο Bono των U2 τη μελωδία του Mystery Girl και ο Εd King το Sweet Home Alabama. Τελικά οι απαντήσεις στα ερωτήματα του μυαλού αποκαλύπτονται στο σινεμά του υποσυνείδητού μας;
Της Νταϊάνας Αζά
Οι περίπλοκοι και ασαφείς γρίφοι που κρύβονταν στους εφιάλτες που με ξεσήκωναν μες τα άγρια χαράματα και με ανάγκαζαν να βγάζω τη νύχτα με ανοιχτά τα φώτα, κλειδώθηκαν στα συρτάρια της εφηβείας μου, μαζί με ημερολόγια, λευκώματα και σχολικές φωτογραφίες, χωρίς λύση. Όνειρα που εμπεριείχαν εφιάλτες και εφιάλτες που εμπεριείχαν άλλους εφιάλτες κατάφερναν καθημερινά να επηρεάσουν την ψυχολογία μου για ολόκληρη την ημέρα, μέχρι να πέσω ξανά για ύπνο και να «λυτρωθώ» μέσα από μια πιο αισιόδοξη μεταμεσονύχτια φανταστική περιπέτεια. Μέχρι που το «Inception» του Chris Nolan, με έκανε να τους ξεθάψω και να αναρωτηθώ: Μήπως τελικά τα όνειρα, εκτός από κρυφά ένστικτα και συνειδητούς προβληματισμούς, κρύβουν και μια σοφία που δεν γνωρίζαμε πως έχουμε; Μια σοφία που μας αποδεικνύει πως το μυαλό λειτουργεί πολύ καλύτερα όταν κοιμόμαστε παρά όταν είμαστε ξύπνιοι; Στην ταινία, ο Kobe και η Ariadne σχεδίαζαν σαν αρχιτέκτονες τα περίπλοκα σχέδια των ονείρων τους, που λειτουργούσαν ταυτόχρονα σε πολλά επίπεδα, με σκοπό να εμφυτεύσουν και να κλέψουν ιδέες από τα βάθη του υποσυνείδητου. Μήπως τελικά μπορούμε και εμείς να εκμεταλλευτούμε τα όνειρά μας για να αλλάξουμε τη ζωή μας;
Τι λένε οι επιστήμονες
Ο μαθητής του Sigmund Freud, Carl Jung, ήταν ο πρώτος που υποστήριξε πως εμείς είμαστε ταυτόχρονα αρχιτέκτονες, σκηνογράφοι, πρωταγωνιστές και κομπάρσοι στα όνειρά μας. Σύμφωνα με τη θεωρία του, το υποσυνείδητο μέσα από τον ύπνο μας φανερώνεται σε όλα τα πρόσωπα που βλέπουμε. Γι’ αυτό και είναι το λιγότερο αχρείαστο να ξεσηκώνουμε τη μαμά μας επειδή την είδαμε να πεθαίνει, ή να αρχίσουμε να υποψιαζόμαστε πως η κολλητή μας θέλει να μας κλέψει τον άντρα επειδή τους είδαμε στον ύπνο μας να κάνουν έρωτα: Οι συγγενείς, ο διευθυντής, η συνάδελφος, οι φίλοι, ο σχιζοφρενής δολοφόνος, ο κλέφτης, οι νεκροί μας παππούδες και ο εραστής των ονείρων μας, είμαστε εμείς οι ίδιοι. Η φίλη που μας προδίδει, δεν είναι μόνο τα κρυφά μας συναισθήματα για αυτή τη γυναίκα αλλά ίσως και μια άλλη όψη του ίδιου μας του εαυτού, ή η ανάμνηση ενός γεγονότος που δεν έχει καμία σχέση με το συγκεκριμένο άτομο.
Η ενεργή μας συνείδηση
«Αυτά που ονειρεύονται οι άνθρωποι είναι επίσης κι αυτά που σκέφτονται όταν είναι ξύπνιοι», υποστήριξε ο κοινωνιολόγος William Domhoff, απορρίπτοντας τις Φροϋδικές θεωρίες που θέλουν το υποσυνείδητο και ασυνείδητο να αλωνίζουν ανενόχλητα. Η συνειδητή ενέργεια, παρόλο που δεν υπολειτουργεί, συνεχίζει να υπάρχει. Οι εντυπώσεις και οι εμπειρίες που αποκτήσαμε κατά τη διάρκεια της βδομάδας συνεχίζουν να μας επηρεάζουν, αφού δεν είναι λίγες οι φορές που ονειρευόμαστε ένα ίδιο περιστατικό που ζήσαμε στο γραφείο ή σε μια έξοδό μας ελαφρώς παραποιημένο. Επίσης, πολλές φορές στο όνειρό μας κάνουν «παρεμβολές» κάποια εξωτερικά ερεθίσματα που έχουμε ενώ κοιμόμαστε. Το κρύο, η ζέστη, ένας γείτονας που φωνάζει, ή μια ενοχλητική μουσική, που ναι μεν δεν κατάφεραν να μας ξυπνήσουν αλλά βρήκαν τον τρόπο να εισβάλουν στον ύπνο μας. Το τραγούδι ακούγεται απ’ το στερεοφωνικό του σπιτιού του υποσυνείδητού μας και η φωνή του γείτονα μετατρέπεται στην κραυγή του εραστή με τον οποίο λογομαχήσαμε στον φανταστικό μας κόσμο.
Κοιμώμενοι προφήτες;
Ο άνθρωπος φλέρταρε ανέκαθεν με το ερώτημα «Μπορούν τα όνειρα να είναι προφητικά;», το οποίο παραμένει αναπάντητο μέχρι και σήμερα. Οι επιστήμονες, αποφασισμένοι να μην δεχτούν πως μια ανώτερη δύναμη μας προειδοποιεί για το «τι μέλλει γενέσθαι», προσπαθούν εξηγήσουν τον προφητικό τους χαρακτήρα με ορθολογιστικούς τρόπους. Ένας από αυτούς και η υπόθεση πως τα όνειρα δεν είναι τίποτα περισσότερο από την επεξεργασία των πολλών πληροφοριών που λαμβάνουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας και οι οποίες δεν καταγράφονται στο συνειδητό αλλά στο υποσυνείδητο. Κατά τη διάρκεια του ονείρου, ο εγκέφαλος τακτοποιεί αυτές τις πληροφορίες, τις βάζει σε μια λογική σειρά και καταφέρνει να τα ερμηνεύσει και να βγάλει συμπεράσματα για το μέλλον. Για παράδειγμα: Ενώ βρισκόμαστε στη δουλειά και είμαστε συγκεντρωμένοι πάνω σε ένα έγγραφο, στο δίπλα γραφείο ο διευθυντής μας λέει σε ένα υπάλληλο πως η δοκιμαστική του περίοδος δεν τον άφησε ικανοποιημένο. Εμείς, ενώ γράφουμε, μιλούμε και απαντάμε το τηλέφωνο δεν δίνουμε καμία σημασία στη συζήτηση που προηγήθηκε. Το υποσυνείδητο όμως κατέγραψε όλες τις πληροφορίες, τις οποίες επεξεργάστηκε προσεκτικά. Αν στο ύπνο μας τη νύχτα δούμε πως ο συγκεκριμένος υπάλληλος απολύθηκε και την επόμενη κιόλας μέρα πάμε στη δουλειά και μαθαίνουμε πως του έχει παραδοθεί μια επιστολή που τον εξαναγκάζει σε παραίτηση, δεν πάει να πει πως είμαστε προφήτες. Απλούστατα, ενώ εμείς κοιμόμασταν, το υποσυνείδητο μας συνέχισε να δουλεύει.
Νόμος των πιθανοτήτων
Μια άλλη εκδοχή η οποία απορρίπτει την μεταφυσική διάσταση των ονείρων σχετίζεται με το νόμο των πιθανοτήτων. Απλά σκεφτείτε πως ο καθένας από εμάς βλέπει περίπου 3 όνειρα κάθε νύχτα και πως ο πληθυσμός της γης είναι 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Συνεπώς, στη διάρκεια ενός έτους βλέπουμε περίπου 6 τρισεκατομμύρια όνειρα. Δεν υπάρχει κάποια πιθανότητα κάποια από όλα αυτά τα όνειρα να επαληθευτούν συμπωματικά; Ένα άλλος τρόπος σκέψης είναι πως κατά τη διάρκεια 30 ετών ο καθένας μας θα έχει περίπου 10 χιλιάδες όνειρα. Αν οι πιθανότητες επαλήθευσης είναι μια στις χίλιες, τότε καθένας από μας θα έχει στη διάρκεια αυτή των 30 ετών τουλάχιστον 10 «προφητικά» όνειρα!
Η Πυθία του εαυτού μας
Σύμφωνα με τη ψυχολόγο Barrett Derdre «τα όνειρα είναι ένας τρόπος να λύσουμε τα προβλήματά μας, να βρούμε απαντήσεις στις ερωτήσεις μας και να εμπνευστούμε νέες ιδέες μέσα από αυτές τις διαφορετικές πτυχές του εαυτού μας, οι οποίες ζωντανεύουν όταν εμείς κοιμόμαστε. Όσο κι αν μας φαίνεται παράδοξο, είμαστε πολύ πιο έξυπνοι τότε απ’ όταν είμαστε ξύπνιοι». Αυτό φαίνεται πως το γνώριζε καλά ο Salvador Dali, ο οποίος παρασυρόμενος από τις Φροϋδικές θεωρίες αλλά και τους φίλους του, οι οποίοι ήταν στην πλειοψηφία τους ψυχολόγοι, αποφάσισε να εκμεταλλευτεί στο έπακρον το ασυνείδητό του: έβαζε τη σύντροφό του να τον ξυπνά κάθε μισή ώρα για να καταφέρνει να αποτυπώνει στον καμβά του όλα αυτά τα υπερρεαλιστικά τοπία που έβλεπε στον ύπνο του. Αποτέλεσμα της- όπως την βάφτισε- «Παρανοϊκο-κριτικής μεθόδου του μερικοί από τους πιο διάσημους πίνακες στην ιστορία της τέχνης. Σουρεαλιστικοί, παρανοϊκοί, αφύσικοι, αινιγματικοί και αριστουργηματικοί.
Όνειρο ή πραγματικότητα;
Όταν ο Kobe ολοκλήρωσε την αποστολή του και επέστρεψε στην «πραγματικότητά», ανακάλυψε πως η σβούρα του συνέχισε να γυρίζει. Έτσι, οι θεατές απορημένοι υπέθεσαν πως ο πραγματικός του κόσμος δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα ακόμα επίπεδο στο όνειρό του. Είναι αλήθεια πως τις περισσότερες φορές δεν συνειδητοποιούμε, ούτε εμείς, αν ονειρευόμαστε ενώ για όσο διαρκεί το όνειρο, αυτή είναι η μόνη πραγματικότητα που βιώνουμε. Υπάρχουν και οι περιπτώσεις του ψεύτικου ξυπνήματος, κατά τις οποίες η πραγματικότητα φαίνεται περίεργη σε σχέση με το όνειρο που βλέπαμε λίγα λεπτά πριν. H δυσκολία αυτή, κάνει πολλούς να αμφισβητούν την «αλήθεια» και να υποστηρίζουν πως ολόκληρη η ζωή μας είναι ένα όνειρο. Από τα αρχαία χρόνια άλλωστε, οι φιλόσοφοι αμφισβητούσαν τις αισθήσεις μας ως την απόλυτη πηγή της γνώσης για τον κόσμο, με το ερώτημα να έχει απασχολήσει φιλοσόφους όπως τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, αλλά και αργότερα τον Καρτέσιο. Στην ανατολική φιλοσοφία αυτό προκύπτει μέσα από μια ιστορία: «Ο Ζουάνγκζι ονειρεύτηκε ότι ήταν πεταλούδα. Όταν ο Ζουάνγκζι ξύπνησε, δεν γνώριζε αν τελείωσε το όνειρο όπου ήταν πεταλούδα ή αν ήταν πεταλούδα που ξεκίνησε να ονειρεύεται ότι ήταν ο Ζουάνγκζι. «Μια μέρα», λέει ο Ζουάνγκζι, «θα έρθει ένα μεγάλο ξύπνημα και καταλάβουμε ότι όλα ήταν ένα όνειρο». Όπως και ο Kobe έτσι και εμείς δεν έχουμε καμία ανάμνηση για το πώς βρεθήκαμε εδώ, αλλά δεχόμαστε αυτόν τον κόσμο ως αληθινό επειδή είναι ο μόνος κόσμος που γνωρίζουμε. Μήπως αν είχαμε κι εμείς τη δική μας σβούρα, θα συνέχιζε να γυρίζει;
Έλεγχος πραγματικότητας
Ο Kobe για να διαπιστώσει σε ποια πραγματικότητα βρισκόταν, γύριζε στο τραπέζι μια σβούρα. Αν η σβούρα σταματούσε, ήταν ξύπνιος. Αν συνέχιζε να γυρίζει, καταλάβαινε πως έβλεπε όνειρο. Εμείς, για να μην έχουμε την ίδια μοίρα με τη γυναίκα του τη Mal (που πέθανε στην πραγματική της ζωή γιατί νόμιζε πως βρισκόταν σε ένα στάδιο του ονείρου της) δεν χρειάζεται να τρέχουμε για σβούρες και γιο-γιο (εκτός κι αν η κατάστασή μας είναι προχωρημένη), αλλά μπορούμε να δοκιμάσουμε να κοιτάξουμε δύο φορές στο ίδιο σημείο. Αν δεν δούμε ακριβώς την ίδια εικόνα, πάει να πει πως κοιμόμαστε, αφού τα τοπία στον κόσμο των ονείρων μεταβάλλονται συνεχώς.
O «χρησμός» του Lennon
Το μυστήριο που αφορούσε στη δολοφονία του John Lennon δεν ήταν ούτε η ταυτότητα του δράστη, ούτε τα κίνητρά του: Ο τραγουδιστής πριν από το θάνατό του υπέφερε για μεγάλο χρονικό διάστημα από εφιάλτες που τον προειδοποιούσαν για το γεγονός. Πολύ συχνά έβλεπε πως τον πλησίαζε ένας «ατσούμπαλος διοπτροφόρος». Αμέσως κατέφθανε η αστυνομία και τον πληροφορούσε πως ο άγνωστος κρατούσε πιστόλι. Μερικούς μήνες μετά, ονειρεύτηκε πως τον κατηγορούσαν για το φόνο του εαυτού του, ο οποίος είχε πραγματοποιηθεί κοντά στο κτίριο Ντακότα, στο Σέντραλ Πάρκ. Τελικά, ο John Lennon δολοφονήθηκε από το πιστόλι ενός «ατσούμπαλου διοπτροφόρου», ο οποίος είχε τόσο μεγάλη εμμονή μαζί του, που προσπαθούσε να αποκτήσει τη ζωή του. Παντρεύτηκε Γιαπωνέζα, έκανε συλλογή έργων τέχνης και τη νύχτα πριν από το στυγερό έγκλημα είχε υπογράψει ως John Lennon. Σαν να σκότωσε δηλαδή ο John Lennon τον ίδιο του τον εαυτό.
Όταν αποκοιμήθηκε ο Bono
Λίγο πριν από μια μεγάλη συναυλία των U2 στο Wembley, ο Bono αποκοιμήθηκε εξαντλημένος απ’ τις πρόβες, ακούγοντας το τραγούδι «In Dreams» του Roy Orbinson. Μόλις ξύπνησε άρχισε να σιγοτραγουδά μια μελωδία που του κόλλησε στο μυαλό, η οποία αρχικά νόμιζε πως υπήρχε στον ίδιο δίσκο. Την αναζήτησε αλλά δεν τη βρήκε πουθενά. Όταν διηγήθηκε την ιστορία στα υπόλοιπα μέλη του συγκροτήματος, αυτοί γέλασαν και εντυπωσιάστηκαν με τη μελωδία. Η συναυλία τελείωσε και το συγκρότημα βρισκόταν στο καμαρίνι όταν ο ένας φύλακας ειδοποίησε τον Bono, πως εκεί βρισκόταν ο Roy Orbinson και ήθελε να τον γνωρίσει, για να του ζητήσει να του γράψει ένα τραγούδι. Όλοι τον κοίταξαν με περιέργεια, μη μπορώντας να πιστέψουν τη διαβολική αυτή σύμπτωση. Κάπως έτσι προέκυψε το διάσημο «Mystery Girl» που τραγούδησε στον ομώνυμο δίσκο του ο Orbinson.
Διάσημα όνειρα
• Ο Μπετόβεν είδε στον ύπνο του μια ολόκληρη συμφωνία, την οποία μόλις ξύπνησε κατάφερε να την μεταφέρει στο πεντάγραμμο.
• Η διάσημη ιστορία του Frankenstein δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα τρομακτικό εφιάλτη που «στοίχειωσε» τον ύπνο της συγγραφέως του Mary Shelley.
• Η Stephenie Meyer γοητεύτηκε από τον βρικόλακα που την επισκέφτηκε στα όνειρά της. Γι’ αυτό και αποτέλεσε την πηγή έμπνευσής της για το Best Seller «Twilight».
• Ο συγγραφέας του διάσημου θρίλερ «The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde» υποστηρίζει πως τόσο η συγκεκριμένη ιστορία όσο και άλλα βιβλία του έχουν προκύψει στον ύπνο του. Μόλις του ερχόταν η ιδέα για ένα μυθιστόρημα, άφηνε το ασυνείδητό του να επεξεργαστεί τους χαρακτήρες και την πλοκή και μόλις ξυπνούσε τα αποτύπωνε όλα στο χαρτί.
• Ο ειδικός στα ραδιοτηλεσκόπια και στη διαστημική εξερεύνηση αστρονόμος Paul Horwich, κατάφερε να βρει τις λύσεις σε μαθηματικές εξισώσεις και επιστημονικά προβλήματα ενώ κοιμόταν.
• Η vocalist των Lynyrd Skynyrd, Jojo Bilingsly, είδε στον εφιάλτη την πτώση του αεροπλάνου των συντρόφων της. Μια μέρα μετά ο τραγουδιστής τους Ronnie Van Zant, ο κιθαρίστης και μια τραγουδίστρια σκοτώθηκαν όταν το αεροπλάνο στο οποίο επέβαιναν έμεινε από καύσιμα και έπεσε σε ένα βάλτο.
