Είναι η παχυσαρκία αποκλειστικά θέμα υγείας και διατροφής; Πόσο μπορούν να την επηρεάσουν η κοινωνική τάξη, το μορφωτικό επίπεδο ή το εισόδημα; Μια πρόσφατη μελέτητης Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, δείχνει την άμεση σύνδεσή της με διάφορους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες. Ο επικεφαλής της έρευνας, επιδημιολόγος δρ Αλέξανδρος Ηρακλείδης, μας μίλησε γι’ αυτούς αλλά και για άλλα σημαντικά ευρήματα.
Της Κυριακής Μιχαήλ
Είναι γνωστό, ότι η Κύπρος κατέχει ένα από τα ψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στην Ευρώπη. Το γεγονός αυτό, επιβεβαιώνεται και από μια πρόσφατη μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, η οποία όμως δεν επικεντρώθηκε απλά στη συχνότητα της παχυσαρκίας στη χώρα μας. Η έρευνα, μελέτησε για πρώτη φορά τους δημογραφικούς και κοινωνικοοικονομικούς καθοριστικούς παράγοντες της παχυσαρκίας στον κυπριακό πληθυσμόκαι όπως κατέδειξαν τα πρώτα ευρήματα, υπάρχει όντως άμεση σύνδεση μεταξύ τους.
Επικεφαλής της έρευνας, είναι ο επιδημιολόγος δρ Αλέξανδρος Ηρακλείδης, μαζί με τους συνεργάτες του, την δρα Ουρανία Κολοκοτρώνη (παιδίατρο,επιδημιολόγο) και τον καθηγητή Ανδρέα Χαραλάμπους (κοσμήτορα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας). Ειδικότερα, στόχοι της μελέτης είναι να καθορίσει το κατά πόσο συγκεκριμένοι δημογραφικοί και κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες σχετίζονται με το σωματικό βάρος στον κυπριακό πληθυσμό και να διερευνήσει την πιθανή ύπαρξη κοινωνικών ανισοτήτων στην παχυσαρκία. Το δείγμα της έρευνας, η οποία έγινε σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, αποτέλεσαν 3021 άτομα ηλικίας 25-65 ετών από όλη την Κύπρο.
Ο περισσότερος κόσμος, μας αναφέρει ο δρ Ηρακλείδης, όταν ακούει για επιδημιολογία το μυαλό του πηγαίνει στα λοιμώδη νοσήματα. «Αυτή είναι η παραδοσιακή επιδημιολογία. Στη σύγχρονη εποχή και στις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου (όπου ανήκει και η Κύπρος), οι επιδημίες είναι κυρίως χρόνια νοσήματα, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος και τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα. Έτσι, σαν σύγχρονοι επιδημιολόγοι, σκοπός μας είναινα εντοπίσουμε παράγοντες, οι οποίοι είτε αυξάνουν, είτε μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης αυτών των χρόνιων νοσημάτων. Κάποιους από αυτούς τους παράγοντες, τους ονομάζουμε κοινωνικοοικονομικούς και είναι, συνήθως, η κοινωνική τάξη, το μορφωτικό επίπεδο, το εισόδημα κ.α. Αυτούς ακριβώς τους παράγοντες μελετήσαμε στην έρευνα σχετικά με την παχυσαρκία».
Πώς προέκυψε η συγκεκριμένη μελέτη, η οποία φαίνεται να είναι η πρώτη στο είδος της στην Κύπρο;
Έχουν γίνει αρκετές μελέτες στην Κύπρο, οι οποίες διερευνούσαν τη συχνότητα της παχυσαρκίας στο νησί μας, ώστε σήμερα να έχουμε μια πολύ ξεκάθαρη εικόνα για το τι συμβαίνει τόσο στον παιδικό, όσο και στον ενήλικο πληθυσμό. Δεν έχει γίνει, όμως, μελέτη της κατανομής της παχυσαρκίας στην κυπριακή κοινωνία. Αν επηρεάζονται, δηλαδή, όλες οι ομάδες πληθυσμού το ίδιο. Για παράδειγμα αν υπάρχουν τα ίδια ποσοστά παχυσαρκίας στους οικονομικά εύπορους και στους λιγότερο εύπορους, αν επηρεάζει το μορφωτικό επίπεδο, ο τόπος διαμονής, η κοινωνική τάξητα ποσοστά παχυσαρκίας στον πληθυσμό κ.λπ.
Τέτοιες μελέτες γίνονται σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, ιδιαίτερα στη Βρετανία, από την οποία και ξεκίνησαν αυτές οι έρευνες, πριν από περίπου 100 χρόνια. Αρχικά, οι μελέτες διερευνούσαν το προσδόκιμο ζωής με βάση την κοινωνικοοικονομική τάξη και στη συνέχεια έγιναν πιο συγκεκριμένες, στοχεύοντας σε εξειδικευμένα θέματα, όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο διαβήτης και η παχυσαρκία. Στην Κύπρο, δεν είχαν μελετηθεί ποτέ οι δημογραφικοί και κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες της παχυσαρκίας και η δική μας μελέτη, στοχεύει ακριβώς σ’ αυτό.
Παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες η Κύπρος;
Η δομή της κυπριακής κοινωνίας, σήμερα, είναι εντελώς διαφορετική σε σχέση με πριν από 50, 60 χρόνια, όπου οι περισσότεροι Κύπριοι ήταν αγρότες και δεν υπήρχε μεγάλη κοινωνική ανισότητα. Είμαστε, στην ουσία, μια νεοσύστατη κοινωνία, στην οποία άρχισαν να δημιουργούνται ξεκάθαρα κάποιεςκοινωνικές τάξεις από το 1974 και μετά. Είναι ενδιαφέρον να πούμε ότι οι χώρες της δυτικής Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής, Αυστραλίας και γενικά οι ανεπτυγμένες χώρες, δείχνουν ένα ξεκάθαρο μοτίβο σε σχέση με τις κοινωνικές ανισότητες στην υγεία. Όσο πιο ψηλό είναι το μορφωτικό επίπεδο, η κοινωνικοοικονομική τάξη και το εισόδημα, τόσο πιο χαμηλά είναι και τα ποσοστά παχυσαρκίας. Σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες, όπου οι κοινωνικέςανακατατάξεις είναι καινούριες, όπως η Κίνα, χώρες της Μέσης Ανατολής και χώρες της Λατινικής Αμερικής, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Όσο πιο ψηλό είναι το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, τόσο ψηλότερα είναι τα ποσοστά παχυσαρκίας. Θέλαμε, λοιπόν, να δούμε τι συμβαίνει και στη δική μας χώρα.
Ποια είναι, λοιπόν, τα πρώτα ευρήματα της έρευνάς σας;
Καταρχάς, έχουμε επιβεβαιώσει τα ποσοστά παχυσαρκίας στον ενήλικο κυπριακό πληθυσμό. Περιγραφικά, έχουμε βρει ότι περίπου 42% των γυναικών και περίπου 67% των ανδρών είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Αν το δούμε από την άλλη πλευρά, περίπου το 30% των ανδρών έχουν κανονικό βάρος, που είναι πολύ ανησυχητικό, ενώ στις γυναίκες τα πράγματα είναι λίγο καλύτερα.
Σε ό,τι αφορά στους καθοριστικούς παράγοντες, δηλαδή παράγοντες που επηρεάζουν τη συχνότητα τις παχυσαρκίας,ο στόχος μας ήταν να διερευνήσουμε τόσο δημογραφικούς όσο και κοινωνικοοικονομικούς. Όσο αφορά δημογραφικούς παράγοντες, συνοπτικά αυτό που βρήκαμε είναι ότι όσο μεγαλώνει η ηλικία, τόσο αυξάνονται τα ποσοστά παχυσαρκίας. Το πρόβλημα είναι πιο έντονο στις γυναίκες, με τα ποσοστά να αυξάνονται σημαντικά, σχεδόν στο διπλάσιο, από την ηλικία των 45 και άνω. Στις ηλικίες από τα 55 και άνω τα ποσοστά είναι σχεδόν τα ίδια με των ανδρών, με πολύ μικρές διαφορές.
Άλλες σημαντικές δημογραφικές διαφορέςπου παρατηρήθηκαν στα ποσοστά παχυσαρκίας αφορούσαν την επαρχία διαμονής. Πιο συγκεκριμένα, στην ελεύθερη επαρχία Αμμοχώστου, τα ποσοστά παχυσαρκίας στους άντρες, παρουσιάζονται αρκετά πιο ψηλά από τις άλλες επαρχίες. Αντίθετα, τα ποσοστά των γυναικών στην επαρχία Αμμοχώστου (όπως και στην επαρχία της Πάφου) είναι χαμηλότερα από τις υπόλοιπες επαρχίες. Επίσης, η σύγκριση αστικών και αγροτικών περιοχών, κατέδειξε ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας είναι ψηλότερα στις αγροτικές περιοχές, κάτι όμως που ήταν εμφανές μόνο στις γυναίκες.
Ποια θα λέγατε ότι είναι τα πιο ενδιαφέροντα αποτελέσματα της έρευνας;
Τα πιο ενδιαφέροντα αποτελέσματα αφορούν τους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντεςπου σχετίζονται με την παχυσαρκία, μιας και αυτοί δεν είχαν μελετηθεί ποτέ στο παρελθόν στον πληθυσμό μας. Οι τρεις κοινωνικοοικονομικοί δείκτες που μελετήσαμε ήταν η επαγγελματική κοινωνική τάξη, το μηνιαίο εισόδημα του νοικοκυριού, και το μορφωτικό επίπεδο.
Στην περίπτωση της επαγγελματικής κοινωνικής τάξης, τα επαγγέλματα κατηγοριοποιούνται βάσει διεθνών συστημάτων, σε διάφορες κοινωνικές τάξεις. Η μελέτη μας έδειξε ότιυπάρχουν κάποιες διαφορές στα ποσοστά παχυσαρκίας ανά επαγγελματική κοινωνική τάξη κυρίως στις γυναίκες. Απ’ ό,τι φάνηκε, όσο πιο ψηλή είναι η επαγγελματική κοινωνική τάξη τόσο χαμηλότερα είναι τα ποσοστά παχυσαρκίας. Το συμπέρασμά μας εδώ, είναι ότι στην Κύπρο δεν ισχύει έντοναη κοινωνική διαβάθμιση βάσει των επαγγελμάτων σε σχέση με την παχυσαρκία.
Ο επόμενος κοινωνικοοικονομικός παράγοντας που μελετήθηκε, ήταν το μορφωτικό επίπεδο. Τα αποτελέσματα σε αυτή την περίπτωση ήταν αρκετά εντυπωσιακά, αφού η πτώση στα ποσοστά της παχυσαρκίας ήταν κλιμακωτή, ακολουθώντας απόλυτα (σκαλί με σκαλί) την αύξηση στο μορφωτικό επίπεδο,τόσο στους άντρες τόσο και στις γυναίκες. Με άλλα λόγια, τα άτομα που τελείωσαν δημοτικό είχαν τα ψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας, αυτοί που τελείωσαν λύκειο, κάπως χαμηλότερα, αυτοί που τελείωσαν πανεπιστήμιο σε προπτυχιακό επίπεδο ακόμα χαμηλότερα και τέλος τα άτομα με μεταπτυχιακή πανεπιστημιακή εκπαίδευση τα χαμηλότερα ποσοστά.
Τελευταίος κοινωνικοοικονομικός παράγοντας που μελετήθηκε ήταν το μηνιαίο εισόδημα του νοικοκυριού. Όπως διαπιστώνεται τα ποσοστά παχυσαρκίας μειώνονται σταδιακά όσο ψηλώνει το μηνιαίο εισόδημα, ακριβώς στο ίδιο μοτίβο που παρατηρήθηκε με το μορφωτικό επίπεδο.
Τα βασικά συμπεράσματα ποια είναι;
Στον κυπριακό πληθυσμό υπάρχει αντίστροφη κοινωνική διαβάθμιση μεταξύ του εισοδήματος και του μορφωτικού επιπέδου σε σχέση με την παχυσαρκία.Αυτό υποδεικνύει ξεκάθαρα ότι ακολουθούμε τις ανεπτυγμένες χώρες, όπου άτομα με ψηλό εισόδημα, ψηλό μορφωτικό επίπεδο και που ανήκουν σε ψηλότερες κοινωνικές τάξεις, έχουν χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας.Στην Κύπρο, αυτό το φαινόμενο είναι πιο εμφανές στις γυναίκες παρά στους άντρες. Τι προκαλεί αυτά τα κοινωνικά χαρακτηριστικά, δεν το έχουμε μελετήσει ακόμη, είναι όμως το επόμενο βήμα της έρευνάς μας, η οποία συνεχίζεται.
