Να ερωτεύεσαι αυτό που βλέπεις στον καθρέφτη, να σκηνοθετείς τη ζωή σου στο Facebook, να αισθάνεσαι τόσο ξεχωριστή/ός που να ακούς παντού φανταστικά χειροκροτήματα. Τελικά είναι τόσο κακό να είναι κανείς νάρκισσος; Τα τελευταία νέα λένε ότι οι νάρκισσοι είναι πιο ευτυχισμένοι κι επιτυχημένοι, δικαιώνοντας έτσι τη γενιά των φιλάρεσκων selfies.
Tης Τώνιας Σταυρινού
Τον έχεις συνδέσει με τους χειρότερους ανθρώπους. Κάποιον παλιό σου γκόμενο που κοιταζόταν στον καθρέφτη παίρνοντας πόζες την ώρα του σεξ. Με την τηλεπαρουσιάστρια που ποστάρει φωτογραφίες της στο Instagram με φόντο τα πρωινά της σεντόνια, στέλνοντας νυσταγμένα χαμόγελα στους «υπηκόους» του πλανήτη με τις Μπάρμπι. Τον πολιτικό που κομπάζει για τα πόσα πέτυχε σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα «πολεμώντας με το κατεστημένο» και επιμένει να σερβίρει το πειραγμένο κοκτέιλ της προσωπικότητάς του με μπόλικο πάγο και καλαμάκι στους «φίλους τηλεθεατές». Ο ναρκισσισμός είναι παντού. Και δεν θα βρεις πολλούς οπαδούς του σ’ αυτή τη ζωή. Πριν όμως αποφασίσουμε ομόφωνα να τον εξορίσουμε από το χωριό, μήπως να τσεκάρουμε αν έχει και τίποτα θετικά; Οι επιστήμονες έρχονται τώρα να εξελίξουν τις πρώτες διαπιστώσεις του Φρόιντ και να συμφωνήσουν μαζί του ότι, εκτός από την παθολογική μορφή του, ο υγιής ναρκισσισμός είναι προσόν. Αυτό δηλαδή που μας δείχνουν κι οι millennials, που γεννήθηκαν στα 80’s γεμίζοντας το i-cloud με εκατομμύρια selfies. Ο αυτοθαυμασμός μπορεί να είναι ένας άλλος τρόπος να κρατήσουμε ψηλά τη στάθμη της αυτοπεποίθησής μας και να μπουστάρουμε τη θετική μας ενέργεια για να επιτύχουμε στόχους, αλλά και για να διεκδικήσουμε το απολύτως αυτονόητο: να είμαστε ευτυχισμένοι. Τουλάχιστον αυτό μας διδάσκει η γενιά που μεγάλωσε με το ίντερνετ κι έχει συνηθίσει σε λύσεις «με το πάτημα ενός κουμπιού», που κοιμάται με το κινητό της στο μαξιλάρι, που έχει θέματα με τη δέσμευση και γαλουχήθηκε με το «κυνήγα τα όνειρά σου και μην υπολογίζεις τίποτα». Το σημαντικότερο κοινό στοιχείο στην ανατροφή των millennials υπήρξε ο μεγάλος προβολέας που φώτιζε κάθε στιγμή τη ζωή τους και την έθετε σε απόλυτη προτεραιότητα σε βάρος των αναγκών των άλλων ανθρώπων γύρω τους. Είναι αυτοί που μεγάλωσαν για «να μην τους λείψει τίποτα» που είχαν πάντα κάμερες και φωτογραφικές να ζουμάρουν στις γιορτές του σχολείου, πάρτι γενεθλίων με κλόουν και παπούτσια Nike τα οποία γίνονταν ντεμοντέ τον επόμενο χρόνο. Είναι τα παιδιά που συνήθισαν τα εύκολα μπράβο και τους αχρείαστους επαίνους, με γονείς που στην προσπάθειά τους να τα εφοδιάσουν με σιγουριά και αυτοπεποίθηση, τα τοποθέτησαν σε ένα βάθρο από το οποίο δυσκολεύονται να κατεβούν ακόμη και μετά την ενηλικίωση. Σύμφωνα με τις στατιστικές, τα ποσοστά ναρκισσισµού των νέων σήµερα είναι τριπλάσια από αυτά των συνομήλικων τους της δεκαετίας του 1920. Για την ακρίβεια το 58% των φοιτητών σήµερα βρίσκονται σε διπλάσια κλίµακα ναρκισσισµού από το 1982. Αυτή η γενιά όμως φαίνεται να διαθέτει και τα υψηλότερα επίπεδα αυτοπεποίθησης. Τυχαίο; Όχι και τόσο…
Στο βιβλίο του «Rethinking Narcissism» ο δρ Craig Malkin, ψυχολόγος του Χάρβαρντ και μπλόγκερ της Huffington Post φωτίζει όλο το φάσμα της ναρκισσιστικής κλίμακας και εισηγείται τρόπους για έλεγχο του «βάρους» ενός τεράστιου εγώ, χωρίς όμως να χάνονται οι ευεργετικές ιδιότητες του… αυτοθαυμασμού. «Ο ναρκισσισμός», σύμφωνα με τον δρα Malkin, «κινείται πάνω σε μια κλίμακα ανάμεσα στο 1 και στο 10, δηλαδή από την απόλυτη ταπεινοφροσύνη στην απόλυτη υπεροψία. Χρησιμο-ποιώντας ένα νέο διαγνωστικό εργαλείο – το Τεστ Ναρκισσισμού – ο δρ Malkin καθοδηγεί τους αναγνώστες του σε μια διαδικασία μέτρησης, ελέγχου και μπουσταρίσματος του ναρκισσισμού, προσφέροντας συμβουλές που προάγουν μια υγιή δόση. Αυτός ο «μετρητής ναρκισσισμού για όλη την οικογένεια» εισηγείται τρόπους για να πάρεις όλους τους «χυμούς» του και να πετάξεις τα κατακάθια του. «Οι περισσότεροι συνδέουμε τον ναρκισσισμό με τη ματαιοδοξία και τα άτομα που δεν μπορούν να σταματήσουν να υπερηφανεύονται και να κομπάζουν για τα επιτεύγματά τους. Έχουμε λάθος», σύμφωνα με τον δόκτωρα. Πολλοί ναρκισσιστές δεν αναλώνονται στην εμφάνιση, τη φήμη, τα λεφτά –ίσως μάλιστα κάποιοι να είναι ήπιοι χαρακτήρες και ντροπαλοί στις συναναστροφές. «Τα στερεότυπα έχουν αποσπάσει την προσοχή μας από τα αληθινά σημάδια κινδύνου-και μια ολόκληρη γενιά υποφέρει εξαιτίας αυτής της παρεξήγησης». Ακολουθώντας μια σειρά από έρευνες ο Dr Malkin χρησιμοποιεί αληθινές ιστορίες ανθρώπων για να εμπεδώσει στρατηγικές εντοπισμού και αντιμετώπισης του ακραίου ναρκισσισμού (αυτού που χτυπά δεκάρια στην κλίμακα που λέγαμε) και την ίδια ώρα εξηγεί πώς μπορεί κανείς να αναπτύξει ένα υγιές ποσοστό που θα τον κάνει να αισθάνεται ξεχωριστός και να υιοθετήσει ένα νορμάλ αίσθημα αυτό-αξίας.
Νάρκισσος γεννιέσαι
Ο άνθρωπος είναι το μοναδικό είδος που γεννιέται έχοντας ανάγκη φροντίδας για πολλά χρόνια σε αντίθεση με το μικρό αντιλοπάκι, για παράδειγμα, που στέκει στα δυο του πόδια πριν πεις σαβάνα. Το βρέφος χρησιμοποιεί το κλάμα ως μοχλό πίεσης προς τους άλλους για να ικανοποιήσουν όλες του τις ανάγκες. Ο ναρκισσισμός του είναι ένας υγιής μηχανισμός και μέσα από την ικανοποίηση των αναγκών του μαθαίνει ότι είναι ασφαλής. Μεγαλώνοντας αρχίζει να δίνει αγάπη, να δημιουργεί ουσιαστικές σχέσεις σύνδεσης κι αμοιβαιότητας με άλλους ανθρώπους, εξελίσσοντας έτσι τον ναρκισσισμό του σε αυτοπεποίθηση.
Το να αισθάνεσαι ξεχωριστός, μοναδικός και ιδιαίτερα πολύτιμος δεν είναι απαραίτητα κακό. Αρκεί να μην πέφτεις σε σύνδρομα ανωτερότητας και κακοτοπιές του τύπου «γιατί δεν υποκλίνονται όλοι όταν περνάω, τι τους συμβαίνει;». Σύμφωνα με τους ψυχιάτρους, η παθολογική διαταραχή του ναρκισσισμού εμφανίζεται σε άτομα που δεν αγαπούν τον εαυτό τους και ζουν σε διάσταση με αυτό που πραγματικά είναι, επενδύοντας σε μια ωραιοποιημένη εκδοχή του. Σύμφωνα με τον Φρόιντ, ο ναρκισσισμός δεν είναι παρά μια φυσιολογική ανθρώπινη λειτουργία που αν οδηγηθεί στα άκρα, μπορεί να εμποδίσει την αληθινή σύνδεση με άλλους ανθρώπους και να εμποδίσει τη δημιουργία σχέσεων με νόημα. Το πρόβλημα ξεκινά εκεί που αρχίζει η λατρεία του ειδώλου σου και όχι του αληθινού σου εαυτού. Για παράδειγμα, όταν έχεις εμμονή με ένα γραμμωμένο κοιλιακό για τον οποίο θα κόβουν εισιτήριο οι γκόμενοι στην παραλία, αντί με μια υγιή σωματική κατάσταση που θα ευχαριστεί πρωτίστως εσένα. Όταν αντικαθιστάς την αγάπη για τον εαυτό σου με μια απεγνωσμένη αναζήτηση του θαυμασμού από τους γύρω σου, μετατρέποντας την αποδοχή τους σε σκληρό ναρκωτικό χωρίς το οποίο δεν μπορείς να ζήσεις.
