Είναι μέρος της ζωής και της καθημερινότητάς μας. Όλοι βιώνουμε το στρες σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Μπορούμε, όμως, μέχρι ενός σημείου τουλάχιστον, να το διαχειριστούμε. Αυτές τις τεχνικές και μεθόδους, διδάσκει στο Κέντρο Ανθρωπογνωσίας που ίδρυσε πρόσφατα ο ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής δρ Σάββας Νεοκλέους, με τον οποίο είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη.
Της Κίκας Κασινίδου
Τι είναι το στρες και πόσο αρνητικά μπορεί να μας επηρεάσει;
Το στρες δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό. Σε μικρή ένταση, μάλιστα, μπορεί να είναι και η κινητήριός μας δύναμη. Για παράδειγμα, κανείς μας δεν θα έφερνε σε πέρας μια εργασία, αν δεν τον ενεργοποιούσε λίγο στρες. Πρόκειται, λοιπόν, για μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε εξωτερικές ή εσωτερικές απαιτήσεις. Στόχος του στρες, είναι να μας βοηθήσει να αντιδράσουμε. Το στρες μπορεί να προέλθει από το περιβάλλον μας, το σώμα μας ή το νου μας.
Το περιβαλλοντικό στρες, μπορεί να προκληθεί από τη μόλυνση, το θόρυβο ή τα πλήθη. Το σωματικό στρες, προκαλείται από ασθένειες, τραυματισμούς ή όταν καταπονούμε το σώμα μας με κάποιο τρόπο. Το μεγαλύτερο ποσοστό του στρες που βιώνουμε, προκαλείται από την αρνητική μας σκέψη και την εσφαλμένη λογική μας- τα δημιουργήματα του νου μας. Οι προσδοκίες, οι επιθυμίες, οι συνθήκες του περιβάλλοντος, όπως αυτές γίνονται αντιληπτές, ελλιπής κοινωνική υποστήριξη, ο αρνητικός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα πράγματα, ορισμένες αρνητικές συνήθειες (π.χ. η τελειομανία), στοιχεία της προσωπικότητας και της ιδιοσυγκρασίας, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο εάν θα αξιολογήσουμε ένα γεγονός ή μια κατάσταση ως στρεσογόνο, καθώς και το πόσο στρες μας δημιουργεί.
Αυτό, δηλαδή, που μπορεί να μας βλάψει, είναι το υπερβολικό στρες. Ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις του;
Ενώ κάποιο ποσοστό στρες μπορεί να είναι καλό για μας, βοηθώντας μας να είμαστε δραστήριοι και να έχουμε μια σταθερή απόδοση, το υπερβολικό στρες, σε παρατεταμένες χρονικές περιόδους, μπορεί να οδηγήσει σε σωματικά και ψυχολογικά προβλήματα. Οι επιπτώσεις του, κυμαίνονται από υψηλή αρτηριακή πίεση, ημικρανίες και στομαχικές διαταραχές, μέχρι ψυχική ένταση, κατάθλιψη και πανικό, για να αναφέρουμε μερικά μόνο. Όλες αυτές, είναι παθήσεις που συνδέονται με την ύπαρξη στρες. Μερικές έρευνες, μάλιστα, επισημαίνουν ότι υπάρχει μια μεγάλη πιθανότητα ορισμένες διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος να προκαλούνται από το στρες.
Υπάρχει τρόπος να το διαχειριστούμε;
Δεδομένου, ότι ο άνθρωπος είναι μοναδικός, δεν υπάρχει ένας μοναδικός καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης του στρες. Τα προγράμματα αντιμετώπισης στρες, πρέπει να ταιριάζουν στις ατομικές ανάγκες, τις δυνατότητες και τους περιορισμούς του καθενός. Μερικοί άνθρωποι, ωφελούνται από τις μεθόδους χαλάρωσης, άλλοι από την άσκηση, ενώ άλλοι τα πάνε καλύτερα με το διαλογισμό και τις τεχνικές διανοητικής εστίασης ή μαθαίνοντας πώς να αναγνωρίζουν και να αλλάζουν τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις που παράγουν στρες.
Πολλοί, όμως, χρειάζονται ένα ειδικά προσαρμοσμένο πρόγραμμα αντιμετώπισης στρες, το οποίο να αποτελείται από μια ποικιλία τεχνικών. Το βασικό σημείο, είναι να μάθετε όλα όσα μπορείτε για το τι προκαλεί στρες στη ζωή σας και τι σας βοηθά να το αντιμετωπίσετε. Υπάρχει ένα μοντέλο τριών σταδίων του στρες που ονομάζεται «Σύνδρομο της Γενικής Προσαρμογής» και το οποίο πιστεύεται ότι περιγράφει τα στάδια, από τα οποία περνά ένας οργανισμός, όταν αντιμετωπίζει χρόνιο ή αναπόφευκτο στρες. Το πρώτο στάδιο είναι μια «αντίδραση συναγερμού» που κινητοποιεί τον άνθρωπο να αναλάβει άμεση και δυναμική δράση, είτε να διαφύγει από την πηγή του στρες, είτε να διεξάγει μάχη. Αυτή η αντίδραση, είναι πιο γνωστή ως αντίδραση «πάλης ή φυγής» και περιλαμβάνει μια ταχύτατη και πολύπλοκη κλιμάκωση βιοχημικών αλλαγών που έχουν ως αποτέλεσμα να διοχετεύονται αρκετές ορμόνες άγχους στο αίμα.
Η επόμενη φάση, ονομάζεται «στάδιο αντίστασης». Προκύπτει, όταν η αρχική αντίδραση συναγερμού αποδειχτεί ανεπαρκής στην αντιμετώπιση του στρες. Στη διάρκεια αυτού του σταδίου το σώμα προσπαθεί σθεναρά να αντισταθεί στη βίαιη επίθεση του στρες με το να διατηρεί τη δραστηριότητα σε ένα συγκεκριμένο μεταβολικό μονοπάτι που βοηθά τον οργανισμό να ανταπεξέλθει, διατηρώντας υψηλά τα επίπεδα κάποιων συγκεκριμένων ορμονών. Το τελικό συμπέρασμα αυτής της μάλλον ακαδημαϊκής σύνοψης είναι απλό. Μάθετε να αντιμετωπίζετε το στρες, πριν βλάψει την υγεία και την ευτυχία σας.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να το αντιμετωπίσουμε;
Οι περισσότεροι άνθρωποι, χρειάζονται μια «περίοδο αποσυμπίεσης», όταν επιστρέφουν στο σπίτι, μετά από μια μέρα στη δουλειά. Για να αποφύγετε τις όποιες εκρήξεις, πρέπει η επάνοδός σας στο σπίτι, μετά την πίεση που βιώσατε όλη τη μέρα στη δουλειά, να είναι όσο το δυνατόν πιο σταδιακή και εύκολη. Μερικές απολαυστικές τεχνικές χαλάρωσης: μπείτε σε μια μπανιέρα με ζεστό νερό ή κάντε ένα ζεστό χαλαρωτικό ντους, ξαπλώστε και πάρτε ένα σύντομο υπνάκο, ακούστε για λίγο την αγαπημένη σας μουσική. Η καλύτερη στιγμή να μιλήσετε για την ταραχώδη ή την εκνευριστική σας μέρα, είναι όταν θα έχετε φρεσκαριστεί κάπως έτσι: πιείτε γουλιά-γουλιά κάποιο αφέψημα, καθίστε για λίγο σε κάποιο ήσυχο χώρο, αφιερώστε λίγο χρόνο στον εαυτό σας, σκεφτείτε κάποια αστεία πράγματα που ζήσατε, προσπαθήστε να δώσετε ένα αστείο ή θετικό τόνο στη μέρα.
Χρήσιμες, είναι και οι παρακάτω συμβουλές:
• Μαθαίνοντας να χαλαρώνουμε από την ένταση. Χαλαρώνουμε με δύο τρόπους, τη σωστή αναπνοή (διαφραγματική) και τη χαλάρωση των μυών του σώματος. Μελέτες, έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που διαθέτουν κάποιο χρόνο κάθε μέρα για να τον αφιερώσουν στη χαλάρωση των μυών, έχουν χαμηλότερη πίεση αίματος και περιορισμένο κίνδυνο καρδιοπάθειας. Η μυϊκή ένταση, συνδέεται με το άγχος. Αντιστρόφως, η μυϊκή χαλάρωση διευκολύνει την ψυχική χαλάρωση και οδηγεί σε μια κατάσταση ευεξίας. Η χαλάρωση βελτιώνει σημαντικά τη φυσική μας κατάσταση.
• Δημιουργήστε θετικές εικόνες. Το φαινόμενο των νοητικών εικόνων, μπορεί να μας βοηθήσει να εγγράψουμε στο υποσυνείδητο κάτι που θέλουμε. Νοητική εικόνα, είναι κάθε εικόνα που βλέπετε με τη φαντασία σας, κατά προτίμηση έχοντας τα μάτια κλειστά, ώστε να τη βλέπετε με τα μάτια του νου.
• Προγραμματίστε το χρόνο σας. Κάντε μια λίστα υποχρεώσεων και δραστηριοτήτων που πρέπει να ολοκληρωθούν για την επόμενη μέρα, τις επόμενες μέρες, τους επόμενους μήνες.
• Η φυσική άσκηση, η ενασχόληση με μια ευχάριστη δραστηριότητα, βοηθούν σημαντικά στην αντιμετώπιση του στρες.
Επίσης, μεριμνήστε ώστε να υπάρχει ελεύθερος χρόνος στο καθημερινό σας πρόγραμμα, η διατροφή σας να είναι ισορροπημένη, ενώ μια αλλαγή σκηνικού μπορεί να αποδειχθεί επωφελής. Μιλήστε σε κάποιο άτομο που εμπιστεύεστε, αγαπάτε ή νιώθετε άνετα μαζί του και χαμογελάστε. Είναι πολυτιμότερο από το χρήμα και προσφέρει μεγαλύτερη κάθαρση ψυχής από την προσευχή.
«Το μεγαλύτερο ποσοστό του στρες που βιώνουμε, προκαλείται από την αρνητική μας σκέψη και την εσφαλμένη λογική μας- τα δημιουργήματα του νου μας. Ο αρνητικός τρόπος που αντιμετωπίζουμε τα πράγματα, ορισμένες αρνητικές συνήθειες (π.χ. η τελειομανία), κ.ά. διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο εάν θα αξιολογήσουμε μια κατάσταση ως στρεσογόνο»
