Πριν από δύο χρόνια, μού λέει ο φίλος μου ο Μετίν: «Άμα θα το κάνεις επιτέλους το ταξίδι στη Μαδαγασκάρη, θα ’ρθω κι εγώ. Θέλω πολύ να δω αυτή τη χώρα. Έχω διαβάσει πολλά γι’ αυτήν. Λοιπόν, μην ξεχάσεις να μου πεις δυο – τρεις μήνες πριν, ώστε να προετοιμαστώ».
Τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια το έπαιρνα και το έφερνα τούτο το ταξίδι στη Μαδαγασκάρη. Μια οι συνθήκες στη δουλειά, μια η οικογένεια, την άλλη οι πανδημίες… Μία φορά, μάλιστα, έκοψα και εισιτήρια, τα οποία χρειάστηκε τελικά να ακυρώσω… Με ήξερε ο Μετίν, πως όταν οργάνωνα ταξίδια τα έφτιαχνα στα γούστα του, έτσι μου είχε απόλυτη εμπιστοσύνη. Πού να ξέραμε και οι δύο μας, πως ο Μετίν θα έφευγε τελικά τόσο απρόσμενα. Τούτο το φευγιό του Μετίν ήταν ένα χαστούκι, που με ξανάβαλε στο τριπάκι να βάλω επιτέλους μπρος μια και καλή το ταξίδι αυτό και να το κάνω πραγματικότητα. Έφυγε ο Μετίν Σεπτέμβρη πέρυσι και μέχρι τον Γενάρη φέτος, είχα κόψει ήδη τα εισιτήρια μου. Ήταν σαν να το έκανα και για εκείνον. Σαν να ήθελα το συντομότερο να μπορώ να του «μεταφέρω» όσα είδα και έζησα, σε τούτο το ξεκομμένο από την Αφρική νησί, στο γαλάζιο του Ινδικού Ωκεανού, πριν αυτός γίνει ένα με την κοσμική ενέργεια και δεν προλάβω.
Ε λοιπόν, αγαπημένε μου φίλε, είμαι σίγουρος ότι θα ξετρελαινόσουν με τη Μαδαγασκάρη! Ξέροντάς σε, ξέροντας τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα σου, θα είχες αρχικά λατρέψει τον κόσμο της Μαδαγασκάρης. Είχα διαβάσει σε κάποιο άρθρο, πριν έρθω, πως την ονομάζουν «Το νησί του χαμόγελου». Και πραγματικά, έτσι είναι! Οι άνθρωποι εδώ πασχίζουν να τα βγάλουν πέρα με την καθημερινότητα τους, όμως αυτό που έχουν πάντα έτοιμο είναι ένα χαμόγελο και το τραγουδιστό τους Sàlama για να σε χαιρετήσουν. Χιλιάδες χαμογελαστά παιδάκια, παντού, στους κόρφους των μανάδων τους, στους δρόμους και στα πεζοδρόμια, χέρι-χέρι με τα μεγαλύτερα αδέλφια τους, στις αυλές, στις αγορές… Η χαρά της ζωής να βλέπεις μικρά παιδιά με ευτυχισμένα προσωπάκια να παίζουν, να κάνουν πλάκες μεταξύ τους, να κοιτάζουν περίεργα γύρω τους τι κάνουν οι πιο μεγάλοι… Όταν έρχεσαι από τη Δύση που μας κατατρώει η υπογεννητικότητα, το να βλέπεις παντού τόσες χιλιάδες παιδάκια, αυτό είναι που σε σκλαβώνει στην αρχή σε αυτή τη χώρα, κι αυτό που ταξιδεύει μαζί σου όλες τις μέρες, όπου κι αν πας, όπου κι αν κινηθείς. Τα παιδιά εδώ κερδίζουν την παράσταση. Στη διάρκεια των δύο βδομάδων που πέρασα εδώ, δεν είδα, αλήθεια σου λέω, ούτε ένα παιδάκι να κλαίει.
Διαβάστε επίσης: Το ερειπωμένο μετόχι του 16ου αιώνα, στην Κρήτη, που μετατράπηκε σε υποδειγματικό country chick ξενοδοχείο!
Λαός, κατά τ’ άλλα, βασανισμένος. Με εμφύλιους, αποικιοκρατία, αλλαγές κυβερνήσεων, διαφθορά πολιτικών σε βαθμό κακουργήματος… Τα ξέρεις εσύ αυτά. Μου τα έλεγες πριν καν αποφασίσω να επισκεφτώ το νησί.
Πολλές φυλές συνθέτουν την κοινωνία της Μαδαγασκάρης, πάνω από δεκαπέντε. Με τη δική τους διάλεκτο και τα δικά τους πιστεύω. Δεν θυμίζουν ούτε Αφρικανούς, αλλά ούτε και Άπω Ανατολίτες. Ένα κράμα από τα δύο. Διάβαζα κάπου ότι, αν η Αφρική και η Άπω Ανατολή κάνανε ένα παιδί, αυτό θα λεγόταν Μαδαγασκάρη. Και κατά έναν παράξενο λόγο, ισχύει.
Υπάρχουν πάρα πολλές επιρροές από την Ινδονησία, ένα κράτος 5000 χιλιόμετρα μακριά. Κι αυτό γιατί οι πρώτοι μετανάστες στο νησί, τον 4ο και 5ο αιώνα μ.Χ.,. ήσαν Ινδονήσιοι, οι οποίοι έφυγαν από τα εκεί νησιά τους, κυρίως τα δύο νησιά Banjar και Lom, για να γλυτώσουν από εσωτερικές φυλετικές διαμάχες. Με τη βοήθεια των θαλάσσιων ρευμάτων του Ινδικού, έφτασαν στη Μαδαγασκάρη με τις βάρκες τους και δημιούργησαν μια νέα αποικία. Και εννοείται ότι κουβάλησαν μαζί τους τις συνήθειες τους και την ανιμιστική θρησκεία τους, όπου ζώα, φύση, φυσικά φαινόμενα, θεοποιούνται. Φυσικά, μέσα στους αιώνες μετοίκησαν εδώ Ινδοί, Άραβες και Αφρικανοί φέρνοντας μαζί τους τις δικές τους κουλτούρες. Όμως πολλοί κάτοικοι του νησιού, ανεξαρτήτως της θρησκείας τους, είναι ακόμα ανιμιστές ή διατηρούν ακόμα στοιχεία αυτής της κουλτούρας, αν και τελικά ο Χριστιανισμός έχει εξαπλωθεί παντού στο νησί, οι πιο πολλοί καθολικοί και λιγότεροι προτεστάντες. Το 2019 ο Πάπας Φραγκίσκος επισκέφτηκε τη Μαδαγασκάρη για να επιστεγάσει την υπεροχή του Καθολικισμού στο νησί.
Είναι, ωστόσο, και κάποια πράγματα, αγαπημένε μου φίλε, που θα σε στεναχωρούσαν στη Μαδαγασκάρη. Η φύση, ας πούμε. Ενώ οι περιοχές του Βορρά και των ανατολικών παράλιων είναι πνιγμένες στα τροπικά δάση και την πυκνή βλάστηση, πάρα πολλές περιοχές στα δυτικά και στο κέντρο έχουν αποψιλωθεί. Καίνε τα δάση για να φυτέψουν ρύζι, άλλο ένα συνήθειο από τους Ινδονήσιους προγόνους τους, ή προκειμένου να δημιουργήσουν χώρους τους οποίους να χρησιμοποιούν για να θρέψουν τα ζώα τους, κυρίως αγελάδες και ζέμπου – ένα ζώο το οποίο εισήχθηκε μια δεδομένη στιγμή από την Ινδία και μοιάζει με ισχνή αγελάδα με μεγάλα κέρατα και καμπούρα. Λοιπόν, φίλε Μετίν, τα τελευταία 100 χρόνια έχει αποψιλωθεί το 90% των δασών αυτού του νησιού. Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα δέντρα. Το πρόβλημα είναι ότι μέσα σε αυτά τα δάση ζουν μοναδικά είδη ζώων που κανείς μόνο εδώ, στη Μαδαγασκάρη, μπορεί να συναντήσει. Όπως οι λεμούριοι, σπάνια είδη χαμαιλεόντων, πουλιών και ερπετών που ζουν μόνο εδώ. Πια, πολλά από αυτά τα ζώα βρίσκονται στα όρια της εξάλειψης. Πριν από σαράντα χρόνια εξαλείφθηκαν δύο είδη των ψηλότερων λεμούριων, τα οποία δεν βρίσκεις πλέον πουθενά. Και μια και μιλάμε για λεμούριους: ξέρω πως θα έκανες πολλή πλάκα μαζί τους. Όποτε μιλούσαμε για τη Μαδαγασκάρη, μου τραγουδούσες χαμογελαστός το «I like to move it move it». Αυτό το νησί δεν θα ήταν το ίδιο δίχως τους λεμούριους. Με τα γουρλωτά εκφραστικά τους ματιά, την αεικίνητη τους φύση, την ποικιλομορφία τους, αλλά και τις κουτσομπολίστικες κραυγές τους που δίνουν ζωή στην φύση της Μαδαγασκάρης. Σαν μασκότ της χώρας, αυτοί οι πρόγονοι όλων των πιθήκων αλλά και του ανθρώπου -ανήκουν στην πιο αρχέγονη οικογένεια θηλαστικών- πηδούν από δέντρο σε δέντρο και αναστατώνουν την ηρεμία του τροπικού δάσους. Εκατόν δεκατρία είδη λεμούριων φιλοξενεί η Μαδαγασκάρη και δεκαεπτά είδη έχουν ήδη εξαλειφθεί. Στα δυο τους πίσω πόδια, όπως χαρακτηριστικά τα γνωρίσαμε από ταινίες του Ντίσνεϋ αλλά και του National Geographic, πηδούν μόνο τρία είδη, τα Indri Indri, τα Sifaka, και τα Wolly Lemurs. Αυτά σίγουρα δεν τα ήξερες, γι’ αυτό και στα αναφέρω αγαπημένε φίλε.
Πόσα έχω μάθει, αλήθεια, μέσα σε δύο βδομάδες γι’ αυτή τη χώρα των 29 εκατομμυρίων ψυχών και έκτασης 2.5 φορές όσης ολόκληρης της Μεγάλης Βρετανίας. Δεν είναι και τυχαίο που είναι το 4ο μεγαλύτερο νησί του πλανήτη μας. Τεράστιες οι αποστάσεις και οι δρόμοι σχεδόν ανύπαρκτοι. Αυτό το τεράστιο νησί έχει ένα δίκτυο ασφαλτοστρωμένων δρόμων της τάξης των 4500 χιλιομέτρων και 49.000 χιλιόμετρα δίκτυο δρόμων που είναι σε κακά χάλια, χωματόδρομοι με λακκούβες και βαθειά ρήγματα. Η Κύπρος, για να συγκρίνεις και να σου δώσω να καταλάβεις, έχει δίκτυο 7200 χιλιομέτρων ασφαλτοστρωμένων δρόμων. Αυτό, φίλε Μετίν, θα σε χαλούσε, γιατί το οδήγημα με αυτοκίνητο συνεπάγεται κάθε φορά και με μια μικρή διάσειση εγκεφάλου από τα χτυπήματα δεξιά και αριστερά, καθώς ο οδηγός προσπαθεί να αποφύγει τις λακκούβες, τα βαθιά αυλάκια, τους βράχους και ό,τι άλλο μπορείς να σκεφτείς που συναντάς στις διαδρομές σου. Το αντιμετωπίσαμε, όσο γινόταν, με χιούμορ, όπως ξέρω πως θα έκανες και εσύ.
«Η ΓΗ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ»
Μαδαγασκάρη, λοιπόν! μόνο και μόνο το όνομα της, που σημαίνει «Η γη των θαυμάτων», τα λέει όλα. Φυσικά όταν τον 15ο αιώνα δύο πορτογαλικά καράβια ναυάγησαν στο νησί και οι Πορτογάλοι ναυαγοί βγήκαν στην στεριά, της έδωσαν το όνομα Sao Lorenzo. Αυτοί ήταν που μίλησαν για τους πρώτους κάτοικους που συνάντησαν στο νησί. Τριάντα χρόνια αργότερα το πραγματικό του όνομα το πήρε το νησί από κάποιον Γάλλο κοσμογράφο, τον Oronce Finé, ο οποίος βρήκε συγγράμματα του Μάρκου Πόλο που την ονόμαζε Madaigascar «the land of marvels». Έτσι της έμεινε το όνομα που διατηρεί μέχρι και σήμερα, όπως και τα θαύματά της.
Στις λίγες μέρες που βρισκόμουν στην πρωτεύουσα τους το Ανταναναρίβο, χαϊδευτικά Τάνα, πέτυχα να συναντήσω έναν από τους σπουδαιότερους πρωτευοντολόγους
(primatologist) του πλανήτη μας. Μας φιλοξένησε στο σπίτι του και είχαμε μια καταπληκτική κουβέντα μαζί του. Εσύ, αγαπημένε μου φίλε, θα είχες τροφή για πολλά άρθρα από αυτή τη συζήτηση. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες της συνάντησης, θα αρκεστώ να μεταφέρω αυτό που μου έμεινε πιο έντονα στην καρδιά, από όσα είπε αυτός ο φοβερά ψαγμένος άνθρωπος, ο Jonnah Ratsimbazafy, ο οποίος κιόλας εκτελεί τώρα χρέη προέδρου της Παγκόσμιας Πρωτευοντολογικής Ένωσης: «Νιώθω πως οι λεμούριοι εξαλείφονται, και εφόσον αυτοί δεν έχουν φωνή να το βροντοφωνάξουν, θέλω εγώ να γίνω η φωνή τους, μπας και καταφέρουμε και τους περισώσουμε από την παντελή εξάλειψη τους».
Φυσικά η Μαδαγασκάρη είναι γνωστή όχι μόνο για τους λεμούριους της. Όταν κανείς φέρνει στο νου του αυτό το νησί δεν μπορεί παρά να σκεφτεί την αρχέγονη «Λεωφόρο των Γιγάντων». Των γιγάντιων δένδρων Baobab με τον χαρακτηριστικό χοντρό και άκομψο κορμό τους που τεντώνεται και φτάνει μέχρι και 30 μέτρα ύψος, και στο τέρμα του ξεπετάγονται σαν χεράκια τα κλαδιά, που πιο πολύ μοιάζουν με ρίζες παρά με κλαδιά. Μόλις πρωτοδείς τα δένδρα αυτά νιώθεις πως κάποιος τα ξεμπάρωσε απ’ τη ρίζα και τα φύτεψε ανάποδα, με το «κεφάλι» τους μέσα στη γη. Όμως όσο βρίσκεσαι κοντά τους αρχίζεις να νοιώθεις τη μαγική ενέργεια που κουβαλούν μέσα τους αυτοί οι γίγαντες, τα δένδρα της ζωής όπως τα αποκαλούν οι ντόπιοι . Είναι ό,τι πιο αρχέγονο ζει πάνω σ’ αυτό το νησί. Κάποια από αυτά τα δέντρα είναι τουλάχιστον 1500 χρόνων! Σαν αρχίσει να πέφτει το φως και βρίσκεσαι στην «Λεωφόρο των Γιγάντων», γίνεσαι ένα κομμάτι μιας απίστευτης μυσταγωγίας της φύσης. Ένα θαύμα χρωμάτων, εικόνων, μυρωδιών και ήχων. Δεν είναι τυχαίο που όπου δεις διαφημιστικό φυλλάδιο για τη Μαδαγασκάρη, φιγουράρουν πρώτοι – πρώτοι αυτοί οι γλυκύτατοι γίγαντες. Θυμάσαι που μου έλεγες πως αυτά τα δέντρα είναι ο Παρθενώνας της Μαδαγασκάρης; Όντως, αυτό ακριβώς είναι τα Beobab, φιλε Μετίν.
ΜΕ ΑΡΩΜΑ ΒΑΝΙΛΙΑΣ
Το νησί φημίζεται επίσης για την παραγωγή της καλύτερης βανίλιας στον κόσμο. Η βανίλια, που προσωπικά εγώ πριν κάνω αυτό το ταξίδι δεν ήξερα ότι είναι ορχιδέα, που μεγαλώνει και απλώνει σαν κισσός πάνω στους κορμούς άλλων δένδρων και συνυπάρχει με το δέντρο με τους νόμους της συμβίωσης. Επίσης κάτι που δεν ήξερα ήταν ότι για να μπορέσει η βανίλια να κάνει καρπό πρέπει στα λουλούδια της να γίνει με το χέρι τεχνιτή επικονίαση. Αυτή τη μέθοδο την ανακάλυψε τυχαία ένα 12χρονο παιδί που ήταν δούλος στο κοντινό νησί Reunion στις αρχές του 19ου αιώνα. Από τότε η βανίλια πήρε τα επάνω της και αυτή τη στιγμή, μετά το σαφράν, είναι το πιο ακριβό καρύκευμα στον κόσμο σε σχέση με το βάρος του. Στην Μαδαγασκάρη οι φυτείες βανίλιας βρίσκονται κυρίως στο Βορρά, και το νησί εξάγει το 60% της βανίλιας παγκόσμια.
Ένα νησί γεμάτο θαύματα. Όπου κοιτάξεις ανακαλύπτεις πολλά κρυμμένα θαύματα. Με ξέρεις ότι γενικά είμαι πολύ της όσφρησης. Γι ‘αυτό λατρεύω τα παράξενα αρώματα, και πάντα με κορόιδευες για τα δεκάδες αρώματα που κοσμούν την τουαλέτα του σπιτιού μου.
Φτάσαμε λοιπόν στο Nosy Be, ένα από τα γνωστά θαυμαστά νησιά της βόρειας Μαδαγασκάρης. Η εσωτερική πτήση μας από την πρωτεύουσα έφτασε με καθυστέρηση κάποιων ωρών -δυστυχώς όλα αυτά ήταν αναμενόμενα με τον ανάδρομο Ερμή – και έτσι αντί για δύο το μεσημέρι, φτάσαμε στις 8 το βράδυ. Στο αεροδρόμιο μας περίμενε ο οδηγός μας, που θα μας μετέφερε στο ξενοδοχείο, κάπου 45 λεπτά οδήγημα, στην άλλη μεριά του Nosy Be. Θυμάσαι τι λέγαμε πιο πριν για τους δρόμους, πέρα δώθε το κεφάλι για καμιά δεκαπενταριά λεπτά, στα θεοσκότεινα, μιας και δεν υπάρχουν πουθενά φωτισμοί στους δρόμους. Κάποια στιγμή ο οδηγός μας παλουκώνει το αυτοκίνητο και κατεβαίνει. Περπατά και χάνεται στο βαθύ σκοτάδι. Λέμε, πάει για κατούρημα. Ούτε βλέπαμε τίποτα, ούτε ακούγαμε τίποτα. Το μόνο που νιώθαμε ήταν την αίσθηση μιας μεθυστικής, βαθειάς, γλυκιάς και φρουτώδους μυρωδιάς, κάτι που θύμιζε γιασεμί με γαρδένια μαζί. Όταν επέστρεψε μετά από πέντε λεπτά, άναψε το φως στο εσωτερικό του αυτοκινήτου για να δούμε ότι στα χέρια του κρατούσε τρία μεγάλα κιτρινωπά λουλούδια. «Ylang Ylang». μας λέει. Χαζέψαμε. Είχα αγοράσει στη ζωή μου πολλά αρώματα με τόνους Ylang Ylang αλλά δεν είχα ιδέα πως έμοιαζε το λουλούδι, ούτε γνώριζα ότι το Nosy Be είναι το νησί του Ylang Ylang. Τα τρία λουλούδια τα τύλιξα σε ένα χαρτί και τα έβαλα στο σακίδιο μου για να τα αποξηράνω. Καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού μου στη Μαγαδασκάρη, οπότε άνοιγα το σακίδιο μου, τα τρία λουλούδια μοσχομύριζαν ακόμη. Για αυτά τα θαύματα μιλώ, φίλε Μετίν. Γι’ αυτά τα θαύματα έγραψε στα συγγράμματα του ο Μάρκο Πόλο. Γι’ αυτά τα θαύματα που δεν τα ξέρεις, ούτε τα περιμένεις, που τα βρίσκεις μπροστά σου, κρυμμένα στο μπαούλο του χρόνου, γιατί αυτά εκεί ήσαν. Εσύ απλά ήσουν αλλού.
Αγαπημένε μου φίλε, ζήσαμε πολλά σε τούτο το νησί. Τρεις βδομάδες, μια ζωή. Περπατήσαμε βράδυ με βροχή στα τροπικά δάση, όπου ακούγαμε τη βροχή να πέφτει στις φυλλωσιές, αλλά δεν βρεχόμασταν γιατί μας προστάτευε η βλάστηση, όπως προστατεύει όλα τα ζωντανά που βρίσκονται στην ποδιά της. Ανεβήκαμε στους κοφτερούς βράχους στο Tsigy και διασχίσαμε κρεμαστές γέφυρες πάνω από βαθιές χαράδρες χωρίς να φοβηθούμε γιατί η ομορφιά δεν τον θέλει το φόβο. Γνωρίσαμε ανθρώπους ωραίους που νιώθουν την ευτυχία μέσα από τα απλά και τα αναγκαία. Είδαμε τη χαρά στα μάτια των παιδιών που ξέρουν ακόμα να απολαμβάνουν το χώμα στις πατούσες τους. Νιώσαμε την αγάπη που υφαίνει τους ανθρώπους και τους κάνει ένα, πάνω στο ριχτάρι της ζωής. Καταλάβαμε πόσο μας λείπουν κάποιοι άνθρωποι, που θα θέλαμε να μοιραστούμε μαζί τους τούτη την μοναδική εμπειρία…
