Την εποχή που ζούμε με τον τρόπο ζωής του σημερινού ανθρώπου, η σπονδυλική στήλη καταπονείται και βρίσκεται σε διαρκή απειλή.Η παχυσαρκία θεωρείται ένας σημαντικός παράγοντας που οδηγεί μια απλή οσφυαλγία σε ένα μόνιμο και μακροχρόνιο πρόβλημα.
Πόνο στη μέση μπορεί να προκαλέσει το βάρος τής σχολικής τσάντας που αναγκάζονται να κουβαλούν καθημερινά οι μικροί μαθητές.
Ποιος απειλεί την σπονδυλική στήλη;
Ποιες είναι οι κυριότερες παθήσεις της σπονδυλικής στήλης και πώς να τις αντιμετωπίσετε, πόσο την επηρεάζει η καθιστική ζωή και πόσο το βάρος της σχολικής τσάντας; Μάθετε τα πάντα γύρω από το στυλοβάτη του σώματός μας και αποφύγετε πιθανά προβλήματα υγείας.
Η σπονδυλική στήλη, αν θέλουμε να μιλήσουμε με καθαρά ιατρικούς όρους, είναι το κεντρικό τμήμα του σκελετού του ανθρωπίνου σώματος και γενικότερα των σπονδυλωτών ζώων.Με τη μεταφορική έννοιά της, είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο αρθρώνεται ένα σύνολο. Μια ιδεολογία για παράδειγμα, μια θεωρία, ένα σύστημα. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, η σπονδυλική στήλη καταπονείται με πολλούς και διάφορους τρόπους, παρόλη την ανθεκτικότητα και τον εντυπωσιακό τρόπο λειτουργίας της, είτε ως βασικό μέρος του ανθρωπίνου σώματος, είτε ως άξονας ενός συστήματος.
Από την άλλη, η ευαισθησία και ευθραυστότητα του νευρικού ιστού, την καθιστά ευπαθή σε διάφορες παθήσεις και τραυματισμούς, όπως αναφέρει στο LIFE ο ορθοπεδικός δρ Ανδρέας Χρήστου. Με τον τρόπο ζωής, πάντως, του σημερινού ανθρώπου, η σπονδυλική στήλη βρίσκεται σε διαρκή απειλή.
Η ανατομία της
Ξεκινώντας από την ανατομία της, η σπονδυλική στήλη, αποτελεί το βασικό σκελετό του κορμού και είναι μια σύνθετη δομή του ανθρωπίνου σώματος. Αποτελείται από 33 οστά, τα οποία ονομάζονται σπόνδυλοι.
Κάποια από αυτά είναι ενωμένα μεταξύ τους, για παράδειγμα το ιερό οστό στη λεκάνη. Μεταξύ των σπονδύλων, παρεμβάλλονται οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι, οι οποίοι είναι χόνδρινοι δισκοειδείς σχηματισμοί που έχουν ρόλο στην κινητικότητα της σπονδυλικής στήλης και την απορρόφηση των κραδασμών κατά την κίνηση. Υπάρχουν, επίσης, οι σύνδεσμοι, οι οποίοι είναι ταινίες συνδετικού ιστού που συνδέουν και σταθεροποιούν τη σπονδυλική στήλη.
«Σημαντικό στοιχείο στην ανατομία της, αποτελούν οι μύες, οι οποίοι συνδέουν τους σπονδύλους μεταξύ τους, με τη λεκάνη, με τα άκρα και τον υπόλοιπο κορμό. Είναι υπεύθυνοι για τη στήριξη και την κίνηση της σπονδυλικής στήλης, η συνολική μορφολογία της οποίας δεν είναι ευθεία. Παρουσιάζει κυρτώματα με φυσιολογική λόρδωση στον αυχένα και την οσφύ και φυσιολογική κύφωση στο θώρακα, εντός κάποιων ορίων βέβαια.
Η κινητικότητα είναι δυνατή σε πολλά επίπεδα και γίνεται χάρη στην αρμονική συνεργασία σπονδύλων, δίσκων, συνδέσμων και μυών. Διαμέσου της σπονδυλικής στήλης, διέρχεται ο νωτιαίος μυελός, ο οποίος είναι βασικό μέρος του κεντρικού νευρικού συστήματος. Από αυτόν εκπορεύονται όλα τα νεύρα του κορμού και των άκρων και εξέρχονται από την σπονδυλική στήλη σε διάφορα επίπεδα, ανάμεσα από τους σπονδύλους».
Η πολυπλοκότητα της σπονδυλικής στήλης, όπως επισημαίνει ο δρ Χρήστου, είναι εμφανής από τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας της. «Η αρχιτεκτονική της, της προσδίδει ανθεκτικότητα, προσαρμοστικότητα και εντυπωσιακή λειτουργικότητα.Ταυτόχρονα, όμως, η ευαισθησία και ευθραυστότητα του νευρικού ιστού, την καθιστά ευπαθή σε διάφορες παθήσεις και τραυματισμούς».
Οσφυαλγία, το πιο συχνό πρόβλημα
Ένα από τα συχνότερα συμπτώματα και προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι περισσότεροι ενήλικες, είναι η οσφυαλγία. «Με τον όρο οσφυαλγία, εννοούμε γενικά το άλγος στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης ή κοινώς τον πόνο στη μέση.Βιβλιογραφικά αναφέρεται ότι, ποσοστό 50 – 80% όλων των ανθρώπων, θα εμφανίσει τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του οσφυαλγία. Η ένταση, βέβαια, των συμπτωμάτων ποικίλλει από ήπια έως πολύ σοβαρή και τα συμπτώματα μπορεί να είναι συνεχή ή διαλείποντα».
Η πιο συνηθισμένη αιτία οσφυαλγίας, είναι ο μυϊκός πόνος.
Ακολουθούν οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις, δηλαδή η φθορά της σπονδυλικής στήλης, όπως η στένωση του νωτιαίου σωλήνα, η κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου και ο πόνος από εκφύλιση δίσκου.
● Η οσφυαλγία μυϊκής αιτιολογίας, προκαλείται από υπέρχρηση και καταπόνηση των μυών της σπονδυλικής στήλης. Πρόκειται ουσιαστικά για τραυματισμό των μυών και των συνδέσμων της. Οι πλείστες των περιπτώσεων υποχωρούν με συντηρητική αγωγή εντός μερικών ημερών.
● Αν υπάρχει τραυματισμός του δίσκου, τότε τα συμπτώματα δεν υποχωρούν εύκολα. Η ρήξη δίσκου, μπορεί να απαιτήσει εβδομάδες ή μήνες για την υποχώρηση των συμπτωμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι, υπάρχουν ασθενείς με ασυμπτωματικές ρήξεις.
● Κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου, ορίζεται η προβολή του προς τα πίσω, προς το νωτιαίο μυελό, η οποία μπορεί να προκαλέσει πίεση νεύρου με διαταραχές της μυϊκής ισχύος και αισθητικότητας στα άκρα. Οι κήλες, συνήθως, προκαλούνται μετά από άρση βαρέως αντικειμένου, απότομη κίνηση κάμψης ή στροφής του κορμού.
● Η σπονδυλοαρθρίτιδα, είναι η εκφύλιση των αρθρώσεων και των δίσκων της σπονδυλικής στήλης που συμβαδίζει με την πάροδο της ηλικίας και προκαλεί συμπτώματα άλγους (πόνου) και δυσκαμψίας, με εξάρσεις και υφέσεις.
● Στη στένωση του νωτιαίου σωλήνα, παρατηρείται στένωση του χώρου από τον οποίο διέρχεται ο νωτιαίος μυελός, η οποία οφείλεται στην υπερτροφία των αρθρώσεων από εκφύλιση, καθίζηση δίσκου και πάχυνση των συνδέσμων.
Είναι σημαντικό, υπογραμμίζει ο δρ Χρήστου, «να μην ξεχνούμε, ότι παθήσεις από άλλα συστήματα μπορεί να εκδηλωθούν με άλγος στην οσφύ, όπως παθήσεις του ουροποιητικού ή αγγειακές παθήσεις».
Κλινική εξέταση και απεικονιστικός έλεγχος
Η διάγνωση των καταστάσεων αυτών και η ορθή διαφοροδιάγνωση, μας αναφέρει, πρέπει να βασίζεται στην κλινική εξέταση από τον γιατρό σε συνδυασμό με τον κατάλληλο απεικονιστικό έλεγχο. «Χρήσιμα εργαλεία στη φαρέτρα του γιατρού είναι η απλή ακτινογραφία, η αξονική τομογραφία, η μαγνητική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα, το τεστ οστεοπόρωσης. Η κάθε μια από αυτές τις εξετάσεις, έχει τη θέση της ανάλογα με την περίπτωση».
Συντηρητική η αντιμετώπιση της οσφυαλγίας
Η οσφυαλγία, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, αντιμετωπίζεται συντηρητικά. «Συνίσταται ανάπαυση, αποφυγή επίπονων και έντονων δραστηριοτήτων, σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή. Χορηγούνται, κυρίως, αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα από το στόμα και σε ορισμένες περιπτώσεις και στεροειδή (κορτιζόνη).
Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να γίνει τοπική έγχυση κορτιζόνης σε σημεία εντοπισμένης φλεγμονής στη σπονδυλική στήλη. Η φυσιοθεραπεία, είναι από τα βασικά όπλα που διαθέτουμε για την αντιμετώπιση της οσφυαλγίας. Χρησιμοποιώντας θερμότητα, χειρομαλάξεις, υπερήχους και ηλεκτρική διέγερση, μειώνεται η φλεγμονή.»
Εφαρμόζονται, επίσης, διατάσεις και ασκήσεις ενδυνάμωσης και κινητοποίησης. Η χρήση ναρθηκών, όπως η ζώνη οσφύος, στηρίζει την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Αρκετοί ασθενείς, αναφέρουν ότι βελτιώνεται η σταθερότητα και νιώθουν πιο άνετα. Η χειρουργική θεραπεία έχει θέση σε αρκετές περιπτώσεις.
Συνήθως, συνιστάται συντηρητική θεραπεία για τουλάχιστον 6 μήνες και εφόσον αποτύχει, τότε συζητείται η χειρουργική θεραπεία. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η χειρουργική θεραπεία συνιστάται νωρίτερα και πιο άμεσα, όπως η κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου με επιδεινούμενη νευρολογική εικόνα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν περιπτώσεις με χρόνιο άλγος, στις οποίες παρά την αποτυχία τής συντηρητικής θεραπείας, η χειρουργική θεραπεία δεν έχει θέση».
Κατάποση λόγω καθιστικής ζωής
Στην εποχή που ζούμε, με το σημερινό τρόπο ζωής, η σπονδυλική στήλη καταπονείται με ποικίλους τρόπους. Η καθιστική ζωή και η έλλειψη άσκησης, αναφέρει ο δρ Χρήστου, οδηγεί σε αποδυνάμωση του βασικού στηρικτικού μηχανισμού της σπονδυλικής στήλης, των μυών.
Μειώνεται, επίσης, η ευλυγισία και ελαστικότητά της, πράγμα που την καθιστά πιο ευάλωτη σε τραυματισμούς. Η παχυσαρκία και το αυξημένο σωματικό βάρος, επιβαρύνει και επιταχύνει τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις και σε συνδυασμό με την έλλειψη άσκησης, οδηγεί σε αύξηση της συχνότητας των συμπτωμάτων.
Η πρόληψη καλύτερη από τη θεραπεία
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο δρ Χρήστου, αποτελεί βασική αρχή ότι η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία. «Γενικά, συνιστάται η άσκηση σαν βασικός τρόπος ενδυνάμωσης και υποστήριξης της σπονδυλικής στήλης. Σημαντική είναι, επίσης, η εργονομία στο χώρο εργασίας, καθώς και η τεχνική άρσης βαρέων αντικειμένων. Η μείωση του βάρους σώματος, έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει ή και εξαλείφει ακόμα συμπτώματα οσφυαλγίας.
Το κάπνισμα, γενικότερα προκαλεί γήρανση του οργανισμού και κατ’ επέκταση επιβαρύνει τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις. Τέλος, η ορθή στάση του σώματος γενικότερα τόσο κατά την εργασία όσο και στις καθημερινές δραστηριότητες, βοηθά στη μείωση εμφάνισης οσφυαλγίας».
Η χειρουργική επέμβαση
Υπάρχει ένα κοινό πεδίο ενδιαφέροντος ορθοπεδικών χειρουργών και νευροχειρουργών όσον αφορά στη σπονδυλική στήλη. Η διάγνωση και συντηρητική αντιμετώπιση αφορά σίγουρα όλους τους ορθοπεδικούς χειρουργούς και νευροχειρουργούς, μιας και η πάθηση είναι τόσο συχνή.
Αν τελικά ο ασθενής χρήζει χειρουργικής αντιμετώπισης ή άλλης μικρότερης έκτασης επεμβατική πράξη, τότε πρέπει να παραπεμφθεί σε ορθοπεδικό χειρουργό με εμπειρία στη χειρουργική της σπονδυλικής στήλης ή σε νευροχειρουργό με αντίστοιχη εμπειρία.
Η παχυσαρκία επιβαρύνει
Η παχυσαρκία θεωρείται ένας σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας που οδηγεί μια απλή οσφυαλγία σε ένα μόνιμο και μακροχρόνιο πρόβλημα. Έρευνα Αμερικανών επιστημόνων που διενεργήθηκε το 2013, έδειξε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης οσφυαλγίας εξαρτάται από το δείκτη βάρους σώματος.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, ο κίνδυνος αυτός από 2,9% που είναι στον πληθυσμό με φυσιολογικό βάρος, εκτοξεύεται στο 11, 6% στον πληθυσμό με νοσογόνο παχυσαρκία. Ο κίνδυνος αυτός, φαίνεται ότι μειώνεται με φυσική δραστηριότητα, ιδιαίτερα στα υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα και βέβαια με την απώλεια βάρους.
Η σχολική τσάντα και ο πόνος στη μέση
Ο πόνος στη μέση, η οσφυαλγία, είναι σπάνιος στα παιδιά, ιδιαίτερα κάτω των επτά ετών και σε μια τέτοια περίπτωση, όπως μας αναφέρει ο δρ Χρήστου, τότε πρέπει να γίνει περαιτέρω διερεύνηση, για να διαπιστωθεί κατά πόσον κρύβεται κάποια άλλη παθολογική κατάσταση. Ωστόσο, πόνο στη μέση μπορεί να προκαλέσει το βάρος της σχολικής τσάντας που αναγκάζονται να κουβαλούν καθημερινά οι μικροί μαθητές.
Ο μύθος ότι η σχολική τσάντα, ευθύνεται για την εμφάνιση σκολίωσης έχει καταρριφθεί και τεκμηριωθεί μέσα από έρευνες που έχουν γίνει στο εξωτερικό.Η μεγαλύτερη και καλύτερα σχεδιασμένη έρευνα που έχει γίνει, πραγματοποιήθηκε στην Αμερική. Αφορούσε 3457 παιδιά, 11 έως 15 ετών, όλων των κοινωνικοοικονομικών τάξεων και έδειξε ότι το 64% είχε αισθανθεί πόνο στη μέση.
Το 41% ένιωθε αυτό τον πόνο όταν μετέφερε τη σχολική τσάντα και ο πόνος έφευγε όταν έβγαζε την τσάντα. Μέχρι σήμερα, πάντως, οι ερευνητές δεν κατάφεραν να καθορίσουν ένα ασφαλές βάρος για τη σχολική τσάντα.
Οι κυριότερες παθήσεις:
Σκολίωση
Ονομάζεται η παρουσία πλάγιου κυρτώματος στη σπονδυλική στήλη μεγαλύτερο από 10 μοίρες, με ταυτόχρονη στροφή των σπονδύλων. Η στροφή είναι αυτή που δημιουργεί τη χαρακτηριστική παραμόρφωση του ήβου (καμπούρα) στα πλάγια της σπονδυλικής στήλης και είναι πιο εμφανής, όταν ο ασθενής σκύψει. Το κύρτωμα μπορεί να είναι μονό ή διπλό η πολύ σπανιότερα τριπλό.
Η σκολίωση εμφανίζεται σε ποσοστό 2 – 3% του εφηβικού πληθυσμού. Η αιτιολογία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι άγνωστη (ιδιοπαθής σκολίωση). Εκτός από την εφηβική σκολίωση υπάρχουν και η νηπιακή και βρεφική σκολίωση, που ευτυχώς είναι πολύ σπανιότερες. Η διάγνωση τίθεται με την κλινική εξέταση και τον κατάλληλο ακτινολογικό έλεγχο. Όσον αφορά στη θεραπεία, αυτή ποικίλει από απλή παρακολούθηση, κηδεμόνες/νάρθηκες, μέχρι και χειρουργική επέμβαση, αναλόγως της σοβαρότητας.
Κύφωση
Ως κύφωση ορίζεται η παρουσία αυξημένης κύφωσης στη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, πάνω από 45 μοίρες. Να υπενθυμίσω ότι η θωρακική μοίρα σπονδυλικής στήλης παρουσιάζει φυσιολογικά κύφωση.
Η κύφωση χωρίζεται σε 2 κατηγορίες. Στη λειτουργική κύφωση, που οφείλεται σε κακή στάση του σώματος και αδυναμία των μυών να στηρίξουν τη σπονδυλική στήλη και η δομική κύφωση στην οποία έχουμε δομικές αλλαγές στους σπονδύλους της, π.χ. σφηνοειδείς σπόνδυλοι.Η λειτουργική κύφωση βελτιώνεται και μπορεί ακόμα να εξαλειφθεί με εκγύμναση και ενδυνάμωση των μυών του κορμού. Η κύφωση με δομικές αλλαγές μπορεί να χρειαστεί εφαρμογή κηδεμόνα ή χειρουργική αντιμετώπιση αναλόγως της σοβαρότητας.
Λόρδωση
Η λόρδωση δεν θεωρείται παθολογική κατάσταση. Υπάρχει στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης φυσιολογικά. Αυξημένη λόρδωση μπορεί να παρατηρηθεί αντιρροπιστικά σε μια κύφωση στη θωρακική μοίρα ή σε μια αυξημένη κλίση της λεκάνης.Δεν έχει τεκμηριωθεί κατά πόσο η αυξημένη λόρδωση στην οσφύ συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης χαμηλής οσφυαλγίας, παρά το ότι εμβιομηχανικά φαίνεται να προκαλείται αυξημένη πίεση στην κατώτερη οσφύ.
Ποιο είναι το κατάλληλο στρώμα
Πολλοί καταναλωτές φαίνεται να μη γνωρίζουν τη σημασία ενός καλού στρώματος, θεωρώντας το στρες και τα προβλήματα στη δουλειά υπεύθυνα για την υγεία και την κακή ποιότητα του ύπνου τους.
Εκτός από τις διαταραχές του ύπνου, το κακό στρώμα μπορεί να προκαλέσει μυϊκούς και σκελετικούς πόνους (ιδιαίτερα στην περιοχή της μέσης και του αυχένα), αϋπνία, ανησυχία, μόνιμη κούραση. Ένα ακατάλληλο στρώμα μπορεί επίσης να είναι αιτία αλλεργιών, εξαιτίας των αλλεργιογόνων υλικών από το οποίο είναι φτιαγμένο.
Όσον δε για το ποια είναι καλύτερη επιλογή, το σκληρό ή το μαλακό στρώμα, η απάντηση είναι κανένα από τα δύο. Το πρώτο δημιουργεί επιπλέον ένταση στους ώμους και τους γοφούς, ενώ το δεύτερο μυϊκή δυσκαμψία και πόνους στον αυχένα και την πλάτη.
Ανατομικό ή ορθοπεδικό;
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες διεθνείς προδιαγραφές που να ορίζουν πώς και από τι υλικά πρέπει να είναι κατασκευασμένο ένα στρώμα ώστε να χαρακτηρίζεται ανατομικό ή ορθοπεδικό. Τα ανατομικά στρώματα αποτελούνται από ανεξάρτητα ελατήρια, που επιτρέπουν στο στρώμα να ακολουθεί τη φυσική καμπύλη της σπονδυλικής μας στήλης, ενώ τα ορθοπεδικά από συνδεδεμένα ελατήρια που «στηρίζουν» τη σπονδυλική στήλη και τη βοηθούν να μην κυρτώνει.
Βασικό ρόλο έχει η ποιότητα του υφάσματος που περικλείει τα ελατήρια στα ανατομικά στρώματα, αφού όσο καλύτερης ποιότητας είναι, τόσο μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και καλύτερη απόδοση έχει.
Ιδανικό για το παιδί
Για τα βρέφη και τα μικρά παιδιά είναι καλύτερα τα πιο σκληρά στρώματα, όπου το μικρό σωματάκι δεν θα «βουλιάζει» μέσα. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του στρώματος να είναι υποαλλεργικά, φυσικής προέλευσης, και αν είναι δυνατόν το εξωτερικό ύφασμα να αποσπάται με φερμουάρ, ώστε να μπορεί να πλυθεί.
Οδηγίες συντήρησης
● Το στρώμα θα πρέπει να ταιριάζει ακριβώς στις διαστάσεις του κρεβατιού.
● Κάθε τρεις περίπου μήνες θα πρέπει να το αντιστρέφετε, ώστε να έρχεται το κάτω πάνω και να του αλλάζετε προσανατολισμό, φέρνοντας τα «πόδια στο κεφάλι» (κάποιοι τύποι στρώματος δεν αντιστρέφονται).
● Να χρησιμοποιείτε πάντα ένα ειδικό αντιαλλεργικό προστατευτικό στρώματος, το οποίο θα πλένετε όσο γίνεται συχνότερα.
- Να το αερίζετε συχνά, αφήνοντάς το ακάλυπτο για μερικές ώρες.
● Χρησιμοποιήστε ειδικά προϊόντα για να προλάβετε και να αντιμετωπίσετε τα ακάρεα που φωλιάζουν στα στρώματα.
● Μην το πλένετε με νερό. Να το τινάζετε και να χρησιμοποιείτε για τον καθαρισμό του ηλεκτρική σκούπα.
Με την ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΙΧΑΗΛ
Περιοδικό Life, τεύχος 100
