Τα κρασιά της ΚΕΟ, κάτω από την καθοδήγησή του, αποσπούν διεθνή βραβεία και αναδεικνύουν τη δυναμική του κυπριακού αμπελώνα. Ο Δημήτρης Αντωνίου μιλά για την πορεία του στον χώρο της οινολογίας, την αναβίωση των γηγενών ποικιλιών και το μέλλον της κυπριακής οινοποιίας.
Ο Δημήτρης Αντωνίου, Διευθυντής Οινοποιείων της ΚΕΟ, δεν είναι απλώς ένας οινολόγος· είναι ένας άνθρωπος με πάθος για το κρασί, βαθιά γνώση του κυπριακού αμπελώνα και ξεκάθαρο όραμα για το μέλλον του. Με σπουδές στην Ελλάδα, εμπειρία δίπλα σε κορυφαίους οινολόγους του εξωτερικού και χρόνια αφοσίωσης στην αναβάθμιση των γηγενών ποικιλιών, ο Αντωνίου πρωτοστατεί σε μια νέα εποχή για την κυπριακή οινοποιία. Μιλήσαμε μαζί του για την πορεία του, τις προκλήσεις και τα επιτεύγματα στον χώρο, αλλά και για την ιδιαίτερη σχέση του με την Κουμανδαρία, τις τοπικές ποικιλίες και την οινική ταυτότητα του τόπου.
Ποιο ήταν το ερέθισμα που σας οδήγησε στον χώρο της οινολογίας;
Πάντα μου άρεσε να δημιουργώ κάτι από την αρχή μέχρι το τέλος. Οικογενειακοί φίλοι είχαν αμπελώνες σε κρασοχώρι της επαρχίας Λεμεσού. Κάθε χρόνο βοηθούσαμε στον τρύγο, αλλά και στην οινοποίηση, κυρίως ερυθρών σταφυλιών. Η όλη εμπειρία, η μαγεία αυτών των περίπου δέκα ημερών, όπου δοκίμαζες τα σταφύλια, μετά τον χυμό τους και στο τέλος δημιουργούσες έναν οίνο με τόση αγάπη και πάθος, ήταν για μένα κάτι το μοναδικό. Αυτό ήταν το ερέθισμα που με ώθησε να ασχοληθώ σοβαρά με την οινολογία, μια επιστήμη σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό το 2001.
Ποιες ήταν οι σπουδές σας και πώς διαμόρφωσαν την προσέγγισή σας στην αμπελοκαλλιέργεια και την οινοποίηση;
Το 1999 έδωσα προεισαγωγικές εξετάσεις μόνο σε δύο πανεπιστήμια, με στόχο να σπουδάσω μία από τις δύο μου αγάπες. Τελικά, κατάφερα να ξεκινήσω σπουδές στον κλάδο Οινολογίας και Τεχνολογίας Αλκοολούχων Ποτών στο – τότε – ΤΕΙ Αθήνας, σημερινό Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής. Ήταν το μοναδικό στην Ελλάδα που προσέφερε σπουδές πάνω στην Οινολογία, Ζυθοποιία και Τεχνολογία ποτών. Η αγάπη μου για τη δημιουργία νέων, εξελιγμένων προϊόντων, αλλά και η αστείρευτη όρεξή μου για μάθηση, με οδήγησαν κοντά σε ανθρώπους που με ενέπνευσαν, μου μετέδωσαν γνώσεις και το πάθος τους για τον ευλογημένο καρπό της αμπέλου. Στην οινολογία δεν υπάρχουν περιθώρια λάθους, οι αποφάσεις είναι άμεσες και καθοριστικές. Δεν είναι ποτέ 1+1=2. Κάποιες χρονιές μπορεί να είναι 11, άλλες 10. Η αβεβαιότητα και η πρόκληση της πρώτης ύλης – αν θα έχεις σταφύλι και σε τι κατάσταση – είναι πάντα εκεί. Η οινοποίηση είναι μαγεία, από τον αμπελώνα ως την απόλαυση του τελικού προϊόντος.
Ποια ήταν η πορεία σας μέχρι τη θέση του Διευθυντή Οινοποιείων της ΚΕΟ;
Ξεκίνησα την επαγγελματική μου πορεία το 2005 στην ΕΤΚΟ, μία από τις τέσσερις μεγαλύτερες οινοβιομηχανίες της Κύπρου. Από το 2006 έως το 2010 είχα την τύχη να εκπαιδευτώ δίπλα στην Angela Muir MW (Master of Wine), η οποία διέκρινε το πάθος και τη δίψα μου για μάθηση. Για πέντε συναπτά έτη εργάστηκα μαζί της και με οινολόγους από τον Νέο Κόσμο, κυρίως από τη Νέα Ζηλανδία και την Αυστραλία. Ήταν μία απαιτητική περίοδος, γεμάτη σκληρή δουλειά και συνεχή μάθηση.
Το 2012 ήρθε η πρόταση από την ΚΕΟ, τη μεγαλύτερη οινοβιομηχανία του νησιού. Ήταν μια μεταγραφή-σταθμός για μένα, και από τον Ιανουάριο του 2013 ανέλαβα τη θέση του υπεύθυνου Οινολόγου για τα Οινοποιεία και Αποσταγματοποιεία. Η πρόκληση ήταν τεράστια, καθώς η ΚΕΟ παράγει μια ευρεία γκάμα προϊόντων: κρασιά, ζιβανία, κουμανδαρία, μπράντι και ούζο. Από το 2016 κατέχω τη θέση του Διευθυντή Οινοποιείων της ΚΕΟ.
Ο κυπριακός αμπελώνας διαθέτει ένα μοναδικό προφίλ. Ποια θεωρείτε ότι είναι τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα;
Το πρώτο και σημαντικότερο πλεονέκτημα είναι ότι ο κυπριακός αμπελώνας είναι απαλλαγμένος από τη φυλλοξήρα – μια καταστροφική ασθένεια της αμπέλου. Έπειτα, το ιδιαίτερο terroir: το μικροκλίμα, τα ασβεστολιθικά εδάφη, το υψόμετρο και η προσαρμογή των γηγενών ποικιλιών στο περιβάλλον. Η πολυπλοκότητα αυτή δίνει στους κυπριακούς οίνους ξεχωριστό χαρακτήρα.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη διάσωση και αξιοποίηση των γηγενών ποικιλιών;
Τη δεκαετία του ’90 η ΚΕΟ ξεκίνησε, υπό τον οινολόγο και τότε Διευθυντή της ΚΕΟ Άκη Ζαμπάρτα και τον αμπελολόγο Pierre Gallet, μια συστηματική προσπάθεια διάσωσης των γηγενών ποικιλιών. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν ο εντοπισμός και η ταυτοποίηση αυτών των ποικιλιών. Για παράδειγμα, το Γιαννούδι ήταν άγνωστο μέχρι να αναγνωριστεί ως ξεχωριστή ποικιλία από το Μαραθεύτικο. Άλλες προκλήσεις ήταν η συμφύτευση για γονιμοποίηση, οι τεχνικές κλαδέματος και η αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η μικροραγία και η ανισοραγία. Ανακαλύφθηκε όμως και η λύση στο πρόβλημα που είναι η συμφυτευση με ποικιλία που να συνανθούν μαζί, για να την βοηθήσει να γονιμοποιηθεί και να παραξεί καρπό. Επιπρόσθετα, αναφέρω και την ποικιλία Altesse που είναι φυτεμένη σε ενιαίο αμπελώνα στο Κτήμα Μαλλιάς από το 1997. Η ποικιλία ιστορικά αναφέρεται ως γηγενής ποικιλία και ότι μεταφέρθηκε τον 14ο αιώνα στη Σαβοΐα.
Στο Κτήμα Μαλλιά πραγματοποιήθηκαν πειραματικές φυτεύσεις. Πώς εξελίσσεται σήμερα η καλλιέργεια;
Οι πειραματισμοί συνεχίζονται μέχρι σήμερα, σε συνεργασία και με το ΤΕΠΑΚ. Στόχος μας είναι η παραγωγή πρώτης ύλης υψηλής ποιότητας από γηγενείς ποικιλίες, συμφυτεμένες ή όχι. Το 2018 συμμετείχαμε σε έρευνα με το ΤΕΠΑΚ, συγκρίνοντας γηγενείς και διεθνείς ποικιλίες – όπως Ξυνιστέρι και Chardonnay – ως προς την αντοχή τους στο υδατικό στρες και την προσαρμογή τους στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Ποια είναι η φιλοσοφία σας για την οινοποίηση στο Κτήμα Μαλλιά;
Η φιλοσοφία μας είναι η παραγωγή ποιοτικών οίνων που σέβονται την κληρονομιά της ΚΕΟ. Έχουν γίνει σημαντικές ποιοτικές και τεχνολογικές αναβαθμίσεις, και οι διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς αποδεικνύουν την πρόοδο. Θέλουμε να μεταφέρουμε την εμπειρία και τη γνώση στις επόμενες γενιές.
Τι καθιστά το Ξυνιστέρι σας τόσο ξεχωριστό και ποιοι άλλοι οίνοι διακρίθηκαν πρόσφατα;
Στον Διεθνή Διαγωνισμό Θεσσαλονίκης λάβαμε 9 μετάλλια – έξι για κρασιά και τρία για ζιβανίες. Το Ξυνιστέρι μας τιμήθηκε με χρυσό και ειδική διάκριση. Η επιτυχία αυτή οφείλεται στο πάθος της ομάδας, την παρακολούθηση της πρώτης ύλης, και την πιστή τήρηση οινολογικών πρωτοκόλλων. Μεταξύ των διακριθέντων: Γιαννούδι (Ασημένιο), Heritage Μαραθεύτικο (Χάλκινο), Κουμανδαρία (Ασημένιο), Shiraz/Merlot (Ασημένιο), Aphrodite (Ασημένιο). Οι ζιβανίες Σουλτανίνα, Μαλάγα και η παραδοσιακή ΚΕΟ έλαβαν επίσης ασημένιο.
Ποιος είναι ο ρόλος των διεθνών ποικιλιών στο Κτήμα Μαλλιά;
Στο Κτήμα Μαλλιά καλλιεργούνται 16 ποικιλίες, γηγενείς και διεθνείς. Οι διεθνείς ποικιλίες παίζουν σημαντικό ρόλο στη σύνθεση κρασιών, σε συνδυασμό με γηγενείς. Ένα παράδειγμα είναι το “Κτήμα Λευκό”, που προκύπτει από Ξυνιστέρι και Chardonnay. Όλες οι ποικιλίες και το στυλ των οίνων έχουν αναπτυχθεί μετά από μακροχρόνια πειράματα και μελέτες.
Ποιος είναι ο ρόλος της ΚΕΟ στην πορεία της Κουμανδαρίας και πώς μπορεί να ενισχυθεί η θέση της;
Η ΚΕΟ, από την ίδρυσή της το 1927, έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην παραγωγή και εξαγωγή Κουμανδαρίας. Ήταν η πρώτη που εξασφάλισε την καταχώριση της ως ΠΟΠ προϊόν στον OIV, το 1991. Κυκλοφόρησε επίσης την παλαιότερη Κουμανδαρία στην αγορά, την St. John του 1984. Η επιστημονική ομάδα μας εργάστηκε σε πρωτόκολλα αναβάθμισης της Κουμανδαρίας, τα οποία διανεμήθηκαν στους παραγωγούς. Πλέον, χρειάζεται επένδυση στην εκπαίδευση του καταναλωτικού κοινού και στοχευμένες ενέργειες προβολής, ιδιαίτερα σε αγορές όπως Ρωσία και Κίνα.
Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή την κυπριακή αμπελουργία και πώς προσαρμόζεται η ΚΕΟ;
Η αύξηση της θερμοκρασίας και οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις επηρεάζουν σοβαρά την ποιότητα και ποσότητα της παραγωγής. Η ΚΕΟ επενδύει σε τεχνικές άρδευσης, βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, και συνεργάζεται με επιστημονικούς φορείς για την παρακολούθηση και πρόβλεψη των κλιματικών εξελίξεων.
Ποια συμβουλή θα δίνατε σε νέους οινοποιούς που θέλουν να ασχοληθούν με τις γηγενείς ποικιλίες;
Οι γηγενείς ποικιλίες είναι θησαυρός. Οι νέοι οινολόγοι πρέπει να τις γνωρίσουν μέσα από πειραματισμό και μελέτη. Να μάθουν τα χαρακτηριστικά τους και να δημιουργήσουν κρασιά που να στέκονται διεθνώς. Η συνεργασία, η επιμονή, η συνεχής μάθηση και η ανοιχτή σκέψη είναι τα κλειδιά.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που έχετε μάθει στην καριέρα σας ως οινολόγος;
Ότι η οινολογία είναι διαρκής μάθηση. Είναι ένας χώρος όπου η τεχνολογία συναντά την τέχνη. Χρειάζεται ευελιξία, προσαρμογή, συνεργασία με επαγγελματίες και ανοιχτότητα στις εξελίξεις για να μπορέσεις να δημιουργήσεις πραγματικά ποιοτικά προϊόντα.
